Inkontinenca urgjente: Gjithçka që duhet të dini

Çfarë është inkontinenca urgjente?

Inkontinenca urgjente (Urgency Urinary Incontinence – UUI) është një formë e inkontinencës urinare që karakterizohet nga një nevojë e papritur, shumë e fortë dhe e vështirë për t’u kontrolluar për të urinuar, e cila shpesh pasohet nga rrjedhja e pavullnetshme e urinës. Pacientja ndien se duhet të shkojë menjëherë në tualet dhe, në shumë raste, nuk arrin ta mbajë urinën deri në mbërritjen atje.

Inkontinenca urgjente – Kjo gjendje lidhet zakonisht me fshikëzën hiperaktive (Overactive Bladder – OAB), ku muskuli i fshikëzës (detrusori) kontraktohet në mënyrë të pavullnetshme edhe kur fshikëza nuk është plotësisht e mbushur. Si rezultat, krijohet ndjesia urgjente për urinim dhe mund të ndodhë humbje e urinës.

Ndryshe nga inkontinenca urinare e stresit, ku rrjedhja ndodh gjatë kollitjes, teshtitjes ose aktivitetit fizik, tek inkontinenca urgjente problemi kryesor është kontraktimi i pakontrolluar i fshikëzës. Kjo është arsyeja pse trajtimi dhe menaxhimi i saj janë të ndryshëm.

Si funksionon normalisht fshikëza urinare?

Fshikëza urinare është një organ muskulor që grumbullon urinën e prodhuar nga veshkat.

Procesi normal i urinimit përbëhet nga dy faza:

Faza e mbushjes

●          Fshikëza relaksohet dhe mbushet gradualisht me urinë.

●          Sfinkteri uretral qëndron i mbyllur për të parandaluar rrjedhjen.

●          Truri merr sinjale se fshikëza po mbushet, por urinimi shtyhet derisa të jetë momenti i përshtatshëm.

Faza e zbrazjes

Kur vendosim të urinojmë:

●          muskuli i fshikëzës kontraktohet;

●          sfinkteri relaksohet;

●          urina del përmes uretrës.

Tek inkontinenca urgjente ky mekanizëm prishet, sepse muskuli i fshikëzës kontraktohet pa kontroll, edhe kur nuk është koha për urinim.

Çfarë është fshikëza hiperaktive?

Fshikëza hiperaktive është një sindromë që karakterizohet nga:

●          urgjencë urinare;

●          urinime të shpeshta gjatë ditës;

●          zgjime gjatë natës për të urinuar (nokturia);

●          me ose pa rrjedhje të urinës.

Jo çdo person me fshikëz hiperaktive ka inkontinencë, por shumica e pacienteve me inkontinencë urgjente kanë simptoma të fshikëzës hiperaktive.

Sa e shpeshtë është?

Inkontinenca urgjente është një nga format më të zakonshme të inkontinencës urinare.

Ajo prek:

●          gratë e reja;

●          gratë pas menopauzës;

Frekuenca rritet me moshën, por nuk konsiderohet një pjesë normale e plakjes.

Shkaqet e inkontinencës urgjente

Në shumë raste nuk identifikohet një shkak i vetëm. Megjithatë, disa gjendje mund të favorizojnë shfaqjen e saj.

1. Fshikëza hiperaktive idiopatike

Ky është shkaku më i zakonshëm.

Në këtë rast nuk identifikohet një sëmundje specifike, por muskuli i fshikëzës bëhet tepër aktiv dhe kontraktohet në mënyrë spontane.

2. Infeksionet urinare

Infeksionet e traktit urinar irritojnë mukozën e fshikëzës.

Pacientja mund të përjetojë:

●          urgjencë urinare;

●          urinime të shpeshta;

●          djegie gjatë urinimit;

●          ndonjëherë rrjedhje urine.

Pas trajtimit të infeksionit, simptomat zakonisht përmirësohen.

3. Sëmundjet neurologjike

Kontrolli i urinimit varet nga komunikimi midis trurit, palcës kurrizore dhe nervave të fshikëzës.

Sëmundje si:

●          skleroza multiple;

●          sëmundja e Parkinsonit;

●          goditja në tru (AVC);

●          dëmtimet e palcës kurrizore;

●          neuropatia diabetike;

mund të çojnë në kontraktime të pavullnetshme të fshikëzës.

4. Menopauza

Rënia e nivelit të estrogjenit pas menopauzës mund të ndikojë në funksionin e fshikëzës dhe uretrës, duke favorizuar simptomat e urgjencës urinare.

5. Diabeti

Diabeti mund të dëmtojë nervat që kontrollojnë fshikëzën urinare, duke shkaktuar çrregullime të urinimit.

6. Gurët ose tumoret e fshikëzës

Edhe pse më të rralla, këto patologji mund të irritojnë murin e fshikëzës dhe të shkaktojnë urgjencë urinare.

Për këtë arsye është e rëndësishme që simptomat të mos neglizhohen.

7. Konsumi i substancave irrituese

Disa produkte mund të irritojnë fshikëzën dhe të përkeqësojnë simptomat:

●          kafeina;

●          pijet energjike;

●          alkooli;

●          pijet e gazuara;

●          ushqimet shumë pikante;

●          agrumet në disa paciente.

Faktorët e rrezikut

Rreziku rritet tek personat që kanë:

●          moshë të avancuar;

●          diabet;

●          obezitet;

●          infeksione urinare të përsëritura;

●          sëmundje neurologjike;

●          menopauzë;

●          konsum të lartë të kafeinës;

●          përdorim të medikamenteve diuretike.

Kush preket më shpesh?

Edhe pse mund të prekë çdo moshë, më shpesh diagnostikohet tek:

●          gratë mbi 50 vjeç;

●          pacientët me sëmundje neurologjike;

●          personat me diabet;

●          gratë pas menopauzës.

Qëllimi i artikullit

Ky artikull synon të shpjegojë në mënyrë të qartë se çfarë është inkontinenca urgjente, cilat janë shkaqet, simptomat, metodat moderne të diagnostikimit dhe trajtimit, si edhe çfarë mund të bëjë pacienti për të përmirësuar cilësinë e jetës.

Simptoma kryesore

Urgjenca urinare

Kjo është simptoma karakteristike.

Pacientja ndien një nevojë të menjëhershme dhe shumë të fortë për të urinuar, të cilën nuk mund ta shtyjë.

Humbja e urinës

Në shumë raste, urgjenca pasohet nga rrjedhja e pavullnetshme e urinës para se pacientja të arrijë në tualet.

Sasia e urinës mund të jetë:

●          disa pika;

●          e moderuar;

●          zbrazje pothuajse e plotë e fshikëzës.

Urinimi i shpeshtë

Shumica e pacienteve urinojnë:

●          më shumë se 8 herë në ditë;

●          në intervale shumë të shkurtra.

Kjo mund të kufizojë aktivitetin profesional dhe social.

Nokturia – urinimi naten

Shumë paciente zgjohen disa herë gjatë natës për të urinuar.

Kjo çon në:

●          gjumë të ndërprerë;

●          lodhje;

●          ulje të përqendrimit gjatë ditës.

Simptoma të tjera

Pacientet mund të raportojnë:

●          frikë për të dalë nga shtëpia;

●          lokalizimin e tualeteve kudo që shkojnë;

●          përdorimin e vazhdueshëm të pecetave higjienike;

●          ankth;

●          ulje të vetëbesimit;

●          kufizim të jetës sociale dhe seksuale.

Si diagnostikohet?

Diagnoza bazohet në:

●          historinë mjekësore;

●          ekzaminimin fizik;

●          analizat laboratorike;

●          testet funksionale;

●          ekzaminimet plotësuese sipas rastit.

Historia mjekësore

Mjeku mund të pyesë:

●          Kur kanë filluar simptomat?

●          Sa herë urinoni gjatë ditës?

●          Sa herë zgjoheni natën?

●          A humbni urinë para se të arrini në tualet?

●          A keni infeksione urinare të shpeshta?

●          A vuani nga diabeti?

●          A merrni diuretikë?

●          A konsumoni shumë kafe ose pije energjike?

Ditari i urinimit (Bladder Diary)

Pacientja mban shënim për 3–7 ditë:

●          sasinë e lëngjeve të konsumuara;

●          oraret e urinimit;

●          episodet e urgjencës;

●          rrjedhjet e urinës;

●          përdorimin e pecetave higjienike.

Ky ditar është një nga mjetet më të vlefshme për vlerësimin e simptomave.

Analiza e urinës

Analiza e përgjithshme e urinës ndihmon në përjashtimin e:

●          infeksionit urinar;

●          gjakut në urinë;

●          glukozës së lartë;

●          patologjive të tjera.

Nëse dyshohet infeksion, kryhet edhe urinokultura.

Ekografia

Ekografia e aparatit urinar vlerëson:

●          fshikëzën urinare;

●          urinën e mbetur pas urinimit;

●          gurët;

●          tumoret;

●          anomalitë e tjera të traktit urinar.

Urodinamika

Ky ekzaminim rekomandohet kur:

●          diagnoza nuk është e qartë;

●          trajtimi nuk ka dhënë rezultat;

●          planifikohet ndërhyrje kirurgjikale;

●          dyshohet sëmundje neurologjike.

Ai mat presionin dhe funksionin e fshikëzës gjatë mbushjes dhe zbrazjes.

Diagnostikimi diferencial

Është e rëndësishme të dallohet inkontinenca urgjente nga:

●          inkontinenca urinare e stresit;

●          inkontinenca e përzier;

●          infeksionet urinare;

●          diabeti mellitus;

●          gurët e fshikëzës;

●          tumoret e traktit urinar;

●          sëmundjet neurologjike.

Një diagnozë e saktë është thelbësore për zgjedhjen e trajtimit më efektiv dhe për përmirësimin e cilësisë së jetës së pacientes.

Trajtimi i inkontinencës urgjente

Trajtimi i inkontinencës urgjente synon të zvogëlojë episodet e urgjencës urinare, të kontrollojë rrjedhjen e pavullnetshme të urinës dhe të përmirësojë cilësinë e jetës. Në shumicën e rasteve, trajtimi fillon me metoda konservative dhe vazhdon me terapi medikamentoze ose procedura të avancuara kur është e nevojshme.

Ndryshimet në stilin e jetës

Shumë paciente përfitojnë ndjeshëm vetëm duke ndryshuar disa zakone të përditshme.

Kufizoni pijet që irritojnë fshikëzën

Disa substanca rrisin aktivitetin e fshikëzës, si:

●          kafeja;

●          çaji i zi;

●          pijet energjike;

●          alkooli;

●          pijet e gazuara.

Nuk është e nevojshme t’i eliminoni plotësisht, por kufizimi i tyre shpesh përmirëson simptomat.

Hidratimi i ekuilibruar

Shumë paciente pinë shumë pak ujë nga frika e rrjedhjes së urinës.

Kjo është një gabim, sepse urina shumë e përqendruar irriton fshikëzën dhe mund të përkeqësojë urgjencën.

Rekomandohet konsum i rregullt i lëngjeve gjatë ditës dhe shmangia e sasive të mëdha të ujit në mbrëmje.

Humbja e peshës

Tek pacientet me mbipeshë ose obezitet, humbja e peshës ul presionin mbi fshikëzën dhe përmirëson kontrollin e urinimit.

Trajtimi i kapsllëkut

Kapsllëku kronik mund të përkeqësojë simptomat e fshikëzës hiperaktive. Dieta e pasur me fibra, hidratimi dhe aktiviteti fizik janë pjesë e trajtimit.

Trajnimi i fshikëzës (Bladder Training)

Ky është një nga trajtimet më efektive jo medikamentoze.

Pacientja mëson të shtyjë gradualisht urinimin, duke rritur intervalin ndërmjet vizitave në tualet.

Për shembull:

●          fillimisht urinon çdo 1 orë;

●          më pas çdo 1 orë e 15 minuta;

●          gradualisht arrin në 2–4 orë ndërmjet urinimeve.

Ky trajnim ndihmon fshikëzën të tolerojë sasi më të mëdha urine pa krijuar ndjesinë e urgjencës.

Ushtrimet e dyshemesë pelvike

Edhe pse njihen më shumë për trajtimin e inkontinencës së stresit, ushtrimet Kegel mund të ndihmojnë edhe tek inkontinenca urgjente.

Kur pacientja ndien urgjencë, kontraktimi i muskujve pelvikë mund të ndihmojë në frenimin e refleksit të urinimit dhe të vonojë zbrazjen e fshikëzës.

Medikamentet

Nëse ndryshimet në stilin e jetës dhe trajnimi i fshikëzës nuk janë të mjaftueshme, mjeku mund të rekomandojë terapi medikamentoze.

Antimuskarinikët

Këto barna veprojnë duke ulur kontraktimet e pavullnetshme të fshikëzës.

Shembuj:

●          Oksibutinina;

●          Solifenacina;

●          Tolterodina;

●          Darifenacina;

●          Fesoterodina.

Efektet anësore më të zakonshme janë:

●          tharja e gojës;

●          kapsllëku;

●          turbullimi i shikimit.

Agonistët β3

Një alternativë moderne është mirabegroni, i cili relakson muskulin e fshikëzës dhe rrit kapacitetin e saj.

Ky medikament ka më pak efekte anësore si tharja e gojës dhe është një zgjedhje e mirë për shumë paciente, sipas vlerësimit të mjekut.

Injeksionet me toksinë botulinike (Botox)

Në rastet kur medikamentet nuk japin rezultat ose nuk tolerohen, mund të përdoret toksina botulinike.

Ajo injektohet në murin e fshikëzës gjatë një procedure endoskopike dhe ul kontraktimet e pavullnetshme të muskulit.

Efekti zakonisht zgjat 6–12 muaj dhe procedura mund të përsëritet sipas nevojës.

Neuromodulimi

Tek pacientet me simptoma të rënda që nuk përmirësohen me trajtime të tjera, mund të rekomandohet neuromodulimi.

Metodat kryesore janë:

●          stimulimi i nervit tibial posterior (PTNS);

●          neuromodulimi sakral.

Këto teknika ndikojnë në sinjalet nervore që kontrollojnë funksionin e fshikëzës dhe mund të reduktojnë ndjeshëm simptomat.

Kur nevojitet trajtim i avancuar?

Trajtimi i avancuar merret në konsideratë kur:

●          simptomat vazhdojnë pavarësisht trajtimit konservativ;

●          medikamentet nuk japin efekt ose shkaktojnë efekte anësore të rëndësishme;

●          inkontinenca ndikon seriozisht në cilësinë e jetës.

Vendimi merret gjithmonë pas një vlerësimi specialistik.

Tabela – Opsionet kryesore të trajtimit

Trajtimi           Kur rekomandohet     Përfitimet

Ndryshimet në stilin e jetës    Të gjitha pacientet      Përmirësim i simptomave pa efekte anësore

Trajnimi i fshikëzës      Linja e parë e trajtimit Rrit kontrollin e urinimit

Ushtrimet Kegel          Si terapi shtesë            Përmirësojnë kontrollin pelvik

Antimuskarinikët        Simptoma të moderuara ose të rënda           Ulin urgjencën dhe urinimet e shpeshta

Mirabegroni   Alternativë ndaj antimuskarinikëve   Më pak efekte anësore tek disa paciente

Botox  Rastet rezistente         Efektiv për disa muaj

Neuromodulimi          Rastet e avancuara     Përmirësim afatgjatë tek paciente të përzgjedhura

Parandalimi i inkontinencës urgjente

Edhe pse jo çdo rast mund të parandalohet, disa masa ndihmojnë në uljen e rrezikut dhe në kontrollin e simptomave.

Rekomandohet:

●          mbajtja e një peshe normale trupore;

●          konsumimi i lëngjeve në mënyrë të balancuar;

●          kufizimi i kafeinës dhe alkoolit;

●          trajtimi i infeksioneve urinare në kohë;

●          kontrolli i diabetit;

●          trajtimi i kapsllëkut;

●          aktivitet fizik i rregullt;

●          konsultimi me mjekun sapo të shfaqen simptomat.

Këshilla nga KLINIKA TRADITA, klinike gjinekollogjike

Në Klinikën Tradita, çdo paciente me simptoma të inkontinencës urgjente vlerësohet në mënyrë individuale për të identifikuar shkakun e problemit dhe për të zgjedhur trajtimin më të përshtatshëm.

Ju rekomandojmë të kërkoni vizitë specialistike nëse:

●          urinoni shumë shpesh gjatë ditës;

●          zgjoheni disa herë gjatë natës për të urinuar;

●          humbni urinë para se të arrini në tualet;

●          simptomat ndikojnë në punë, udhëtime ose jetën sociale;

●          keni infeksione urinare të përsëritura.

Mos e pranoni këtë gjendje si “normale”. Trajtimi i hershëm mund të përmirësojë ndjeshëm cilësinë e jetës.

Mitet dhe faktet

Miti 1: “Nëse urinoj shpesh, duhet të pi më pak ujë.”

Fakt: Kufizimi i tepërt i lëngjeve mund ta irritojë më shumë fshikëzën.

Miti 2: “Urgjenca urinare është pjesë normale e plakjes.”

Fakt: Mosha rrit rrezikun, por simptomat nuk duhen konsideruar normale dhe duhet të vlerësohen nga mjeku.

Miti 3: “Vetëm gratë kanë inkontinencë urgjente.”

Fakt: Edhe burrat mund të preken, veçanërisht pas problemeve me prostatën ose sëmundjeve neurologjike.

Miti 4: “Kirurgjia është trajtimi kryesor.”

Fakt: Ndryshe nga inkontinenca e stresit, kirurgjia ka rol shumë të kufizuar në inkontinencën urgjente. Trajtimi bazohet kryesisht në terapi konservative dhe medikamentoze.

Pyetjet më të shpeshta (FAQ)

A mund të shërohet plotësisht?

Në shumë raste simptomat kontrollohen shumë mirë me trajtim, edhe pse jo gjithmonë zhduken plotësisht.

A duhet të shmang pirjen e ujit?

Jo. Hidratimi duhet të jetë normal. Mjeku mund t’ju këshillojë vetëm të kufizoni lëngjet në orët e vona të mbrëmjes nëse keni nokturi.

A ndihmojnë ushtrimet Kegel?

Po. Ato mund të ndihmojnë në kontrollin e urgjencës dhe përdoren shpesh së bashku me trajtime të tjera.

A është e nevojshme të marr ilaçe gjithë jetën?

Jo domosdoshmërisht. Kohëzgjatja e trajtimit varet nga shkaku, përgjigjja ndaj terapisë dhe rekomandimet e mjekut.

Kur duhet të shqetësohem?

Kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore nëse:

●          shfaqet gjak në urinë;

●          keni temperaturë ose ethe;

●          keni dhimbje të forta gjatë urinimit;

●          nuk arrini të urinoni;

●          simptomat shfaqen papritur pas një dëmtimi neurologjik.

Përmbledhje

Inkontinenca urgjente është një çrregullim i zakonshëm i traktit urinar të poshtëm, i karakterizuar nga nevoja e menjëhershme dhe e pakontrollueshme për të urinuar, shpesh e shoqëruar me humbje të pavullnetshme të urinës. Shkaku më i shpeshtë është fshikëza hiperaktive, por simptomat mund të lidhen edhe me infeksione urinare, sëmundje neurologjike, diabet ose faktorë të tjerë.

Diagnoza vendoset përmes historisë klinike, ekzaminimit fizik dhe analizave përkatëse. Trajtimi përfshin ndryshime në stilin e jetës, trajnimin e fshikëzës, ushtrimet e dyshemesë pelvike, medikamentet dhe, në raste të përzgjedhura, procedura si injeksionet me toksinë botulinike ose neuromodulimi. Me një qasje të personalizuar dhe ndjekje të rregullt, shumica e pacienteve arrijnë kontroll të mirë të simptomave dhe përmirësim të dukshëm të cilësisë së jetës.

Literaturë

1.         European Association of Urology (EAU). Guidelines on Non-neurogenic Female Lower Urinary Tract Symptoms.

2.         American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Urinary Incontinence.

3.         National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Urinary Incontinence and Pelvic Organ Prolapse in Women (NG123).

4.         International Continence Society (ICS). Standardisation of Terminology of Lower Urinary Tract Function.

5.         American Urological Association (AUA). Diagnosis and Treatment of Overactive Bladder.

6.         Dumoulin C, et al. Conservative Management for Female Urinary Incontinence. Cochrane Database of Systematic Reviews.

7.         StatPearls. Overactive Bladder dhe Urge Urinary Incontinence. NCBI Bookshelf.

8.         Wein AJ, et al. Campbell-Walsh-Wein Urology. Elsevier.

9.         Abrams P, Cardozo L, Wagg A, Wein A. Incontinence. International Consultation on Incontinence.

10.       World Health Organization (WHO). Healthy Ageing and Women’s Health.

Mnd te merrni info profesionale tek IUGA