Gjinekologu për problemet e menopauzës

Problemet e menopauzës – Menopauza është një fazë e natyrshme në jetën e gruas, por kjo nuk do të thotë se çdo shqetësim duhet pranuar pa kërkuar ndihmë. Ndryshimet hormonale mund të ndikojnë te cikli menstrual, gjumi, humori, shëndeti vaginal, urinimi, marrëdhëniet intime, kockat dhe sistemi kardiovaskular.

Problemet e menopauzës – Gjinekologu ndihmon në dallimin e simptomave të zakonshme të menopauzës nga sëmundjet që mund të shfaqen në të njëjtën periudhë. Qëllimi i konsultës nuk është vetëm konfirmimi i menopauzës, por vlerësimi i përgjithshëm i shëndetit dhe përshtatja e trajtimit sipas nevojave të gruas.

Fazat e menopauzës

Perimenopauza është periudha gjatë së cilës funksioni i vezoreve fillon të ndryshojë. Nivelet hormonale luhaten dhe menstruacionet mund të bëhen të parregullta, më të shkurtra, më të gjata, më të lehta ose më të bollshme.

Menopauza konfirmohet pasi kanë kaluar 12 muaj të njëpasnjëshëm pa menstruacione dhe mungesa e tyre nuk shpjegohet nga shtatzënia, medikamentet apo një sëmundje tjetër.

Postmenopauza është periudha që vazhdon pas menopauzës. Disa simptoma, si valët e të nxehtit, mund të pakësohen me kalimin e kohës. Ndërsa tharja vaginale, problemet urinare dhe dobësimi i kockave mund të vazhdojnë ose të përparojnë pa trajtim.

Kur rekomandohet vizita te gjinekologu?

Gruaja duhet të konsultohet kur:

• valët e të nxehtit dhe djersitjet e natës janë të shpeshta;
• pagjumësia ndikon në aktivitetin e përditshëm;
• shfaqen ankth, irritim ose ulje humori;
• menstruacionet bëhen shumë të bollshme;
• ka gjakderdhje ndërmjet cikleve;
• shfaqet gjakderdhje pas marrëdhënieve;
• ka tharje, kruajtje ose djegie vaginale;
• marrëdhëniet seksuale bëhen të dhimbshme;
• përsëriten infeksionet urinare;
• shtohet urgjenca ose shpeshtësia e urinimit;
• ulet dëshira seksuale;
• simptomat shfaqen para moshës 45 vjeç;
• gruaja dëshiron të diskutojë trajtimin hormonal.

Nuk është e nevojshme të pritet derisa simptomat të bëhen shumë të rënda. Një konsultë e hershme mund të ndihmojë në kontrollin e tyre dhe në parandalimin e ndikimit të zgjatur në cilësinë e jetës.

Çfarë vlerëson gjinekologu?

Gjatë konsultës diskutohen:

• mosha dhe ndryshimet e ciklit;
• data e menstruacionit të fundit;
• lloji dhe intensiteti i simptomave;
• ndikimi në gjumë, punë dhe marrëdhënie;
• shtatzënitë dhe ndërhyrjet e mëparshme;
• metoda kontraceptive;
• historia e trombozës;
• migrena;
• tensioni arterial;
• sëmundjet e mëlçisë;
• shëndeti i kockave;
• historia personale ose familjare e kancerit;
• medikamentet dhe suplementet;
• duhanpirja dhe përdorimi i alkoolit.

Këto informacione ndihmojnë në përcaktimin e ekzaminimeve dhe trajtimeve që mund të jenë të përshtatshme.

A nevojiten analiza hormonale?

Te gratë mbi 45 vjeç, menopauza zakonisht identifikohet nga simptomat dhe ndryshimet e ciklit. Analizat hormonale nuk janë gjithmonë të nevojshme, sepse nivelet e hormoneve mund të ndryshojnë shumë gjatë perimenopauzës.

Analizat mund të rekomandohen kur:

• simptomat fillojnë para moshës 45 vjeç;
• menstruacionet ndalojnë para moshës 40 vjeç;
• diagnoza nuk është e qartë;
• ekziston dyshimi për probleme të tiroides;
• gruaja përdor medikamente që ndikojnë në cikël;
• duhet përjashtuar një shkak tjetër.

Sipas simptomave mund të kërkohen hemograma, analizat e tiroides, yndyrat në gjak, glukoza dhe vlerësime të tjera.

Menopauza e hershme

Menopauza para moshës 45 vjeç quhet menopauzë e hershme. Humbja e funksionit ovarian para moshës 40 vjeç kërkon vlerësim të posaçëm.

Përveç simptomave të menjëhershme, ulja e hershme e estrogjenit mund të rrisë rrezikun për:

• dobësim të kockave;
• osteoporozë;
• fraktura;
• probleme kardiovaskulare;
• ndryshime vaginale dhe urinare;
• vështirësi emocionale;
• probleme me fertilitetin.

Në këto raste, trajtimi mund të rekomandohet jo vetëm për simptomat, por edhe për mbrojtjen e kockave dhe shëndetit afatgjatë, nëse nuk ka kundërindikacione.

Gjakderdhja që nuk duhet neglizhuar

Ciklet e parregullta janë të zakonshme gjatë perimenopauzës, por kontrolli kërkohet kur gjakderdhja:

• është shumë e bollshme;
• zgjat më shumë se zakonisht;
• shfaqet pas marrëdhënieve;
• përsëritet ndërmjet cikleve;
• shkakton dobësi ose anemi;
• ndodh pas 12 muajsh pa menstruacione.

Çdo gjakderdhje pas menopauzës duhet hetuar, edhe kur është vetëm një njollë dhe nuk shoqërohet me dhimbje.

Gjinekologu krijon një plan individual që mund të përfshijë ndryshime të stilit të jetesës, terapi hormonale, trajtime johormonale, terapi lokale vaginale ose referim te specialistë të tjerë. Zgjedhja varet nga simptomat, historia shëndetësore dhe preferencat e gruas.

Problemet që trajton gjinekologu gjatë menopauzës

Simptomat e menopauzës nuk kufizohen vetëm te valët e të nxehtit. Ulja dhe luhatja e hormoneve mund të ndikojnë në disa sisteme të organizmit. Gjinekologu vlerëson nëse shqetësimet lidhen me menopauzën apo kërkojnë hetime për një problem tjetër.

Valët e të nxehtit dhe djersitjet e natës

Valët e të nxehtit përshkruhen si një ndjesi e papritur nxehtësie që prek fytyrën, qafën dhe kraharorin. Ato mund të shoqërohen me:

• skuqje të lëkurës;
• djersitje;
• rrahje të shpejta të zemrës;
• ankth të përkohshëm;
• ndjesi të ftohti pasi vala kalon.

Kur ndodhin gjatë natës, mund ta ndërpresin vazhdimisht gjumin dhe të shkaktojnë lodhje gjatë ditës. Gjinekologu vlerëson shpeshtësinë, intensitetin dhe ndikimin e tyre për të përcaktuar nëse nevojitet trajtim.

Jo çdo ndjesi nxehtësie shkaktohet nga menopauza. Problemet e tiroides, infeksionet, disa medikamente dhe gjendje të tjera mund të japin shqetësime të ngjashme.

Pagjumësia dhe lodhja

Problemet me gjumin mund të shfaqen si:

• vështirësi për të fjetur;
• zgjime të shpeshta;
• zgjim shumë herët;
• djersitje gjatë natës;
• gjumë jo i qetë;
• lodhje pas zgjimit.

Mungesa e gjumit mund të përkeqësojë nervozizmin, ankthin, problemet me përqendrimin dhe ndjeshmërinë ndaj dhimbjes.

Gjinekologu përpiqet të përcaktojë nëse pagjumësia lidhet me valët e nxehtësisë, ndryshimet e humorit, ankthin, përdorimin e kafeinës, apnea e gjumit apo faktorë të tjerë.

Ndryshimet e humorit

Luhatjet hormonale mund të shoqërohen me:

• irritim;
• ankth;
• ulje humori;
• ndjeshmëri emocionale;
• mungesë motivimi;
• vështirësi për t’u përqendruar;
• ndjesi të “mjegullës mendore”.

Këto simptoma mund të përkeqësohen nga pagjumësia, stresi, problemet familjare ose ndryshimet e tjera që ndodhin në të njëjtën periudhë të jetës.

Gjinekologu duhet të dallojë ndryshimet e lehta të humorit nga depresioni ose çrregullimet e ankthit që kërkojnë trajtim të posaçëm. Mendimet për dëmtimin e vetes kërkojnë ndihmë urgjente.

Tharja dhe djegia vaginale

Ulja e estrogjenit mund ta bëjë mukozën vaginale më të hollë, më të thatë dhe më pak elastike. Këto ndryshime janë pjesë e sindromës gjenitourinare të menopauzës.

Shenjat mund të përfshijnë:

• tharje vaginale;
• kruajtje ose djegie;
• irritim të vulvës;
• dhimbje gjatë penetrimit;
• njolla gjaku pas marrëdhënieve;
• sekrecione të ndryshuara;
• ndjesi presioni ose parehatie.

Simptomat mund të ngatërrohen me kandidozën ose infeksione të tjera. Për këtë arsye, përdorimi i përsëritur i ovulave pa kontroll mund të mos japë rezultat.

Ndryshe nga disa simptoma të tjera të menopauzës, tharja vaginale mund të mos përmirësohet vetë dhe mund të përparojë me kalimin e kohës.

Dhimbja gjatë marrëdhënieve

Dhimbja mund të shkaktohet nga tharja, hollimi i mukozës, ngushtimi i hyrjes vaginale ose tensioni i muskujve të dyshemesë pelvike.

Shmangia e marrëdhënieve për shkak të frikës nga dhimbja mund të krijojë një cikël tensioni dhe shqetësimi. Gjinekologu vlerëson shkakun dhe mund të këshillojë trajtim lokal, lubrifikantë, hidratues vaginalë ose fizioterapi të dyshemesë pelvike.

Gjakderdhja pas marrëdhënieve nuk duhet t’i atribuohet automatikisht thatësisë. Ajo duhet kontrolluar për të përjashtuar probleme të qafës së mitrës ose shkaqe të tjera.

Problemet urinare

Ndryshimet hormonale mund të ndikojnë në uretrën dhe fshikëzën urinare. Gruaja mund të përjetojë:

• urinim të shpeshtë;
• urgjencë urinare;
• urinim gjatë natës;
• djegie;
• rrjedhje të urinës;
• infeksione të përsëritura urinare.

Djegia gjatë urinimit nuk tregon gjithmonë infeksion. Mund të shkaktohet edhe nga tharja dhe irritimi i indeve. Analiza e urinës dhe urokultura ndihmojnë në shmangien e përdorimit të panevojshëm të antibiotikëve.

Ulja e dëshirës seksuale

Dëshira seksuale mund të ndikohet nga disa faktorë njëkohësisht:

• ndryshimet hormonale;
• dhimbja dhe tharja vaginale;
• lodhja;
• pagjumësia;
• ankthi ose depresioni;
• imazhi trupor;
• problemet në marrëdhënie;
• disa medikamente.

Trajtimi nuk duhet të përqendrohet vetëm te hormonet. Fillimisht vlerësohen dhimbja, gjumi, gjendja emocionale dhe marrëdhënia në çift.

Dhimbjet e kyçeve dhe ndryshimet trupore

Disa gra raportojnë dhimbje muskulore, ngurtësi të kyçeve, ndryshime në shpërndarjen e yndyrës dhe shtim në peshë. Megjithatë, dhimbjet e reja, ënjtja e kyçeve ose dobësia e theksuar nuk duhet t’i atribuohen automatikisht menopauzës.

Gjinekologu mund të rekomandojë vlerësim të mëtejshëm te mjeku i familjes, reumatologu, endokrinologu ose një specialist tjetër. Menopauza mund të ndikojë në shumë aspekte të shëndetit, por nuk duhet të përdoret për të shpjeguar çdo simptomë pa hetimin e nevojshëm.

Ekzaminimet dhe trajtimi i problemeve të menopauzës

Gjinekologu e përshtat vlerësimin sipas moshës, simptomave dhe historisë shëndetësore të gruas. Jo çdo paciente ka nevojë për të njëjtat analiza dhe jo çdo simptomë kërkon terapi hormonale.

Ekzaminimet që mund të rekomandohen

Sipas rastit mund të kryhen:

• matja e tensionit arterial;
• kontrolli i peshës dhe indeksit të masës trupore;
• ekzaminimi gjinekologjik;
• Pap-testi dhe testi HPV sipas programit të depistimit;
• ekografia gjinekologjike;
• mamografia sipas moshës dhe rrezikut;
• hemograma;
• glukoza ose hemoglobina e glukozuar;
• profili i yndyrave në gjak;
• analizat e tiroides;
• analizat hormonale në raste të përzgjedhura;
• matja e densitetit kockor kur ka rrezik për osteoporozë;
• analiza urine ose urokulturë për simptomat urinare.

Ekografia nuk nevojitet për të konfirmuar menopauzën, por mund të rekomandohet për gjakderdhje të pazakontë, dhimbje pelvike, presion, fryrje të vazhdueshme ose dyshim për probleme të mitrës dhe vezoreve.

Terapia hormonale e menopauzës

Terapia hormonale mund të jetë një nga trajtimet më efektive për valët e të nxehtit, djersitjet e natës dhe disa simptoma të tjera.

Ajo mund të jepet në formën e:

• tabletave;
• flastrave në lëkurë;
• xhelit;
• spërkatësit;
• preparateve vaginale.

Gruaja që e ka mitrën zakonisht ka nevojë për estrogjen të kombinuar me progesteron ose progestogjen, sepse përdorimi i estrogjenit sistemik pa mbrojtjen e endometrit mund të shkaktojë trashjen e tij.

Pas histerektomisë mund të përdoret vetëm estrogjen në shumë raste, por vendimi përshtatet sipas historisë mjekësore.

Përfitimet e terapisë hormonale

Trajtimi mund të ndihmojë në:

• uljen e valëve të të nxehtit;
• pakësimin e djersitjeve të natës;
• përmirësimin e gjumit;
• përmirësimin e disa simptomave të humorit;
• lehtësimin e tharjes vaginale;
• zvogëlimin e dhimbjes gjatë marrëdhënieve;
• mbrojtjen nga humbja e masës kockore gjatë përdorimit.

Terapia nuk duhet përdorur si një metodë e përgjithshme kundër plakjes dhe nuk është e përshtatshme për parandalimin rutinë të çdo sëmundjeje kronike.

Vlerësimi i rreziqeve

Përpara fillimit, gjinekologu vlerëson:

• moshën;
• kohën e kaluar nga menopauza;
• historinë e trombozës;
• tensionin e pakontrolluar;
• sëmundjet e mëlçisë;
• gjakderdhjen e pashpjeguar;
• historinë e kancerit të gjirit ose endometrit;
• migrenën;
• duhanpirjen;
• peshën;
• faktorët kardiovaskularë.

Rreziku nuk është i njëjtë për çdo preparat dhe çdo mënyrë përdorimi. Në disa gra, estrogjeni nëpërmjet lëkurës mund të preferohet ndaj tabletave. Vendimi merret pas diskutimit individual të përfitimeve dhe rreziqeve.

Gjakderdhja e pashpjeguar duhet vlerësuar përpara fillimit të trajtimit hormonal.

Terapia lokale vaginale

Për tharjen, djegien, dhimbjen gjatë marrëdhënieve dhe disa simptoma urinare mund të përdoret estrogjeni vaginal me dozë të ulët.

Ai mund të jetë në formën e:

• kremit;
• ovulave ose tabletave vaginale;
• unazës vaginale.

Terapia lokale ka përthithje sistemike shumë më të ulët se trajtimi që vepron në të gjithë organizmin. Ajo mund të përdoret për një periudhë të gjatë, me monitorim sipas rastit.

Gratë me histori të kancerit të gjirit duhet ta diskutojnë përdorimin me gjinekologun dhe ekipin onkologjik.

Trajtimet johormonale

Kur terapia hormonale nuk dëshirohet ose nuk është e përshtatshme, mund të merren në konsideratë:

• medikamente johormonale për valët e nxehtësisë;
• trajtimi i posaçëm i depresionit ose ankthit;
• terapia njohëse-sjellore;
• hidratuesit vaginalë;
• lubrifikantët me bazë uji ose silikoni;
• fizioterapia e dyshemesë pelvike;
• trajtimi i çrregullimeve të gjumit.

Antidepresantët nuk duhet të jepen automatikisht për çdo ndryshim humori të lidhur me menopauzën. Ata mund të jenë të dobishëm kur diagnostikohet depresioni, ankthi ose kur përdoren medikamente të caktuara për simptomat vazomotore.

Suplementet dhe produktet bimore

Produktet “natyrale” nuk janë domosdoshmërisht pa rrezik. Përmbajtja dhe doza mund të ndryshojnë nga një produkt te tjetri, ndërsa disa preparate mund të ndërveprojnë me:

• antikoagulantët;
• medikamentet e tensionit;
• terapinë hormonale;
• trajtimet onkologjike;
• medikamentet e mëlçisë.

Gjinekologu duhet të informohet për çdo suplement që përdoret. Produktet bimore nuk duhet të zëvendësojnë vlerësimin mjekësor.

Kontrolli pas fillimit të trajtimit

Pas fillimit ose ndryshimit të terapisë hormonale rekomandohet kontroll për të vlerësuar:

• përmirësimin e simptomave;
• efektet anësore;
• tensionin arterial;
• llojin dhe dozën e preparatit;
• shfaqjen e gjakderdhjes;
• nevojën për vazhdim ose ndryshim të trajtimit.

Sipas NHS⁠, rishikimi zakonisht kryhet rreth tre muaj pas fillimit ose ndryshimit të terapisë dhe më pas zakonisht një herë në vit.

Nuk ekziston një kohëzgjatje e njëjtë për të gjitha gratë. Trajtimi vazhdon për aq kohë sa përfitimet individuale tejkalojnë rreziqet dhe pacientja monitorohet rregullisht.

Këshilla praktike, FAQ dhe literatura

Kujdesi për shëndetin gjatë menopauzës

Përveç trajtimit të simptomave, menopauza është një moment i përshtatshëm për të rivlerësuar shëndetin e përgjithshëm. Kontrollet mund të përfshijnë tensionin arterial, glukozën, yndyrat në gjak, peshën, shëndetin e kockave dhe programet e depistimit gjinekologjik.

Rekomandohen:

• aktivitet fizik i rregullt;
• ushtrime me pesha për forcimin e kockave;
• ushqyerje e ekuilibruar;
• marrje e përshtatshme e kalciumit dhe vitaminës D;
• kufizim i alkoolit;
• shmangie e duhanit;
• ruajtje e një peshe të shëndetshme;
• orar i rregullt gjumi;
• kontrolle periodike gjinekologjike;
• mamografi dhe depistim të qafës së mitrës sipas rekomandimeve.

Suplementet e kalciumit ose vitaminës D nuk duhet të merren automatikisht në doza të larta. Nevoja përcaktohet sipas ushqyerjes, analizave dhe rrezikut individual.

Këshilla nga Klinika Tradita

Menopauza është fazë natyrore, por simptomat që dëmtojnë cilësinë e jetës meritojnë trajtim. Gruaja nuk duhet të presë derisa pagjumësia, valët e nxehtësisë ose dhimbja gjatë marrëdhënieve të bëhen të padurueshme.

Mos filloni hormone, suplemente ose produkte bimore vetëm nga rekomandimet në internet. Edhe preparatet që shiten pa recetë mund të kenë efekte anësore ose ndërveprime me medikamente të tjera.

Tregojini gjinekologut historinë e plotë mjekësore, veçanërisht trombozat, migrenën, tensionin e lartë, problemet e mëlçisë dhe historinë personale ose familjare të kancerit.

Mos e konsideroni çdo djegie vaginale si infeksion. Tharja dhe hollimi i mukozës mund të shkaktojnë simptoma të ngjashme. Antibiotikët ose antimykotikët pa diagnozë mund të mos japin rezultat.

Çdo gjakderdhje që shfaqet pas 12 muajsh pa menstruacione duhet kontrolluar, edhe kur është vetëm një njollë. Gjithashtu duhet raportuar gjakderdhja që vazhdon ose bëhet më e fortë gjatë përdorimit të terapisë hormonale.

Trajtimi duhet të individualizohet dhe të rishikohet periodikisht. Një terapi që është e përshtatshme për një grua mund të mos jetë zgjedhja e duhur për një tjetër.

FAQ – Pyetjet më të shpeshta

A duhet çdo grua të vizitohet te gjinekologu gjatë menopauzës?

Po, kontrollet periodike vazhdojnë të jenë të rëndësishme. Vizita nevojitet veçanërisht kur ka simptoma shqetësuese, gjakderdhje, dhimbje pelvike ose probleme urinare dhe vaginale.

A mund të fillojë trajtimi para se të ndalojnë menstruacionet?

Po. Terapia mund të diskutohet gjatë perimenopauzës kur simptomat ndikojnë në jetën e përditshme. Nuk është e nevojshme të pritet ndalimi i plotë i ciklit.

A nevojitet analiza FSH për çdo grua?

Jo. Te shumica e grave mbi 45 vjeç, diagnoza bazohet te simptomat dhe ndryshimet e ciklit. FSH mund të kërkohet në raste të veçanta, sidomos kur simptomat fillojnë më herët.

A është terapia hormonale e rrezikshme?

Ajo ka përfitime dhe rreziqe që varen nga mosha, historia shëndetësore, lloji i hormoneve dhe mënyra e përdorimit. Vendimi merret individualisht me mjekun.

A mund të përdorë hormone një grua me mitër?

Po, por estrogjeni sistemik zakonisht duhet kombinuar me progesteron ose progestogjen për të mbrojtur shtresën e mitrës.

A shkakton terapia hormonale shtim në peshë?

Nuk ka prova që terapia hormonale është shkaku kryesor i shtimit në peshë. Mosha, humbja e masës muskulore, gjumi dhe aktiviteti fizik kanë rol të rëndësishëm.

A mund të përdoret estrogjeni vaginal për tharjen?

Po. Estrogjeni vaginal me dozë të ulët është trajtim efektiv për tharjen dhe shqetësimet gjenitourinare. Përshtatshmëria e tij vlerësohet nga mjeku.

A mjaftojnë lubrifikantët?

Lubrifikantët ndihmojnë gjatë marrëdhënieve, ndërsa hidratuesit vaginalë përdoren rregullisht. Kur simptomat vazhdojnë, mund të nevojitet terapi lokale.

A janë infeksionet urinare më të shpeshta pas menopauzës?

Po. Ndryshimet e indeve vaginale dhe urinare mund ta rrisin rrezikun. Infeksioni duhet konfirmuar me analizë urine ose urokulturë kur është e nevojshme.

A ndalon menjëherë nevoja për kontracepsion?

Jo. Shtatzënia është ende e mundur gjatë perimenopauzës. Terapia hormonale e menopauzës nuk shërben si kontraceptiv.

A është normale gjakderdhja pas menopauzës?

Jo. Çdo gjakderdhje pas 12 muajsh pa cikël duhet vlerësuar, edhe kur ndodh vetëm një herë.

A mund të vazhdojë terapia hormonale pas pesë vjetësh?

Nuk ekziston një kufi i njëjtë për të gjitha gratë. Vazhdimi vendoset sipas simptomave, moshës, rreziqeve dhe përfitimeve, me kontroll periodik.

A mund ta ndërpres vetë terapinë hormonale?

Ndërprerja duhet diskutuar me mjekun. Simptomat mund të rikthehen dhe në disa raste rekomandohet ulje graduale e dozës.

A ndikon menopauza në kocka?

Po. Ulja e estrogjenit përshpejton humbjen e masës kockore dhe mund të rrisë rrezikun e osteoporozës dhe frakturave.

Kur nevojitet matja e densitetit kockor?

Rekomandohet sipas moshës dhe faktorëve të rrezikut, si menopauza e hershme, frakturat e mëparshme, pesha shumë e ulët ose përdorimi afatgjatë i kortikosteroideve.

A lidhen rrahjet e zemrës me menopauzën?

Palpitacionet mund të shfaqen gjatë valëve të nxehtësisë, por duhet të kontrollohen kur janë të reja, të shpeshta ose shoqërohen me dhimbje gjoksi, marramendje apo vështirësi në frymëmarrje.

A mund të trajtohet ulja e dëshirës seksuale?

Po. Fillimisht vlerësohen tharja, dhimbja, gjumi, humori, marrëdhënia dhe medikamentet. Në raste të përzgjedhura specialisti mund të diskutojë trajtime të tjera.

A duhet të vazhdojnë Pap-testi dhe mamografia?

Po. Menopauza nuk e ndërpret automatikisht depistimin. Kontrollet vazhdojnë sipas moshës, rezultateve të mëparshme dhe rekomandimeve kombëtare.

Literatura

1. National Institute for Health and Care Excellence. Menopause: identification and management – Guideline NG23. NICE⁠
2. National Health Service. Treatment for menopause and perimenopause, 2026. NHS⁠
3. National Health Service. Symptoms of menopause and perimenopause, 2026. NHS⁠
4. National Health Service. About hormone replacement therapy. NHS⁠
5. National Health Service. When to take hormone replacement therapy. NHS⁠
6. National Health Service. Early or premature menopause. NHS⁠
7. The North American Menopause Society. The 2022 Hormone Therapy Position Statement. Menopause. 2022;29(7):767–794.
8. The North American Menopause Society. The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement. Menopause. 2023;30(6):573–590.
9. American College of Obstetricians and Gynecologists. Hormone Therapy for Menopause. Women’s Health FAQ.
10. Baber RJ, Panay N, Fenton A. IMS Recommendations on women’s midlife health and menopause hormone therapy. Climacteric. 2016;19(2):109–150.

Ju keshillojme te merrni informacione profesionale nga IUGA.