VIZITAT NË SHTATZANI – SA SHPESH DUHET TË VIZITOHET GRUAJA SHTATZËNË?
VIZITAT NË SHTATZANI – Shtatzënia është një nga periudhat më të rëndësishme në jetën e një gruaje dhe përfaqëson një proces fiziologjik gjatë të cilit organizmi i nënës pëson ndryshime të shumta fizike, hormonale dhe psikologjike. Edhe pse shumica e shtatzënive përfundojnë në mënyrë të favorshme, shtatzënia nuk duhet konsideruar një periudhë që kërkon vetëm vëzhgim në rast të shfaqjes së problemeve. Kujdesi i rregullt prenatal është një element themelor për identifikimin e hershëm të komplikacioneve, për monitorimin e zhvillimit të fetusit dhe për edukimin e gruas lidhur me mënyrën e ushqyerjes, aktivitetin fizik, lindjen dhe kujdesin pas lindjes.
VIZITAT NË SHTATZANI – Një nga pyetjet më të zakonshme që bëjnë gratë shtatzëna dhe familjarët e tyre është: Sa shpesh duhet të vizitohet gruaja shtatzënë? Përgjigjja nuk është gjithmonë e njëjtë, sepse frekuenca e kontrolleve varet nga java e shtatzënisë, gjendja shëndetësore e nënës, historia obstetrikale, zhvillimi i fetusit dhe prania ose jo e faktorëve të rrezikut.
VIZITAT NË SHTATZANI – Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), për një shtatzëni rutinë rekomandohen së paku tetë kontakte me profesionistin shëndetësor gjatë shtatzënisë. Kontakti i parë rekomandohet në 12 javët e para, ndërsa kontaktet e tjera rreth javëve 20, 26, 30, 34, 36, 38 dhe 40.
VIZITAT NË SHTATZANI – Megjithatë, numri i vizitave nuk duhet interpretuar në mënyrë mekanike. Një grua me shtatzëni të komplikuar mund të ketë nevojë për kontrolle shumë më të shpeshta, ndërsa orari mund të ndryshojë sipas protokollit të vendit dhe vlerësimit të mjekut.
Kujdesi prenatal modern nuk synon vetëm të zbulojë sëmundjet. Ai synon gjithashtu të krijojë një përvojë sa më pozitive të shtatzënisë, duke i dhënë gruas informacion, mbështetje emocionale dhe mundësi për të marrë vendime të informuara për shëndetin e saj dhe të fëmijës.
QËLLIMI DHE RËNDËSIA E KUJDESIT PRENATAL
Kujdesi prenatal përfshin të gjitha shërbimet shëndetësore që gruaja merr gjatë periudhës së shtatzënisë. Ai përfshin vizitat mjekësore, ekzaminimet laboratorike, monitorimin e fetusit, këshillimin për ushqyerjen dhe aktivitetin fizik, parandalimin e sëmundjeve dhe përgatitjen për lindje.
OBSH e konsideron kujdesin antenatal një komponent thelbësor të kujdesit të maternitetit. Qëllimi është identifikimi i faktorëve të rrezikut, zbulimi i hershëm i komplikacioneve dhe ofrimi i informacionit dhe mbështetjes së nevojshme.
Rëndësia e kontrolleve lidhet me faktin se disa komplikacione të shtatzënisë mund të zhvillohen pa simptoma të dukshme. Për shembull, tensioni i lartë i gjakut mund të zbulohet gjatë një kontrolli rutinë edhe kur gruaja ndihet mirë.
Kontrollet kanë edhe një rol edukues. Gruaja mund të mësojë se cilat simptoma janë normale, cilat kërkojnë këshillim mjekësor dhe cilat kërkojnë vlerësim urgjent.
Kujdesi prenatal gjithashtu krijon një marrëdhënie të vazhdueshme midis gruas dhe profesionistit shëndetësor. Kjo marrëdhënie është e rëndësishme për besimin, komunikimin dhe marrjen e vendimeve.
KUJDESI PRENATAL DHE ROLI I TIJ NË SHTATZËNI
Kujdesi prenatal mund të ndahet në disa komponentë kryesorë.
Vlerësimi i nënës
Në kontrolle vlerësohet gjendja e përgjithshme e gruas. Mund të kontrollohen tensioni arterial, pesha, simptomat, rezultatet laboratorike dhe faktorët e rrezikut.
Vlerësimi i fetusit
Në varësi të javës së shtatzënisë, profesionisti shëndetësor mund të kontrollojë rrahjet e zemrës së fetusit, rritjen dhe zhvillimin, pozicionin e fetusit dhe elementë të tjerë sipas nevojës.
Parandalimi
Një pjesë e rëndësishme e kujdesit prenatal është parandalimi. Këtu përfshihet këshillimi për ushqyerjen, aktivitetin fizik, suplementet, vaksinimin sipas rekomandimeve dhe shmangien e substancave të dëmshme.
Edukimi
Gruaja duhet të informohet për ndryshimet që ndodhin gjatë shtatzënisë, shenjat e lindjes, ushqyerjen me gji dhe kujdesin pas lindjes.
OBSH i klasifikon rekomandimet për kujdesin antenatal në fusha që përfshijnë ushqyerjen, vlerësimin e nënës dhe fetusit, masat parandaluese, trajtimin e simptomave të zakonshme dhe përmirësimin e cilësisë së shërbimit.
VIZITA E PARË GJATË SHTATZËNISË
Vizita e parë është një nga kontaktet më të rëndësishme të shtatzënisë. Ajo duhet të kryhet herët dhe jo të shtyhet deri në muajt e mëvonshëm.
OBSH rekomandon që kontakti i parë të kryhet brenda 12 javëve të para të shtatzënisë.
Gjatë vizitës së parë profesionisti shëndetësor mund të mbledhë historinë mjekësore dhe obstetrikale të gruas. Kjo përfshin informacion mbi shtatzënitë e mëparshme, lindjet, abortet spontane, sëmundjet kronike, alergjitë dhe barnat që përdoren.
Gjithashtu mund të kontrollohen:
- tensioni arterial;
- pesha;
- indeksi i masës trupore;
- analizat e gjakut;
- analizat e urinës;
- grupi i gjakut dhe faktori Rh;
- depistime të caktuara infektive;
- nevoja për ekzaminime të tjera.
Sipas rekomandimeve të OBSH-së, në kontaktin e parë parashikohen ndër të tjera testime rutinë dhe depistime për infeksione të caktuara, ndërsa matja e tensionit dhe vlerësimi i peshës janë pjesë e ndjekjes gjatë shtatzënisë.
Në këtë fazë diskutohen edhe ushqyerja, suplementet, aktiviteti fizik dhe çdo shqetësim që gruaja mund të ketë.
SA SHPESH DUHET TË VIZITOHET GRUAJA SHTATZËNË?
Nuk ekziston një numër unik vizitash që vlen për të gjitha gratë.
Sipas modelit të OBSH-së, rekomandohen të paktën tetë kontakte:
| Kontakti | Koha e përafërt |
| 1 | Deri në 12 javë |
| 2 | 20 javë |
| 3 | 26 javë |
| 4 | 30 javë |
| 5 | 34 javë |
| 6 | 36 javë |
| 7 | 38 javë |
| 8 | 40 javë |
Ky model e rrit numrin e kontakteve krahasuar me modelet e vjetra që parashikonin vetëm katër vizita. Sipas OBSH-së, më shumë kontakte krijojnë më shumë mundësi për zbulimin dhe trajtimin në kohë të problemeve dhe janë shoqëruar me ulje të rrezikut të vdekjes perinatale.
Në praktikë, mjeku mund të caktojë një plan tjetër në varësi të situatës.
Një grua me shtatzëni normale mund të ndjekë një program rutinë, ndërsa një grua me hipertension, diabet, shtatzëni multiple ose histori obstetrikale të komplikuar mund të ketë nevojë për kontrolle më të shpeshta.
Prandaj, pyetja nuk duhet të jetë vetëm “Sa vizita duhen?”, por edhe “Çfarë nevojash ka kjo grua dhe kjo shtatzëni?”
KONTROLLET SIPAS TREMUJORËVE
Tremujori i parë
Tremujori i parë përfshin periudhën deri rreth javës së 13-të.
Në këtë fazë ndodhin ndryshime të rëndësishme në zhvillimin e fetusit. Kontakti i hershëm me profesionistin shëndetësor lejon përcaktimin e moshës së shtatzënisë dhe identifikimin e faktorëve të rrezikut.
Mund të kryhen analiza dhe ekzaminime sipas historisë së gruas dhe protokollit klinik.
Një rëndësi të veçantë ka acidi folik. OBSH thekson se acidi folik duhet të fillojë sa më herët, idealisht para konceptimit, për parandalimin e defekteve të tubit neural.
Në këtë periudhë mund të shfaqen të përziera, të vjella, lodhje dhe ndryshime të oreksit. Jo të gjitha këto simptoma janë shenja sëmundjeje, por nëse janë të rënda duhet të diskutohen me mjekun.
Tremujori i dytë
Tremujori i dytë përfshin afërsisht javët 14–27.
Për shumë gra kjo është periudha në të cilën simptomat e fillimit të shtatzënisë mund të zvogëlohen. Megjithatë, kontrollet vazhdojnë.
Monitorohen tensioni arterial, pesha, rritja e fetusit dhe simptomat e nënës.
Sipas rekomandimeve të OBSH-së, një ekografi para javës së 24-t mund të përdoret për të vlerësuar moshën gestacionale dhe për të përmirësuar zbulimin e anomalive fetale dhe shtatzënive multiple.
Në periudhën 24–28 javë mund të bëhet vlerësimi për diabetin gestacional, sipas protokollit të ndjekur.
Kjo është gjithashtu një periudhë e mirë për të diskutuar aktivitetin fizik, ushqyerjen dhe përgatitjen graduale për lindjen.
Tremujori i tretë
Tremujori i tretë fillon rreth javës së 28-të dhe vazhdon deri në lindje.
Në këtë periudhë kontrollet zakonisht bëhen më të shpeshta.
Në çdo kontakt mund të vlerësohet tensioni arterial dhe rritja e fetusit, ndërsa pas javës së 20-të është e rëndësishme të monitorohen shenjat që mund të lidhen me preeklampsinë. OBSH përfshin kontrollin e tensionit arterial dhe proteinurisë në ndjekjen e shtatzënisë.
Në fund të shtatzënisë diskutohet gjithashtu për:
- pozicionin e fetusit;
- shenjat e lindjes;
- lëvizjet fetale;
- planifikimin e lindjes;
- ushqyerjen me gji;
- kujdesin pas lindjes.
EKZAMINIMET DHE ANALIZAT GJATË SHTATZËNISË
Nuk kryhen të gjitha analizat në çdo vizitë. Ekzaminimet caktohen në varësi të javës së shtatzënisë dhe gjendjes së gruas.
Ndër ekzaminimet që mund të përfshihen janë:
- analizat e gjakut;
- analizat e urinës;
- matja e tensionit arterial;
- kontrolli i peshës;
- ekografitë;
- testet për infeksione;
- vlerësimi i diabetit gestacional;
- vlerësime të tjera sipas rrezikut.
ACOG thekson se kujdesi prenatal mund të përfshijë kujdes mjekësor, teste depistuese dhe përgjigje ndaj pyetjeve të gruas, ndërsa përmbajtja e një vizite ndryshon sipas fazës së shtatzënisë dhe gjendjes së nënës dhe fetusit.
Një pikë e rëndësishme është se jo çdo grua ka nevojë për të njëjtat analiza. Testet duhet të interpretohen nga profesionisti shëndetësor dhe jo nga pacientja në mënyrë të izoluar.
MONITORIMI I SHËNDETIT TË NËNËS
Në çdo shtatzëni është e rëndësishme të monitorohet shëndeti i nënës.
Tensioni arterial
Matja e tensionit është një pjesë e rëndësishme e kontrolleve. Tensioni i lartë mund të lidhet me komplikacione të shtatzënisë dhe duhet vlerësuar nga profesionisti.
Pesha
Ndryshimet në peshë monitorohen gjatë shtatzënisë. Objektivi nuk është të “mbajë dietë” gruaja, por të sigurohet një ushqyerje e përshtatshme për nënën dhe fetusin.
Gjendja psikologjike
Shtatzënia mund të shoqërohet me ankth, ndryshime humori dhe shqetësime. Këto nuk duhet të neglizhohen.
Kujdesi prenatal modern e konsideron mbështetjen psikologjike dhe komunikimin pjesë të rëndësishme të kujdesit. OBSH thekson rëndësinë e kujdesit të respektueshëm, individual dhe të orientuar nga gruaja.
MONITORIMI I FETUSIT
Monitorimi i fetusit ndryshon sipas javës së shtatzënisë.
Në fazat e hershme mund të përdoret ekografia për të vlerësuar zhvillimin e shtatzënisë.
Më vonë, profesionisti mund të vlerësojë rritjen e fetusit dhe rrahjet e zemrës. Pas javës së 24-t, OBSH përfshin monitorimin e rritjes së fetusit dhe matjen e lartësisë fundale si pjesë të kujdesit rutinë.
Në tremujorin e tretë, lëvizjet e fetusit bëhen gjithnjë e më të rëndësishme për gruan. Një ndryshim i dukshëm në lëvizjet e zakonshme duhet të komunikohet te profesionisti shëndetësor.
SHTATZËNIA ME RREZIK TË ULËT DHE ME RREZIK TË LARTË
Shtatzënia me rrezik të ulët
Një shtatzëni me rrezik të ulët është ajo në të cilën nuk janë identifikuar faktorë të rëndësishëm që kërkojnë monitorim të specializuar.
Edhe në këtë rast, kontrollet rutinë janë të nevojshme.
Shtatzënia me rrezik të lartë
Një shtatzëni mund të kërkojë monitorim më të afërt në prani të faktorëve si:
- hipertensioni;
- diabeti;
- sëmundjet e zemrës;
- sëmundjet e veshkave;
- disa sëmundje të tiroides;
- shtatzënia me binjakë ose më shumë;
- komplikacione në shtatzënitë e mëparshme;
- probleme të rritjes së fetusit;
- gjakderdhje ose simptoma të tjera.
Në këto raste nuk duhet të përdoret një kalendar standard si zëvendësim i këshillës së mjekut.
SHENJAT ALARMUESE GJATË SHTATZËNISË
Gruaja shtatzënë duhet të dijë të dallojë simptomat që kërkojnë kontakt me mjekun.
Kërkohet vlerësim mjekësor në rast të:
- gjakderdhjes vaginale;
- dhimbjes së fortë abdominale;
- rrjedhjes së lëngut nga vagina;
- kontraksioneve të rregullta para terminit;
- dhimbjes së fortë të kokës;
- çrregullimeve të shikimit;
- ënjtjes së papritur;
- temperaturës së lartë;
- vështirësisë në frymëmarrje;
- dobësimit ose ndryshimit të dukshëm të lëvizjeve fetale.
Nuk duhet pritur vizita e radhës nëse shfaqet një simptomë serioze.
Një nga përfitimet kryesore të kujdesit prenatal është pikërisht edukimi i gruas se kur duhet të kërkojë ndihmë.
USHQYERJA DHE SUPLEMENTET
Ushqyerja është pjesë e rëndësishme e shtatzënisë.
Një dietë e ekuilibruar duhet të përmbajë një shumëllojshmëri ushqimesh, duke përfshirë perime, fruta, drithëra, burime proteinash dhe yndyrna të shëndetshme.
OBSH thekson se ushqyerja gjatë shtatzënisë duhet të sigurojë energji, proteina, vitamina dhe minerale nga një shumëllojshmëri ushqimesh.
Acidi folik ka rëndësi të veçantë në fillim të shtatzënisë. Hekuri dhe acidi folik janë gjithashtu pjesë e rekomandimeve të OBSH-së për kujdesin antenatal.
Megjithatë, suplementet nuk duhet të merren në mënyrë të pakontrolluar. Doza dhe nevoja varen nga gjendja e gruas, analizat dhe këshilla profesionale.
AKTIVITETI FIZIK, PUSHIMI DHE MIRËQENIA PSIKOLOGJIKE
Shtatzënia nuk nënkupton domosdoshmërisht që gruaja duhet të qëndrojë gjatë gjithë kohës në shtrat.
Për gratë që nuk kanë kundërindikacione, aktiviteti fizik i përshtatshëm mund të jetë pjesë e një stili të shëndetshëm jetese.
Aktiviteti duhet përshtatur sipas gjendjes së gruas dhe rekomandimit të profesionistit shëndetësor.
Pushimi është gjithashtu i rëndësishëm. Ndryshimet hormonale, rritja e fetusit dhe ngarkesa fizike mund të shkaktojnë lodhje.
Aspekti psikologjik nuk duhet harruar. Gruaja duhet të ketë mundësi të flasë për frikërat, ankthin dhe shqetësimet e saj.
OBSH e vendos komunikimin, informacionin dhe mbështetjen psikologjike në qendër të kujdesit prenatal me në fokus gruan.
KËSHILLA PRAKTIKE NGA KLINIKA
Nga këndvështrimi praktik, një grua shtatzënë mund ta bëjë ndjekjen më të efektshme duke:
Mbajtur një kalendar të kontrolleve
Shënimi i datave të vizitave, analizave dhe ekografive ndihmon në shmangien e harresave.
Mbajtur rezultatet
Është e dobishme që rezultatet e analizave dhe ekzaminimeve të ruhen së bashku.
Treguar të gjitha barnat
Asnjë ilaç ose suplement nuk duhet filluar apo ndërprerë pa këshillën e profesionistit.
Bërë pyetje
Gruaja duhet të ndihet e lirë të pyesë për çdo shqetësim.
Mos u bazuar vetëm te interneti
Informacioni online mund të jetë i dobishëm, por nuk zëvendëson ekzaminimin personal.
Mos krahasuar shtatzëninë me të tjerat
Dy gra mund të jenë në të njëjtën javë shtatzënie dhe të kenë nevoja krejtësisht të ndryshme.
TRADITA DHE BESIMET POPULLORE GJATË SHTATZËNISË
Në shoqërinë shqiptare ekzistojnë shumë tradita dhe këshilla që lidhen me shtatzëninë. Shpesh ato transmetohen nga nënat, gjyshet dhe gratë e tjera të familjes.
Disa këshilla kanë karakter pozitiv: pushimi, mbështetja e gruas, ushqyerja e mirë dhe shmangia e lodhjes së tepërt.
Megjithatë, disa praktika tradicionale mund të mos jenë të bazuara në prova shkencore.
Një shembull është përdorimi i pakontrolluar i bimëve mjekësore dhe çajrave. Fakti që një produkt është “natyral” nuk garanton se është i sigurt gjatë shtatzënisë.
Po kështu, këshilla të tilla si “mos shko te mjeku nëse nuk ke dhimbje” janë të papërshtatshme. Kontrolli prenatal ka edhe funksion parandalues.
Tradita mund të ketë vlerë sociale dhe emocionale, por duhet të bashkëjetojë me kujdesin modern shëndetësor.
Qëllimi nuk është të mohohen traditat, por të dallohen zakonet që ofrojnë mbështetje nga praktikat që mund të krijojnë rrezik.
ROLI I FAMILJES NË KUJDESIN NDAJ GRUAS SHTATZËNË
Familja luan një rol të rëndësishëm gjatë shtatzënisë.
Mbështetja mund të jetë praktike dhe emocionale. Partneri dhe familjarët mund ta ndihmojnë gruan me transportin për në vizita, përgatitjen e ushqimit dhe krijimin e një ambienti të qetë.
Por familja nuk duhet të zëvendësojë profesionistin shëndetësor.
Është e rëndësishme që këshillat e familjarëve të mos e pengojnë gruan të kërkojë kujdes mjekësor.
Një familje e informuar mund të ndihmojë gjithashtu në identifikimin e shenjave alarmuese dhe në sigurimin që gruaja të kërkojë ndihmë në kohën e duhur.
OBSH thekson se kujdesi prenatal duhet të përfshijë komunikim dhe mbështetje për gratë, familjet dhe komunitetet.
PËRGATITJA PËR LINDJEN
Kontrollet e fundit të shtatzënisë nuk duhet të fokusohen vetëm te ekzaminimet.
Gruaja duhet të përgatitet edhe praktikisht për lindjen.
Në vizitat e tremujorit të tretë mund të diskutohen:
- shenjat e fillimit të lindjes;
- kur duhet shkuar në maternitet;
- çfarë dokumentesh nevojiten;
- çfarë duhet marrë me vete;
- mënyrat e lindjes;
- menaxhimi i dhimbjes;
- ushqyerja me gji;
- kujdesi për të porsalindurin;
- planifikimi familjar pas lindjes.
OBSH rekomandon që edukimi për përgatitjen e lindjes dhe gatishmërinë për komplikacionet të jetë pjesë e kontakteve antenatale.
Kjo tregon se kujdesi prenatal nuk mbaron me analizat. Ai është një proces përgatitor për lindjen dhe prindërimin.
FAQ – PYETJET MË TË SHPESHTA
1. A duhet të vizitohet gruaja çdo muaj?
Jo domosdoshmërisht. Frekuenca varet nga java e shtatzënisë dhe gjendja shëndetësore. OBSH rekomandon të paktën tetë kontakte për shtatzëninë rutinë.
2. Kur duhet bërë vizita e parë?
Sa më herët. OBSH rekomandon kontaktin e parë brenda 12 javëve të para.
3. Nëse gruaja ndihet mirë, a mund ta anashkalojë vizitën?
Jo. Disa probleme mund të mos japin simptoma në fillim.
4. A duhet të bëjë çdo grua të njëjtat analiza?
Jo. Analizat përcaktohen sipas javës së shtatzënisë, historisë mjekësore dhe faktorëve të rrezikut.
5. A mjafton ekografia?
Jo. Ekografia është vetëm një pjesë e kujdesit prenatal.
6. A duhet të vizitohet më shpesh gruaja që pret binjakë?
Në shumë raste po, sepse shtatzënia multiple kërkon monitorim më të afërt. Programi përcaktohet nga obstetri.
7. Çfarë ndodh nëse humbet një vizitë?
Duhet kontaktuar klinika për të caktuar një vizitë tjetër sa më shpejt.
8. A mund të përdoren çajra bimorë?
Nuk duhet të përdoren pa u konsultuar me profesionistin shëndetësor.
9. A mund të marrë ilaçe pa pyetur mjekun?
Jo. Çdo ilaç ose suplement duhet diskutuar me profesionistin.
10. A duhet të shqetësohet gruaja për çdo dhimbje?
Jo çdo dhimbje është shenjë komplikacioni, por dhimbja e fortë, e vazhdueshme ose e shoqëruar me simptoma të tjera duhet vlerësuar.
11. Çfarë është më e rëndësishme: numri i vizitave apo cilësia e tyre?
Të dyja janë të rëndësishme. Një kontakt prenatal duhet të përfshijë vlerësim, këshillim dhe komunikim, jo vetëm një kontroll të shpejtë.
12. A është e mjaftueshme ndjekja nga mamia?
Në varësi të sistemit shëndetësor dhe rrezikut të shtatzënisë, mamia mund të ketë rol të rëndësishëm në kujdesin prenatal. Kur identifikohen probleme, gruaja duhet të vlerësohet dhe të referohet te profesionisti përkatës.
13. A mund të bëhen disa vizita online?
Në disa sisteme shëndetësore përdoren edhe forma të kujdesit në distancë, por ato nuk mund të zëvendësojnë të gjitha ekzaminimet fizike. ACOG e përshkruan këtë si pjesë të zhvillimit të qasjeve të përshtatura të kujdesit prenatal.
14. Çfarë duhet të bëjë gruaja nëse ka gjakderdhje?
Duhet të kontaktojë menjëherë profesionistin shëndetësor ose shërbimin urgjent, në varësi të sasisë dhe simptomave shoqëruese.
15. Pse kontrollet bëhen më të shpeshta në fund të shtatzënisë?
Sepse afrimi i lindjes kërkon monitorim më të afërt të nënës dhe fetusit dhe përgatitje për lindjen.
DISKUTIM
Frekuenca e kontrolleve gjatë shtatzënisë është një çështje e rëndësishme e shëndetit publik dhe kujdesit individual. Të dhënat dhe rekomandimet ndërkombëtare tregojnë një zhvendosje nga modeli tradicional i pak vizitave drejt një modeli që synon kontakte më të shpeshta dhe më cilësore.
OBSH kaloi nga rekomandimi i katër vizitave në modelin me minimumi tetë kontakte, duke u bazuar në dëshmitë se më shumë kontakte krijojnë mundësi më të mëdha për zbulimin e hershëm të komplikacioneve.
Megjithatë, një numër i madh vizitash nuk garanton automatikisht kujdes cilësor. Cilësia e komunikimit, respekti ndaj gruas, aksesueshmëria e shërbimit dhe përdorimi i ekzaminimeve të përshtatshme janë po aq të rëndësishme.
OBSH thekson se gratë e vlerësojnë kujdesin kur ndihen të sigurta, të respektuara, të dëgjuara dhe kur marrin informacionin që u nevojitet.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në kontekstin e traditave familjare. Në shumë shoqëri, vendimet gjatë shtatzënisë ndikohen nga nëna, vjehrra, partneri dhe persona të tjerë të familjes. Profesionisti shëndetësor duhet t’i respektojë këto marrëdhënie, por njëkohësisht të sigurojë që vendimet shëndetësore të bazohen në prova dhe në interesin e gruas dhe fetusit.
Prandaj, kujdesi prenatal duhet të jetë individualizuar.
Nuk duhet të ketë një qasje “një plan për të gjitha gratë”. Gruaja e shëndetshme me shtatzëni të pakomplikuar mund të ndiqet sipas një programi rutinë, ndërsa një grua me faktorë rreziku mund të ketë nevojë për specialistë dhe kontrolle shtesë.
Në këtë kuptim, përgjigjja e pyetjes “Sa shpesh duhet të vizitohet gruaja shtatzënë?” është: aq shpesh sa kërkon një kujdes i sigurt dhe i përshtatur, me të paktën tetë kontakte të rekomanduara nga OBSH për kujdesin rutinë.
PËRFUNDIME
Shtatzënia është një proces fiziologjik, por kërkon ndjekje të rregullt shëndetësore. Kujdesi prenatal është një nga mënyrat më të rëndësishme për të mbrojtur shëndetin e nënës dhe fetusit.
Bazuar në rekomandimet e OBSH-së, një grua me shtatzëni rutinë duhet të ketë të paktën tetë kontakte me profesionistin shëndetësor gjatë shtatzënisë. Kontakti i parë duhet të bëhet brenda 12 javëve të para, ndërsa kontaktet e mëvonshme shpërndahen gjatë tremujorëve të dytë dhe të tretë
Kontrollet nuk kanë vetëm funksion diagnostik. Ato ofrojnë mundësi për edukim, parandalim, mbështetje psikologjike dhe përgatitje për lindjen.
Frekuenca e kontrolleve duhet të përshtatet me gjendjen individuale të gruas. Në shtatzënitë me rrezik të lartë mund të nevojiten kontrolle më të shpeshta.
Një aspekt i rëndësishëm është edhe komunikimi midis gruas, familjes dhe profesionistit shëndetësor. Informacioni i saktë duhet të jetë baza e vendimeve shëndetësore, ndërsa traditat familjare mund të ruajnë vlerën e tyre sociale dhe emocionale për aq kohë sa nuk zëvendësojnë kujdesin mjekësor.
Në përfundim, kontrollet e rregullta gjatë shtatzënisë janë një investim në shëndetin e nënës dhe fëmijës. Një shtatzëni e ndjekur mirë nuk nënkupton vetëm “të mos ketë probleme”, por që problemet e mundshme të zbulohen sa më herët dhe gruaja të marrë mbështetjen që i nevojitet gjatë gjithë procesit.
REKOMANDIME
Bazuar në literaturën dhe rekomandimet e institucioneve ndërkombëtare, mund të jepen këto rekomandime:
- Gruaja duhet të fillojë kujdesin prenatal sa më herët pas konfirmimit të shtatzënisë.
- Kontakti i parë duhet të bëhet brenda 12 javëve të para.
- Për një shtatzëni rutinë rekomandohen të paktën tetë kontakte antenatale sipas modelit të OBSH-së.
- Vizitat duhet të përshtaten sipas faktorëve individualë të rrezikut.
- Tensioni arterial, pesha dhe zhvillimi i fetusit duhet të monitorohen sipas planit të kujdesit.
- Analizat duhet të kryhen në periudhat e përshtatshme dhe të interpretohen nga profesionisti.
- Gruaja duhet të marrë këshilla për ushqyerjen dhe suplementet.
- Aktiviteti fizik duhet të përshtatet sipas gjendjes së shtatzënisë.
- Barnat dhe suplementet nuk duhet të merren pa këshillë profesionale.
- Çdo shenjë alarmuese duhet të vlerësohet pa pritur vizitën e planifikuar.
- Traditat familjare duhet të respektohen, por nuk duhet të zëvendësojnë kujdesin mjekësor.
- Familja duhet të ofrojë mbështetje praktike dhe emocionale.
- Gruaja duhet të informohet për shenjat e lindjes dhe të përgatitet për lindjen.
- Kujdesi prenatal duhet të jetë i respektueshëm, individual dhe i orientuar nga nevojat e gruas.
LITERATURA
- World Health Organization. WHO Recommendations on Antenatal Care for a Positive Pregnancy Experience. Geneva: World Health Organization; 2016. (World Health Organization)
- World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience: Executive Summary. Geneva: WHO; 2016. (World Health Organization)
- World Health Organization. New guidelines on antenatal care for a positive pregnancy experience. Geneva: WHO; 2016. (World Health Organization)
- World Health Organization. Promoting healthy pregnancy – Antenatal care. Geneva: WHO. (World Health Organization)
- World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care: What are current WHO recommendations for ANC contacts? Geneva: WHO. (World Health Organization)
- World Health Organization. WHO recommendations for antenatal care interventions. Maternal, Newborn, Child and Adolescent Health and Ageing. (World Health Organization)
- World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience – Highlights and Key Messages. Geneva: WHO; 2018. (World Health Organization)
- World Health Organization. Nutritional interventions update: multiple micronutrient supplements during pregnancy. Geneva: WHO; 2020. (World Health Organization)
- World Health Organization. Nutritional interventions update: vitamin D supplements during pregnancy. Geneva: WHO; 2020. (World Health Organization)
- World Health Organization. Nutritional interventions update: zinc supplements during pregnancy. Geneva: WHO; 2021. (World Health Organization)
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Prenatal Care. ACOG. (ACOG)
- World Health Organization. Positive experiences, key to antenatal care uptake and quality. Geneva: WHO; 2019. (World Health Organization)
Ju keshillojme te merrni keshilla profesionale tek IUGA.