USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

Udhëzues informues për ushqyerjen, suplementet, aktivitetin fizik dhe stilin e jetesës gjatë shtatzënisë

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË-Shtatzënia është një periudhë e rëndësishme në jetën e një gruaje, gjatë së cilës organizmi pëson ndryshime të shumta fizike, hormonale dhe metabolike. Përveç ndjekjes së rregullt mjekësore, një rol të rëndësishëm luajnë ushqyerja, aktiviteti fizik, hidratimi, gjumi, pushimi dhe mënyra e përgjithshme e jetesës.

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË- Një ushqyerje e shëndetshme gjatë shtatzënisë duhet të jetë e larmishme dhe e ekuilibruar, duke përfshirë perime, fruta, drithëra, bishtajore, proteina, produkte të pasterizuara të qumështit dhe yndyra të shëndetshme. Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon që gjatë shtatzënisë të sigurohet një dietë e larmishme dhe e sigurt, së bashku me suplementet e këshilluara nga profesionisti shëndetësor. (World Health Organization)

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË-Shtatzënia nuk do të thotë se gruaja duhet të heqë dorë nga aktiviteti fizik, udhëtimet apo marrëdhëniet intime. Në një shtatzëni normale, shumë prej këtyre aktiviteteve mund të vazhdojnë, duke respektuar gjendjen shëndetësore të nënës dhe rekomandimet e mjekut.

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË– Qëllimi i këtij artikulli është të ofrojë informacion të kuptueshëm dhe praktik mbi ushqyerjen dhe stilin e jetesës gjatë shtatzënisë, duke ndihmuar gratë shtatzëna të marrin vendime më të informuara për shëndetin e tyre dhe të foshnjës.

ÇFARË DUHET TË HAJË NJË GRUA SHTATZËNË?

Ushqyerja gjatë shtatzënisë duhet të sigurojë energjinë dhe lëndët ushqyese të nevojshme për nënën dhe zhvillimin e fetusit.

Një dietë e shëndetshme përfshin një kombinim të ushqimeve të ndryshme: perime, fruta, drithëra, bishtajore, mish, peshk, vezë, produkte të pasterizuara të qumështit, arra dhe fara.

1.1 Ushqyerja e ekuilibruar gjatë shtatzënisë

Nuk ka një ushqim të vetëm që mund të sigurojë të gjitha nevojat e organizmit. Për këtë arsye, rëndësi ka shumëllojshmëria.

Vaktet mund të përfshijnë:

• perime të freskëta ose të gatuara;
• fruta;
• mish të gatuar mirë;
• peshk me përmbajtje të ulët merkuri;
• vezë të gatuara mirë;
• fasule, thjerrëza dhe bishtajore të tjera;
• drithëra integrale;
• kos dhe qumësht të pasterizuar;
• arra dhe fara;
• vaj ulliri dhe yndyra të tjera të shëndetshme.

WHO thekson se gjatë shtatzënisë një dietë e shëndetshme duhet të sigurojë energji, proteina, vitamina dhe minerale përmes një shumëllojshmërie ushqimesh. (World Health Organization)

1.2 Proteinat

Proteinat janë të rëndësishme për rritjen dhe zhvillimin e fetusit dhe për mirëmbajtjen e indeve të nënës.

Burime të mira proteinash janë:

• mishi;
• peshku;
• vezët;
• qumështi dhe kosi;
• djathi i pasterizuar;
• fasulet;
• thjerrëzat;
• qiqrat;
• arrat dhe farat.

1.3 Frutat dhe perimet

Frutat dhe perimet sigurojnë vitamina, minerale, fibra dhe antioksidantë.

Është e këshillueshme që të konsumohen në mënyrë të larmishme dhe të lahen mirë para konsumimit.

Perimet me gjethe jeshile, brokoli, karotat, specat, domatet, agrumet, mollët, bananet dhe frutat e stinës mund të jenë pjesë e një diete të ekuilibruar.

1.4 Drithërat dhe karbohidratet

Karbohidratet janë një burim i rëndësishëm energjie.

Preferohen:

• tërshëra;
• buka integrale;
• orizi integral;
• makaronat integrale;
• patatet;
• misri;
• drithëra të tjera të plota.

1.5 Yndyrnat e shëndetshme

Yndyrnat nuk duhet të eliminohen plotësisht.

Burime të mira janë:

• vaji i ullirit;
• avokado;
• arrat;
• bajamet;
• farat;
• peshqit e yndyrshëm me përmbajtje të ulët merkuri.

1.6 Uji dhe hidratimi

Hidratimi është i rëndësishëm gjatë gjithë shtatzënisë.

Uji ndihmon në:

• ruajtjen e hidratimit;
• funksionimin normal të organizmit;
• parandalimin e kapsllëkut;
• përballimin e rritjes së nevojave të organizmit.

Sasia e lëngjeve duhet përshtatur sipas temperaturës, aktivitetit fizik, ushqyerjes dhe këshillave të mjekut.

1.7 A duhet të “hajë për dy”?

Jo.

Shprehja “të hash për dy” nuk duhet interpretuar si nevojë për të dyfishuar sasinë e ushqimit. Gjatë shtatzënisë rriten nevojat për disa lëndë ushqyese, por kjo nuk do të thotë se gruaja duhet të konsumojë dyfishin e kalorive.

Më e rëndësishme është cilësia e ushqimit, jo thjesht sasia.

USHQIMET QË DUHEN SHMANGUR GJATË SHTATZËNISË – USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

Gjatë shtatzënisë, siguria ushqimore bëhet veçanërisht e rëndësishme.

2.1 Ushqimet e gjalla ose të pagatuara mirë

Duhet të shmangen ushqimet që mund të përmbajnë mikroorganizma të dëmshëm për shkak të gatimit të pamjaftueshëm.

Kjo përfshin:

• mishin e pagatuar mirë;
• vezët e pagatuara ose gjysmë të gjalla;
• peshkun e gjallë;
• disa produkte deti të pagatuara.

2.2 Produktet e qumështit të papasterizuara

Preferohen qumështi dhe produktet e qumështit të pasterizuara, sepse produktet e papasterizuara mund të paraqesin rrezik nga disa mikroorganizma.

2.3 Peshqit me përmbajtje të lartë merkuri

Peshku është burim i rëndësishëm proteinash dhe yndyrash të dobishme, por disa lloje të mëdha peshqish mund të përmbajnë nivele të larta merkuri.

Prandaj duhet zgjedhur lloji i peshkut dhe sasia sipas rekomandimeve të mjekut ose udhëzimeve të sigurisë ushqimore.

2.4 Mishrat dhe produktet e përpunuara

Produktet e përpunuara të mishit duhet të konsumohen me kujdes dhe, kur konsumohen, të jenë të trajtuara dhe të ruajtura në mënyrë të sigurt.

2.5 Frutat dhe perimet e palara

Frutat dhe perimet duhet të lahen mirë para konsumimit.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për produktet që konsumohen të gjalla.

2.6 Alkooli

Gjatë shtatzënisë rekomandohet shmangia e alkoolit.

2.7 Ushqimet me shumë kripë, sheqer dhe yndyra jo të shëndetshme

Këto ushqime nuk duhet të jenë baza e dietës.

Preferohet një dietë e larmishme me ushqime sa më pak të përpunuara.

2.8 Suplementet dhe produktet bimore

Jo çdo produkt “natyral” është automatikisht i sigurt gjatë shtatzënisë.

Suplementet, çajrat bimorë dhe produktet e tjera duhet të përdoren vetëm pasi të diskutohen me mjekun.

ACIDI FOLIK PARA DHE GJATË SHTATZËNISË

3.1 Çfarë është acidi folik?

Acidi folik është forma e suplementuar e folatit, një vitaminë e grupit B që ka rëndësi të veçantë për zhvillimin e hershëm të fetusit.

3.2 Pse është i rëndësishëm?

Marrja e mjaftueshme e acidit folik ndihmon në uljen e rrezikut të defekteve të tubit neural.

Kjo është arsyeja pse acidi folik është veçanërisht i rëndësishëm para konceptimit dhe në fillim të shtatzënisë.

3.3 Kur duhet të fillohet?

WHO rekomandon 400 mikrogramë acid folik në ditë gjatë shtatzënisë, ndërsa thekson se acidi folik duhet të fillojë sa më herët, idealisht para konceptimit. (World Health Organization)

Në raste të veçanta mund të nevojitet dozë tjetër, sipas historisë mjekësore dhe vlerësimit të mjekut.

3.4 Ushqimet që përmbajnë folat

Folatet gjenden në:

• perime me gjethe jeshile;
• brokoli;
• bishtajore;
• agrume;
• avokado;
• arra;
• ushqime të fortifikuara.

Megjithatë, ushqyerja nuk duhet të konsiderohet zëvendësim i suplementit të përshkruar gjatë shtatzënisë

HEKURI DHE ANEMIA NË SHTATZËNI – USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

4.1 Çfarë është anemia?

Anemia është një gjendje në të cilën organizmi nuk ka sasi të mjaftueshme të hemoglobinës për të transportuar oksigjenin në mënyrë optimale.

Gjatë shtatzënisë rriten nevojat për hekur, ndaj anemia është relativisht e zakonshme.

4.2 Pse rritet nevoja për hekur?

Hekuri nevojitet për prodhimin e hemoglobinës dhe për të përmbushur kërkesat e rritura të organizmit të nënës dhe fetusit.

WHO rekomandon suplementimin ditor gjatë shtatzënisë me 30–60 mg hekur elementar dhe 400 mikrogramë acid folik për parandalimin e anemisë dhe disa rezultateve të pafavorshme të shtatzënisë. (World Health Organization)

4.3 Ushqimet e pasura me hekur

Burime të mira janë:

• mishi;
• bishtajoret;
• perimet me gjethe jeshile;
• vezët;
• arrat dhe farat;
• ushqimet e fortifikuara me hekur.

4.4 Vitamina C dhe përthithja e hekurit

Vitamina C mund të ndihmojë në përthithjen e hekurit nga burimet bimore.

Mund të kombinohen ushqimet e pasura me hekur me:

• portokall;
• mandarina;
• kivi;
• speca;
• domate;
• fruta të tjera të pasura me vitaminë C.

4.5 Suplementet e hekurit

Hekuri nuk duhet marrë në doza të larta pa këshillën e mjekut.

Nëse anemia është diagnostikuar, doza e trajtimit mund të jetë më e lartë se doza parandaluese dhe përcaktohet sipas analizave dhe situatës klinike. WHO rekomandon që anemia e diagnostikuar gjatë kujdesit antenatal të trajtohet me dozën e përshtatshme të hekurit dhe acidit folik sipas udhëzimeve klinike. (IRIS)

VITAMINA D NË SHTATZËNI

5.1 Roli i vitaminës D

Vitamina D ka rëndësi për metabolizmin e kalciumit dhe shëndetin e kockave.

Gjatë shtatzënisë, nivelet e vitaminës D mund të vlerësohen në varësi të faktorëve të rrezikut dhe historisë së gruas.

5.2 Burimet e vitaminës D

Burimet përfshijnë:

• ekspozimin e kontrolluar në diell;
• peshq të caktuar;
• vezët;
• ushqimet e fortifikuara.

5.3 Mungesa e vitaminës D

Mungesa mund të jetë më e shpeshtë tek gratë që kanë pak ekspozim në diell, probleme me përthithjen e ushqyesve ose faktorë të tjerë rreziku.

5.4 Suplementet

Jo çdo grua shtatzënë duhet të marrë automatikisht doza të larta të vitaminës D.

Nevoja për suplement përcaktohet sipas ushqyerjes, analizave dhe këshillës së mjekut.

SA KAFE MUND TË PIJË NJË GRUA SHTATZËNË? USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

6.1 Kafeina dhe shtatzënia

Kafeina gjendet në:

• kafe;
• çaj;
• çokollatë;
• pije energjike;
• disa pije të gazuara;
• disa medikamente.

Gjatë shtatzënisë metabolizmi i kafeinës ndryshon dhe për këtë arsye duhet kontrolluar sasia ditore.

6.2 Burimet e kafeinës

Një grua mund të konsumojë kafeinë nga më shumë se një burim gjatë ditës. Prandaj duhet llogaritur totali, jo vetëm sasia e kafesë.

6.3 Pse duhet kufizuar kafeina?

Konsumimi i lartë i kafeinës është lidhur me rezultate të pafavorshme të shtatzënisë.

WHO rekomandon uljen e konsumit te gratë shtatzëna që marrin më shumë se 300 mg kafeinë në ditë. (World Health Organization)

Në praktikë, shumë udhëzime klinike përdorin kufi më konservativ, ndaj gruaja shtatzënë duhet të ndjekë këshillën e mjekut.

6.4 Si të llogaritet sasia ditore?

Duhet të merret parasysh:

• numri i filxhanëve të kafesë;
• lloji i kafesë;
• çaji;
• çokollata;
• pijet energjike;
• pijet e tjera me kafeinë.

AKTIVITETI FIZIK GJATË SHTATZËNISË – USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

7.1 Përfitimet e aktivitetit fizik

Aktiviteti fizik i përshtatur mund të ndihmojë në:

• ruajtjen e kondicionit fizik;
• kontrollin e shtimit në peshë;
• përmirësimin e humorit;
• reduktimin e disa shqetësimeve të zakonshme;
• përgatitjen e trupit për lindje dhe periudhën pas lindjes.

7.2 Llojet e aktivitetit fizik

Në një shtatzëni pa komplikacione mund të përdoren:

• ecja;
• noti;
• ushtrime të moderuara;
• ushtrime për forcimin e muskujve;
• ushtrime të përshtatura për shtatzëninë;
• ushtrime të dyshemesë pelvike.

7.3 Sa aktivitet fizik rekomandohet?

WHO rekomandon, për gratë shtatzëna pa kundërindikacione, aktivitet fizik të rregullt gjatë shtatzënisë dhe të paktën 150 minuta aktivitet aerobik me intensitet të moderuar gjatë javës, duke përfshirë edhe aktivitete për forcimin e muskujve. (World Health Organization)

Megjithatë, programi duhet përshtatur me gjendjen individuale të gruas.

7.4 Aktivitetet që duhen shmangur

Duhet treguar kujdes me:

• sportet me rrezik të lartë rënieje;
• aktivitetet me goditje në abdomen;
• mbinxehjen;
• aktivitetin fizik ekstrem;
• aktivitetet që shkaktojnë dhimbje ose shqetësim.

7.5 Kur duhet ndërprerë aktiviteti fizik?

Aktiviteti duhet ndërprerë dhe duhet kontaktuar profesionisti shëndetësor në rast të:

• gjakderdhjes;
• dhimbjes së fortë;
• marramendjes;
• vështirësisë në frymëmarrje;
• rrjedhjes së lëngut amniotik;
• kontraksioneve të dhimbshme ose të rregullta;
• çdo simptome tjetër shqetësuese.

UDHËTIMET GJATË SHTATZËNISË – USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

8.1 A mund të udhëtojë një grua shtatzënë?

Në një shtatzëni normale, udhëtimi zakonisht mund të jetë i mundur.

Megjithatë, duhet marrë parasysh:

• java e shtatzënisë;
• gjendja shëndetësore;
• komplikacionet;
• kohëzgjatja e udhëtimit;
• mundësia për të marrë ndihmë mjekësore në destinacion.

8.2 Udhëtimet me avion

Udhëtimet me avion zakonisht janë të mundshme për shumë gra me shtatzëni normale, por kompanitë ajrore mund të kenë kufizime në javët e fundit të shtatzënisë.

Para një udhëtimi të gjatë është e rëndësishme të merret këshilla e mjekut dhe të kontrollohen rregullat e kompanisë ajrore.

8.3 Udhëtimet me makinë

Gjatë udhëtimeve të gjata me makinë:

• bëni pushime;
• lëvizni këmbët;
• pini ujë;
• përdorni rripin e sigurimit siç duhet;
• shmangni qëndrimin e pandërprerë ulur për shumë orë.

8.4 Parandalimi i mpiksjes së gjakut gjatë udhëtimeve

Shtatzënia shoqërohet me rritje të rrezikut për mpiksje gjaku dhe udhëtimet e gjata mund ta rrisin më tej këtë rrezik.

Lëvizja e rregullt dhe hidratimi janë masa të rëndësishme.

Gratë me faktorë të veçantë rreziku duhet të konsultohen me mjekun para udhëtimit.

8.5 Kur udhëtimi mund të mos rekomandohet?

Udhëtimi mund të kërkojë shtyrje ose vlerësim të veçantë në rast të komplikacioneve të shtatzënisë, gjakderdhjes, kontraksioneve, problemeve të placentës ose situatave të tjera të përcaktuara nga mjeku.

MARRËDHËNIET INTIME GJATË SHTATZËNISË – USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

9.1 A janë të sigurta marrëdhëniet intime?

Në një shtatzëni normale, pa komplikacione dhe kur mjeku nuk ka dhënë kufizime, marrëdhëniet intime zakonisht mund të vazhdojnë.

Fetusi është i mbrojtur nga mitra dhe strukturat përreth tij.

9.2 Marrëdhëniet intime sipas tremujorëve

Në tremujorin e parë mund të shfaqen:

• lodhje;
• të përziera;
• ndryshime të dëshirës seksuale.

Në tremujorin e dytë shumë gra ndihen fizikisht më mirë.

Në tremujorin e tretë mund të nevojiten pozicione më komode për shkak të rritjes së barkut.

9.3 Pozicionet më komode

Nuk ekziston një pozicion i vetëm ideal për çdo grua.

Pozicionet duhet të jenë:

• të rehatshme;
• pa presion mbi bark;
• pa shkaktuar dhimbje;
• të përshtatura me javën e shtatzënisë.

9.4 Kur duhet të shmangen marrëdhëniet intime?

Mjeku mund të rekomandojë shmangien e marrëdhënieve në raste të caktuara, si:

• gjakderdhje;
• placenta previa ose probleme të caktuara të placentës;
• rrjedhje të lëngut amniotik;
• rrezik për lindje të parakohshme;
• kontraksione të parakohshme;
• komplikacione të tjera të përcaktuara nga obstetri-gjinekologu.

9.5 Kontraksionet pas marrëdhënieve

Në disa raste mund të shfaqen kontraksione të lehta ose shtrëngime të përkohshme pas orgazmës.

Nëse kontraksionet bëhen të rregullta, të dhimbshme ose shoqërohen me gjakderdhje apo rrjedhje lëngu, duhet kontaktuar mjeku.

GJUMI GJATË SHTATZËNISË – USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

10.1 Ndryshimet e gjumit

Ndryshimet hormonale dhe fizike mund të shkaktojnë:

• përgjumje;
• zgjime të shpeshta;
• urinim të shpeshtë gjatë natës;
• urth;
• dhimbje shpine;
• vështirësi në gjetjen e pozicionit të rehatshëm.

10.2 Pozicioni i gjumit

Me rritjen e barkut, shumë gra e gjejnë më të rehatshëm gjumin anash.

Përdorimi i jastëkëve ndërmjet këmbëve ose nën bark mund të ndihmojë në pozicionimin më komod.

Nëse gruaja zgjohet në shpinë, nuk ka nevojë të panikoset; mund të kthehet në pozicionin anësor.

10.3 Këshilla për një gjumë më të mirë

Mund të ndihmojnë:

• orar i rregullt gjumi;
• shmangia e kafeinës në orët e vona;
• aktivitet fizik gjatë ditës;
• ambient i qetë dhe i freskët;
• shmangia e përdorimit të gjatë të telefonit para gjumit;
• vakte të lehta në mbrëmje.

10.4 Pagjumësia gjatë shtatzënisë

Pagjumësia është e zakonshme, por nëse bëhet e vazhdueshme dhe ndikon në funksionimin gjatë ditës, duhet diskutuar me mjekun.

Nuk duhet përdorur medikament ose suplement për gjumë pa këshillë profesionale.

10.5 Gërhitja dhe problemet e frymëmarrjes gjatë gjumit

Gërhitja mund të shfaqet ose të përkeqësohet gjatë shtatzënisë.

Nëse ka pauza në frymëmarrje, zgjime me ndjenjë mbytjeje ose lodhje të madhe gjatë ditës, duhet kërkuar vlerësim mjekësor.

KËSHILLA NGA KLINIKA TRADITA DURRËS

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

Gjatë shtatzënisë, kujdesi nuk duhet të kufizohet vetëm te kontrollet mjekësore. Një stil jetese i shëndetshëm është pjesë e rëndësishme e kujdesit për nënën dhe foshnjën.

Këshillat kryesore:

• Mos e konsideroni shtatzëninë si periudhë për “të ngrënë për dy”.
• Zgjidhni ushqime të ndryshme dhe sa më të pasura me vlera ushqyese.
• Lani mirë frutat dhe perimet.
• Konsumoni vetëm produkte të sigurta dhe të pasterizuara.
• Sigurohuni që mishi, peshku dhe vezët të jenë të gatuara mirë.
• Mos konsumoni alkool gjatë shtatzënisë.
• Kufizoni kafeinën dhe kontrolloni të gjitha burimet e saj.
• Merrni acidin folik dhe hekurin sipas këshillës së mjekut.
• Mos përdorni suplemente apo preparate bimore pa u konsultuar.
• Mbani një hidratim të mirë.
• Qëndroni fizikisht aktive nëse nuk ka kundërindikacione.
• Mos e neglizhoni gjumin dhe pushimin.
• Planifikoni udhëtimet duke marrë parasysh javën e shtatzënisë dhe gjendjen tuaj shëndetësore.
• Marrëdhëniet intime zakonisht mund të vazhdojnë në një shtatzëni normale, por duhet ndjekur këshilla e obstetrit nëse shfaqen komplikacione.
• Mos u bazoni vetëm te informacionet në internet kur bëhet fjalë për simptoma ose suplemente.
• Kryeni kontrollet e rekomanduara gjatë shtatzënisë.
• Kontaktoni mjekun nëse shfaqen gjakderdhje, dhimbje e fortë, rrjedhje lëngu, kontraksione të rregullta, dhimbje koke e fortë, shqetësime të papritura ose simptoma të tjera alarmante.

FAQ – PYETJE TË SHPESHTA

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

A duhet një grua shtatzënë të hajë për dy?

Qëllimi nuk është të hahet sa më shumë, por të sigurohen proteinat, vitaminat, mineralet, fibrat dhe energjia e nevojshme për nënën dhe zhvillimin e fetusit.

Cilat janë ushqimet më të mira gjatë shtatzënisë?

Nuk ekziston një ushqim i vetëm “më i mirë”. Dieta duhet të jetë e larmishme.

Rekomandohen:

• fruta dhe perime;
• drithëra integrale;
• mish i gatuar mirë;
• peshk me përmbajtje të ulët merkuri;
• vezë të gatuara mirë;
• bishtajore;
• arra dhe fara;
• qumësht dhe produkte të pasterizuara;
• yndyra të shëndetshme.

Një dietë e tillë ndihmon në sigurimin e proteinave, vitaminave dhe mineraleve të nevojshme gjatë shtatzënisë. (World Health Organization)

A mund të hahet peshk gjatë shtatzënisë?

Po. Peshku mund të jetë pjesë e një diete të shëndetshme gjatë shtatzënisë dhe siguron proteina dhe lëndë ushqyese të rëndësishme.

Megjithatë, duhet të zgjidhen lloje me përmbajtje të ulët merkuri dhe të shmangen peshqit që njihen për nivele të larta merkuri.

Peshku duhet gjithashtu të jetë i freskët dhe i gatuar mirë.

Cilat ushqime duhen shmangur gjatë shtatzënisë?

Duhet treguar kujdes me:

• mishin e pagatuar mirë;
• vezët e pagatuara;
• peshkun e gjallë;
• produktet e papasterizuara;
• peshqit me përmbajtje të lartë merkuri;
• ushqimet e kontaminuara ose të ruajtura në mënyrë jo të sigurt;
• alkoolin.

Frutat dhe perimet duhet të lahen mirë para konsumimit.

A mund të pihet qumësht gjatë shtatzënisë?

Po, qumështi mund të jetë pjesë e një diete të shëndetshme gjatë shtatzënisë.

Preferohen produktet e pasterizuara, sepse pasterizimi redukton rrezikun nga disa mikroorganizma që mund të jenë të dëmshëm.

Qumështi dhe produktet e tij sigurojnë ndër të tjera proteina dhe kalcium.

Kur duhet të fillohet acidi folik?

Acidi folik idealisht duhet të fillojë para konceptimit dhe të vazhdojë në fillim të shtatzënisë.

WHO rekomandon 400 mikrogramë acid folik në ditë për gratë shtatzëna dhe thekson se duhet filluar sa më herët, idealisht para konceptimit, për të ndihmuar në parandalimin e defekteve të tubit neural. (World Health Organization)

Në raste të caktuara, mjeku mund të rekomandojë dozë më të lartë.

A duhet të merret hekur gjatë gjithë shtatzënisë?

Në shumë udhëzime të kujdesit antenatal rekomandohet suplementimi me hekur dhe acid folik gjatë shtatzënisë.

WHO rekomandon zakonisht 30–60 mg hekur elementar dhe 400 mikrogramë acid folik në ditë për gratë shtatzëna. (World Health Organization)

Megjithatë, doza dhe mënyra e përdorimit duhet të përshtaten sipas analizave dhe këshillës së mjekut. Nëse ekziston anemi e diagnostikuar, mund të nevojitet trajtim me dozë më të lartë.

Si kuptohet nëse një grua shtatzënë ka anemi?

Anemia mund të shoqërohet me:

• lodhje;
• dobësi;
• marramendje;
• zbehje;
• rrahje të shpejta të zemrës;
• gulçim gjatë aktivitetit.

Megjithatë, simptomat nuk mjaftojnë për diagnozën.

Diagnoza bëhet përmes analizave të gjakut, veçanërisht hemoglobinës dhe parametrave të tjerë sipas rastit.

A duhet të marrë çdo grua shtatzënë vitaminë D?

Jo domosdoshmërisht në të njëjtën dozë.

Nevoja për vitaminë D varet nga dieta, ekspozimi në diell, faktorët e rrezikut dhe rezultatet laboratorike kur mjeku i kërkon.

Nuk rekomandohet marrja e dozave të larta pa këshillë mjekësore.

Sa kafe mund të pijë një grua shtatzënë në ditë?

Kafeina duhet të kufizohet gjatë shtatzënisë.

Duhet të llogaritet jo vetëm kafeja, por edhe kafeina që mund të vijë nga:

• çaji;
• çokollata;
• pijet energjike;
• pijet e gazuara;
• disa produkte ose medikamente.

WHO rekomandon reduktimin e konsumit te gratë që marrin më shumë se 300 mg kafeinë në ditë. (World Health Organization)

Për një kufi më të përshtatshëm për situatën individuale, gruaja shtatzënë duhet të ndjekë këshillën e obstetrit.

A lejohen pijet energjike gjatë shtatzënisë?

Nuk rekomandohen.

Pijet energjike mund të përmbajnë sasi të konsiderueshme kafeine dhe përbërës të tjerë stimulues.

Gjatë shtatzënisë është më e sigurt të zgjidhen ujë, qumësht i pasterizuar dhe pije të tjera të përshtatshme sipas këshillës së mjekut.

A mund të bëjë sport një grua shtatzënë?

Po, nëse shtatzënia është normale dhe nuk ka kundërindikacione.

Ecja, noti, ushtrimet e përshtatura dhe aktivitetet e moderuara mund të jenë të dobishme.

WHO rekomandon për gratë shtatzëna pa kundërindikacione aktivitet të rregullt fizik dhe të paktën 150 minuta aktivitet aerobik me intensitet të moderuar gjatë javës. (World Health Organization)

Në rast shtatzënie me komplikacione, programi i aktivitetit duhet përcaktuar nga mjeku.

A mund të udhëtojë me avion gjatë shtatzënisë?

Në një shtatzëni normale, udhëtimi me avion zakonisht mund të jetë i mundur.

Megjithatë, duhet marrë parasysh java e shtatzënisë, gjendja shëndetësore dhe rregullat e kompanisë ajrore.

Për udhëtime të gjata rekomandohet lëvizje periodike dhe hidratim.

A është e sigurt të udhëtosh me makinë gjatë shtatzënisë?

Po, në shumicën e rasteve.

Rripi i sigurimit duhet të vendoset siç duhet, me pjesën diagonale ndërmjet gjinjve dhe pjesën e poshtme poshtë barkut, mbi legen.

Në udhëtime të gjata duhet bërë pushim për të lëvizur këmbët dhe për të shmangur qëndrimin ulur për periudha të gjata.

A lejohen marrëdhëniet intime gjatë shtatzënisë?

Në një shtatzëni normale, pa komplikacione, marrëdhëniet intime zakonisht lejohen.

Fetusi është i mbrojtur brenda mitrës.

Megjithatë, nëse mjeku ka rekomanduar abstinencë seksuale për shkak të një komplikacioni të caktuar, rekomandimi duhet respektuar.

Në cilat raste duhet të shmangen marrëdhëniet intime?

Mund të kërkohet shmangia e marrëdhënieve intime në raste të tilla si:

• gjakderdhje vaginale;
• rrjedhje e lëngut amniotik;
• placenta previa;
• rrezik për lindje të parakohshme;
• kontraksione të parakohshme;
• disa probleme të qafës së mitrës;
• ose situata të tjera të përcaktuara nga obstetri.

Nëse pas marrëdhënieve shfaqet gjakderdhje, dhimbje e fortë ose rrjedhje lëngu, duhet kontaktuar mjeku.

Cili është pozicioni më i mirë për të fjetur gjatë shtatzënisë?

Me avancimin e shtatzënisë, shumë gra e gjejnë më të rehatshëm gjumin anash.

Jastëkët mund të përdoren:

• ndërmjet gjunjëve;
• nën bark;
• pas shpinës.

Nëse gruaja zgjohet në shpinë, nuk duhet të alarmohet; mund të kthehet në pozicionin anësor.

Çfarë mund të bëjë një grua shtatzënë nëse nuk fle mirë?

Mund të ndihmojnë:

• një rutinë e rregullt gjumi;
• kufizimi i kafeinës;
• aktiviteti fizik gjatë ditës;
• shmangia e vakteve shumë të rënda para gjumit;
• një ambient i qetë;
• jastëkë mbështetës;
• kufizimi i përdorimit të telefonit para gjumit.

Nëse pagjumësia është e vazhdueshme ose shumë e rëndë, duhet diskutuar me mjekun.

A mund të përdoren çajra bimorë gjatë shtatzënisë?

Jo të gjithë çajrat bimorë janë të sigurt gjatë shtatzënisë.

“Natyral” nuk do të thotë automatikisht “i sigurt”.

Përpara përdorimit të rregullt të një çaji bimor ose suplementi bimor, duhet pyetur mjeku ose farmacisti, veçanërisht nëse gruaja merr edhe medikamente të tjera.

Kur duhet të kontaktoj mjekun për një problem me ushqyerjen ose stilin e jetesës?

Duhet kontaktuar mjeku nëse shfaqen:

• të vjella të vazhdueshme dhe pamundësi për të mbajtur ushqime ose lëngje;
• shenja dehidratimi;
• dobësi e theksuar;
• marramendje ose të fikët;
• gjakderdhje;
• dhimbje e fortë abdominale;
• kontraksione të rregullta;
• rrjedhje e lëngut amniotik;
• vështirësi në frymëmarrje;
• dhimbje koke e fortë;
• ënjtje e papritur;
• ose çdo simptomë tjetër që shqetëson gruan.

Në shtatzëni, është më mirë të kërkohet këshillë profesionale sesa të vetëdiagnostikoheni ose të përdorni medikamente e suplemente pa rekomandim.

PËRFUNDIM

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË

Ushqyerja dhe mënyra e jetesës gjatë shtatzënisë kanë një rol të rëndësishëm në shëndetin e nënës dhe zhvillimin e fetusit.

Një dietë e larmishme, e sigurt dhe e ekuilibruar duhet të kombinohet me kontrollet e rregullta mjekësore, suplementet e rekomanduara, aktivitetin fizik të përshtatur, hidratimin dhe gjumin e mjaftueshëm.

Acidi folik dhe hekuri kanë një rëndësi të veçantë gjatë shtatzënisë. WHO rekomandon suplementimin ditor me hekur dhe acid folik si pjesë e kujdesit antenatal. (World Health Organization)

Gjithashtu, aktiviteti fizik i përshtatur mund të vazhdojë gjatë një shtatzënie normale, ndërsa konsumimi i tepërt i kafeinës duhet shmangur. (World Health Organization)

Çdo shtatzëni është individuale. Për këtë arsye, rekomandimet e përgjithshme nuk duhet të zëvendësojnë vlerësimin e obstetrit-gjinekologut, veçanërisht në rast të sëmundjeve kronike, komplikacioneve ose simptomave të reja.

LITERATURA

USHQYERJA DHE JETA GJATË SHTATZËNISË – Ju keshillojm te merrni informacion profesional nga IUGA