Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës (GSM). Çfarë është, pse shfaqet dhe cilat janë shkaqet?
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës – Menopauza është një proces natyral biologjik që shënon përfundimin e funksionit riprodhues të gruas. Ndërsa shumë gra i njohin simptomat si valët e të nxehtit, djersitjet gjatë natës apo ndryshimet e humorit, një problem tjetër shumë i zakonshëm mbetet shpesh i padiagnostikuar dhe i patrajtuar: Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës (Genitourinary Syndrome of Menopause – GSM).
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës – GSM është një gjendje kronike që prek organet gjenitale dhe traktin urinar të poshtëm si pasojë e uljes së estrogjenit dhe hormoneve të tjera seksuale gjatë menopauzës. Ajo nuk përfshin vetëm tharjen vaginale, por një grup të gjerë simptomash që ndikojnë në shëndetin vaginal, urinar dhe seksual të gruas.
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës – Shumë gra i konsiderojnë këto simptoma si pjesë normale të plakjes dhe nuk kërkojnë ndihmë mjekësore. Megjithatë, GSM nuk është një gjendje që duhet të tolerohet në heshtje. Ekzistojnë trajtime efektive që mund të përmirësojnë ndjeshëm cilësinë e jetës.
Çfarë është Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës?
Termi Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës (GSM) u prezantua në vitin 2014 nga North American Menopause Society (NAMS) dhe International Society for the Study of Women’s Sexual Health (ISSWSH) për të zëvendësuar termin e vjetër “atrofi vulvovaginale”.
Ky ndryshim u bë sepse termi i mëparshëm nuk përshkruante të gjitha ndryshimet që ndodhin gjatë menopauzës. Në fakt, ulja e estrogjenit prek jo vetëm vaginën, por edhe:
● vulvën;
● uretrën;
● fshikëzën urinare;
● muskujt dhe indet mbështetëse të legenit;
● funksionin seksual.
Prandaj, GSM është një term më gjithëpërfshirës që përshkruan të gjitha simptomat dhe ndryshimet anatomike e funksionale që lidhen me mungesën e hormoneve seksuale.
Sa e zakonshme është GSM?
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës është shumë më e zakonshme sesa mendohet.
Studimet tregojnë se rreth 50–70% e grave pas menopauzës zhvillojnë një ose më shumë simptoma të GSM-së. Megjithatë, vetëm një pjesë e vogël kërkon ndihmë mjekësore.
Arsyet më të zakonshme pse gratë nuk konsultohen janë:
● turpi për të folur për simptomat intime;
● mendimi se simptomat janë normale dhe nuk trajtohen;
● mungesa e informacionit;
● frika nga terapitë hormonale;
● bindja se simptomat do të kalojnë vetë.
Ndryshe nga valët e të nxehtit, të cilat me kalimin e viteve mund të zbuten, simptomat e GSM-së zakonisht përkeqësohen nëse nuk trajtohen.
Pse zhvillohet GSM?
Shkaku kryesor është ulja e prodhimit të estrogjenit nga vezoret.
Estrogjeni ka një rol shumë të rëndësishëm në ruajtjen e shëndetit të traktit gjenitourinar. Ai ndihmon në:
● ruajtjen e trashësisë së mukozës vaginale;
● prodhimin e lubrifikimit natyral;
● elasticitetin e indeve;
● qarkullimin e mirë të gjakut në organet gjenitale;
● ruajtjen e pH-së normale vaginale;
● mbrojtjen ndaj infeksioneve.
Kur niveli i estrogjenit bie, këto funksione fillojnë të dobësohen gradualisht.
Çfarë ndodh në organizëm?
Ndryshimet nuk ndodhin menjëherë. Ato zhvillohen gradualisht gjatë peri-menopauzës dhe vazhdojnë edhe pas menopauzës.
Me mungesën e estrogjenit:
● mukoza vaginale bëhet më e hollë;
● humbet elasticiteti i indeve;
● zvogëlohet prodhimi i kolagjenit;
● reduktohet qarkullimi i gjakut;
● pakësohet lubrifikimi natyral;
● ulet prodhimi i glikogjenit.
Si pasojë e uljes së glikogjenit, pakësohen edhe Lactobacillus, bakteret mbrojtëse të vaginës.
Kjo sjell:
● rritjen e pH-së vaginale;
● ndryshimin e florës normale;
● shtimin e rrezikut për infeksione;
● irritim dhe inflamacion të mukozës.
Në të njëjtën kohë preken edhe uretra dhe fshikëza urinare, të cilat janë gjithashtu të ndjeshme ndaj estrogjenit.
Faktorët që rrisin rrezikun
Megjithëse çdo grua pas menopauzës mund të zhvillojë GSM, disa faktorë e rrisin më shumë këtë rrezik.
Menopauza natyrale
Sa më shumë vite të kalojnë nga menopauza, aq më të theksuara bëhen ndryshimet në traktin gjenitourinar.
Menopauza kirurgjikale
Gratë që u janë hequr të dy vezoret përjetojnë rënie të menjëhershme të estrogjenit dhe simptomat mund të shfaqen më herët dhe më rëndë.
Trajtimet onkologjike
Radioterapia pelvike, kimioterapia ose trajtimet antihormonale për kancerin e gjirit mund të shkaktojnë mungesë të theksuar të estrogjenit dhe të përshpejtojnë zhvillimin e GSM-së.
Duhanpirja
Pirja e duhanit ul qarkullimin e gjakut në organet gjenitale dhe lidhet me simptoma më të rënda të atrofisë gjenitourinare.
Mungesa e aktivitetit seksual
Aktiviteti seksual i rregullt ndihmon në ruajtjen e elasticitetit dhe qarkullimit të gjakut në vaginë. Mungesa e tij për periudha të gjata mund të kontribuojë në përkeqësimin e simptomave.
Disa sëmundje kronike
Gjendje të tilla si:
● diabeti mellitus;
● sëmundjet autoimune;
● hipertensioni;
● obeziteti;
● çrregullimet vaskulare,
mund të ndikojnë në shëndetin e indeve gjenitale dhe të përkeqësojnë simptomat.
Si ndikon GSM në cilësinë e jetës?
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës nuk prek vetëm trupin. Ajo ndikon edhe në mirëqenien emocionale dhe sociale të gruas.
Shumë paciente raportojnë:
● ulje të vetëbesimit;
● shmangie të marrëdhënieve intime;
● ankth para kontaktit seksual;
● tension në marrëdhënien me partnerin;
● ndjenjë turpi ose izolimi.
Për disa gra, simptomat urinare si urgjenca për urinim ose infeksionet e përsëritura ndikojnë edhe në aktivitetet e përditshme, punën dhe jetën sociale.
A është GSM pjesë normale e menopauzës?
Ndryshimet hormonale që çojnë në GSM janë pjesë normale e menopauzës, por simptomat nuk duhet të konsiderohen të pashmangshme apo të patrajtueshme.
Është e rëndësishme të kuptohet se GSM është një gjendje kronike, por e menaxhueshme. Sa më herët të diagnostikohet, aq më të mira janë rezultatet e trajtimit.
Prandaj, çdo grua që përjeton tharje vaginale, djegie, dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale ose simptoma urinare pas menopauzës duhet të konsultohet me gjinekologun. Trajtimi në fazat e hershme ndihmon në ruajtjen e shëndetit vaginal, përmirëson cilësinë e jetës dhe rikthen komoditetin në aktivitetet e përditshme dhe në jetën intime.
Simptomat, diagnostikimi dhe trajtimi
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës (GSM) nuk është vetëm një problem vaginal. Ajo prek njëkohësisht organet gjenitale, traktin urinar të poshtëm dhe funksionin seksual, duke shkaktuar simptoma që shpesh përkeqësohen me kalimin e kohës nëse nuk trajtohen. Ndryshe nga shumë simptoma të tjera të menopauzës, të cilat mund të zbuten spontanisht, GSM është një gjendje kronike dhe progresive.
Për këtë arsye, njohja e simptomave, vendosja e diagnozës në kohë dhe zgjedhja e trajtimit të përshtatshëm janë thelbësore për ruajtjen e cilësisë së jetës.
Simptomat e Sindromës Gjenitourinare të Menopauzës
Simptomat ndahen në tre grupe kryesore:
● simptoma vaginale;
● simptoma urinare;
● simptoma seksuale.
Shumë gra përjetojnë simptoma nga të tre grupet njëkohësisht.
Simptomat vaginale
Janë zakonisht shenjat e para që shfaqen.
Tharja vaginale
Tharja vaginale është simptoma më karakteristike e GSM-së.
Me rënien e estrogjenit:
● zvogëlohet prodhimi i sekrecioneve vaginale;
● humbet lagështia natyrale;
● mukoza bëhet më e hollë.
Shumë gra përshkruajnë ndjesinë si:
● thatësi;
● shtrëngim;
● mungesë lubrifikimi;
● parehati gjatë ecjes ose uljes.
Në fillim simptomat mund të shfaqen vetëm gjatë marrëdhënieve seksuale, por më vonë mund të jenë të pranishme edhe gjatë aktiviteteve të zakonshme.
Djegia dhe irritimi vaginal
Mukoza e holluar bëhet shumë më e ndjeshme.
Pacientet mund të ankohen për:
● djegie;
● pickim;
● kruarje;
● ndjesi irritimi;
● skuqje të vulvës.
Këto simptoma shpesh ngatërrohen me infeksionet vaginale.
Sekrecione të pakta
Ndryshe nga infeksionet, në GSM zakonisht sekrecionet:
● janë të pakta;
● pa erë të rëndë;
● më të ujshme ose mungojnë pothuajse plotësisht.
Simptomat urinare
Pak gra e dinë se uretra dhe fshikëza urinare kanë receptorë për estrogjenin.
Kur niveli i këtij hormoni bie, shfaqen edhe simptoma urinare.
Këto përfshijnë:
● urinim të shpeshtë;
● urgjencë për urinim;
● ndjesinë se fshikëza nuk zbrazet plotësisht;
● djegie gjatë urinimit;
● infeksione urinare të përsëritura;
● inkontinencë urinare.
Në disa raste, gratë trajtohen vazhdimisht për infeksione urinare, ndërkohë që shkaku kryesor është GSM.
Simptomat seksuale
Ndryshimet vaginale ndikojnë drejtpërdrejt edhe në jetën seksuale.
Mund të shfaqen:
● dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale (dispareuni);
● mungesë lubrifikimi;
● ulje e dëshirës seksuale;
● eksitim më i ngadaltë;
● orgazmë më pak intensive;
● shmangie e marrëdhënieve intime.
Kur marrëdhënia seksuale bëhet e dhimbshme, shumë gra fillojnë ta shmangin atë, duke krijuar një cikël që përkeqëson më tej simptomat.
Si diagnostikohet GSM?
Në shumicën e rasteve diagnoza vendoset gjatë vizitës gjinekologjike.
Mjeku fillimisht zhvillon një bisedë të detajuar për të kuptuar:
● kohën e fillimit të simptomave;
● lidhjen me menopauzën;
● simptomat urinare;
● problemet gjatë marrëdhënieve seksuale;
● historinë mjekësore;
● medikamentet që përdor pacientja.
Është shumë e rëndësishme që pacientja të flasë hapur për shqetësimet e saj. Edhe pse këto simptoma janë intime, ato janë shumë të zakonshme dhe gjinekologu është i trajnuar për t’i trajtuar pa paragjykime.
Ekzaminimi gjinekologjik
Gjatë ekzaminimit mund të vërehen:
● mukozë vaginale e holluar;
● humbje e palave vaginale (rugae);
● skuqje;
● tharje e theksuar;
● elasticitet i reduktuar;
● ngushtim i hyrjes vaginale;
● petekie ose mikroçarje të mukozës;
● ndjeshmëri gjatë ekzaminimit.
Këto ndryshime janë karakteristike për mungesën e estrogjenit.
Matja e pH-së vaginale
Në gratë para menopauzës pH-ja vaginale zakonisht është midis 3.5 dhe 4.5.
Në GSM:
● pH-ja rritet mbi 5;
● flora normale mbrojtëse zvogëlohet;
● rritet rreziku për infeksione.
Matja e pH-së është një metodë e thjeshtë që ndihmon në mbështetjen e diagnozës.
A nevojiten analiza?
Në shumicën e rasteve jo.
Megjithatë, analiza mund të kërkohen nëse mjeku dyshon për:
● infeksion vaginal;
● infeksion urinar;
● diabet;
● çrregullime të tiroides;
● patologji të tjera gjinekologjike.
Në rastet me infeksione urinare të përsëritura mund të nevojitet edhe urinokultura.
Trajtimi i Sindromës Gjenitourinare të Menopauzës
Trajtimi zgjidhet sipas simptomave, moshës, gjendjes shëndetësore dhe preferencave të pacientes.
Qëllimet kryesore janë:
● lehtësimi i simptomave;
● përmirësimi i jetës seksuale;
● ulja e simptomave urinare;
● parandalimi i përkeqësimit të mëtejshëm.
1. Edukimi i pacientes
Hapi i parë është informimi.
Gruaja duhet të dijë se:
● GSM është shumë e zakonshme;
● nuk është infeksion;
● nuk është pasojë e mungesës së higjienës;
● simptomat nuk largohen zakonisht vetë;
● trajtimi është efektiv në shumicën e rasteve.
2. Lubrifikantët vaginalë
Janë trajtimi më i thjeshtë për gratë me simptoma të lehta.
Lubrifikantët përdoren gjatë marrëdhënieve seksuale për të:
● reduktuar fërkimin;
● ulur dhimbjen;
● përmirësuar komfortin.
Ata nuk korrigjojnë mungesën e estrogjenit, por ndihmojnë në lehtësimin e simptomave.
3. Hidratuesit vaginalë
Hidratuesit vaginalë përdoren disa herë në javë, edhe kur gruaja nuk ka marrëdhënie seksuale.
Ata ndihmojnë në:
● ruajtjen e lagështisë;
● përmirësimin e elasticitetit;
● reduktimin e irritimit.
4. Terapia lokale me estrogjen
Ky konsiderohet trajtimi më efektiv për simptomat e moderuara dhe të rënda të GSM-së.
Estrogjeni lokal mund të jepet në formën e:
● kremit vaginal;
● tabletave vaginale;
● ovulave;
● unazës vaginale.
Përfitimet përfshijnë:
● trashjen e mukozës vaginale;
● rritjen e lubrifikimit;
● uljen e pH-së;
● rikthimin e florës normale vaginale;
● reduktimin e infeksioneve urinare të përsëritura;
● uljen e dhimbjes gjatë marrëdhënieve.
Përdorimi bëhet vetëm sipas rekomandimit të gjinekologut.
5. Terapia hormonale sistemike
Nëse gruaja ka edhe simptoma të tjera të menopauzës, si valë të nxehta, djersitje nate ose pagjumësi, mjeku mund të vlerësojë përdorimin e terapisë hormonale sistemike.
Megjithatë, kjo terapi nuk është e nevojshme vetëm për GSM dhe nuk është e përshtatshme për çdo paciente.
6. Trajtime të tjera
Në raste të përzgjedhura, sipas vlerësimit të specialistit, mund të përdoren edhe trajtime të tjera të aprovuara për simptomat e GSM-së ose të shqyrtohen metoda të reja terapeutike. Zgjedhja varet nga historia mjekësore, simptomat dhe kundërindikacionet individuale.
7. Aktiviteti seksual i rregullt
Aktiviteti seksual i rregullt, kur është i rehatshëm për gruan, ndihmon në:
● përmirësimin e qarkullimit të gjakut;
● ruajtjen e elasticitetit vaginal;
● zvogëlimin e ngushtimit të vaginës;
● përmirësimin e funksionit seksual.
8. Fizioterapia e dyshemesë pelvike
Tek disa gra me dhimbje gjatë marrëdhënieve ose spazma të muskujve pelvikë, fizioterapia e dyshemesë pelvike mund të jetë një pjesë e rëndësishme e trajtimit.
Ajo ndihmon në:
● relaksimin e muskujve;
● reduktimin e dhimbjes;
● përmirësimin e kontrollit urinar;
● rritjen e komfortit gjatë marrëdhënieve intime.
Pse është i rëndësishëm trajtimi i hershëm?
Sa më gjatë të mbeten simptomat pa trajtim, aq më të theksuara bëhen ndryshimet në indet vaginale dhe urinare.
Trajtimi i hershëm:
● lehtëson simptomat më shpejt;
● ruan elasticitetin e vaginës;
● përmirëson cilësinë e jetës;
● redukton infeksionet urinare të përsëritura;
● ndihmon në ruajtjen e një jete intime aktive dhe pa dhimbje.
Për këtë arsye, çdo grua që përjeton simptoma të GSM-së pas menopauzës nuk duhet të hezitojë të kërkojë këshillën e gjinekologut. Diagnostikimi dhe trajtimi në kohë janë çelësi për të parandaluar përkeqësimin e kësaj gjendjeje kronike dhe për të përmirësuar mirëqenien fizike dhe emocionale.
Komplikacionet, ndikimi në cilësinë e jetës dhe si të jetoni më mirë me GSM
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës është një gjendje kronike që, nëse nuk trajtohet, tenton të përparojë me kalimin e kohës. Ndryshe nga simptomat vazomotore të menopauzës, si valët e të nxehtit ose djersitjet e natës, të cilat shpesh zbuten pas disa vitesh, simptomat e GSM-së zakonisht vazhdojnë ose bëhen më të rënda. Për këtë arsye, diagnostikimi dhe trajtimi i hershëm janë thelbësorë për të parandaluar komplikacionet dhe për të ruajtur cilësinë e jetës.
Çfarë ndodh nëse GSM nuk trajtohet?
Në fazat e hershme, simptomat mund të jenë të lehta dhe të kufizohen vetëm në një ndjesi tharjeje vaginale. Megjithatë, me kalimin e kohës, mungesa e estrogjenit vazhdon të ndikojë në strukturën dhe funksionin e indeve gjenitourinare.
Mund të ndodhin:
● hollim i mëtejshëm i mukozës vaginale;
● humbje progresive e elasticitetit;
● ngushtim gradual i kanalit vaginal;
● ulje e lubrifikimit natyral;
● rritje e ndjeshmërisë ndaj traumave të vogla;
● përkeqësim i simptomave urinare;
● shtim i infeksioneve urinare të përsëritura.
Sa më gjatë të mbetet pa trajtim, aq më shumë mund të ndikojë në jetën e përditshme dhe në mirëqenien emocionale të gruas.
Ndikimi në jetën seksuale
Një nga pasojat më të rëndësishme të GSM-së është ndikimi në funksionin seksual.
Për shkak të:
● tharjes vaginale;
● mungesës së lubrifikimit;
● humbjes së elasticitetit;
● inflamacionit të mukozës,
marrëdhëniet seksuale mund të bëhen të pakëndshme ose të dhimbshme.
Shumë gra fillojnë të shmangin kontaktin intim nga frika e dhimbjes. Me kalimin e kohës kjo mund të çojë në:
● ulje të dëshirës seksuale;
● vështirësi në eksitim;
● orgazmë më pak intensive;
● humbje të vetëbesimit;
● distancim emocional nga partneri.
Është e rëndësishme të kuptohet se problemi nuk është mungesa e interesit për partnerin, por ndryshimet biologjike që shoqërojnë menopauzën.
Ndikimi në marrëdhënien në çift
Kur simptomat nuk diskutohen hapur, ato mund të krijojnë keqkuptime.
Partneri mund të mendojë se:
● gruaja nuk ndihet më e tërhequr prej tij;
● marrëdhënia ka humbur rëndësinë;
● refuzimi është emocional dhe jo fizik.
Në realitet, shumë gra shmangin marrëdhëniet për shkak të dhimbjes, parehatisë ose frikës se simptomat do të përkeqësohen.
Komunikimi i hapur me partnerin është një pjesë shumë e rëndësishme e trajtimit. Mirëkuptimi dhe mbështetja reciproke ndihmojnë në ruajtjen e intimitetit dhe zvogëlojnë stresin emocional.
GSM dhe infeksionet urinare të përsëritura
Një nga komplikacionet më të zakonshme është shtimi i infeksioneve urinare.
Mungesa e estrogjenit shkakton:
● rritje të pH-së vaginale;
● pakësim të baktereve mbrojtëse (Lactobacillus);
● ndryshim të florës vaginale;
● mbrojtje më të dobët kundër baktereve patogjene.
Si rezultat, bakteret mund të depërtojnë më lehtë në uretër dhe fshikëzën urinare.
Gratë mund të kenë:
● infeksione të shpeshta urinare;
● djegie gjatë urinimit;
● urgjencë urinare;
● urinim të shpeshtë;
● nevojë për trajtime të përsëritura me antibiotikë.
Trajtimi i GSM-së shpesh ndihmon edhe në uljen e numrit të infeksioneve urinare.
Ndikimi psikologjik
Simptomat fizike shpesh shoqërohen edhe me pasoja emocionale.
Shumë gra raportojnë:
● turp për të folur për problemin;
● ankth;
● ulje të vetëbesimit;
● ndjesinë se nuk janë më tërheqëse;
● izolim emocional;
● frikë nga marrëdhëniet intime.
Në disa raste, simptomat ndikojnë edhe në marrëdhëniet familjare dhe sociale.
Mbështetja nga partneri, familja dhe profesionistët e shëndetit mund të ndihmojë në përmirësimin e mirëqenies emocionale.
Roli i stilit të jetesës
Edhe pse ndryshimet hormonale janë shkaku kryesor i GSM-së, mënyra e jetesës mund të ndikojë ndjeshëm në intensitetin e simptomave.
Aktiviteti fizik
Ushtrimet e rregullta:
● përmirësojnë qarkullimin e gjakut;
● ndihmojnë në kontrollin e peshës;
● rrisin energjinë;
● përmirësojnë humorin;
● reduktojnë stresin.
Ecja, noti, joga dhe ushtrimet e forcës janë zgjedhje shumë të mira për gratë në menopauzë.
Ushtrimet e dyshemesë pelvike
Forcimi i muskujve pelvikë ndihmon në:
● mbështetjen e organeve të legenit;
● përmirësimin e kontrollit urinar;
● rritjen e ndjeshmërisë gjatë marrëdhënieve seksuale;
● reduktimin e disa simptomave të inkontinencës urinare.
Programet e fizioterapisë së dyshemesë pelvike mund të jenë veçanërisht të dobishme për gratë me GSM dhe simptoma urinare.
Ushqyerja
Një dietë e balancuar ndihmon në ruajtjen e shëndetit të përgjithshëm.
Rekomandohen:
● fruta të freskëta;
● perime;
● drithëra integrale;
● peshk i pasur me acide yndyrore omega-3;
● vaj ulliri;
● bishtajore;
● arra dhe fara.
Gjithashtu është e rëndësishme të konsumohet ujë në sasi të mjaftueshme për të mbështetur hidratimin e organizmit.
Ndërprerja e duhanit
Pirja e duhanit përshpejton plakjen e indeve, ul qarkullimin e gjakut dhe lidhet me simptoma më të rënda të GSM-së.
Lënia e duhanit sjell përfitime jo vetëm për shëndetin vaginal, por edhe për zemrën, mushkëritë dhe kockat.
Higjiena intime
Gjatë menopauzës rekomandohet një kujdes i butë për zonën intime.
Duhet të shmangen:
● larjet e shpeshta vaginale (douching);
● sapunët me parfum;
● produktet me alkool ose substanca irrituese;
● deodorantët intimë.
Preferohen produkte të buta, me pH të përshtatshëm dhe të rekomanduara nga mjeku.
A mund të parandalohet GSM?
Menopauza nuk mund të parandalohet dhe as rënia fiziologjike e estrogjenit.
Megjithatë, simptomat e GSM-së mund të zbulohen dhe trajtohen herët, duke parandaluar përkeqësimin e tyre.
Masat që ndihmojnë janë:
● vizitat gjinekologjike periodike;
● trajtimi i hershëm i tharjes vaginale;
● përdorimi korrekt i terapive të rekomanduara nga mjeku;
● aktiviteti fizik i rregullt;
● ushtrimet e dyshemesë pelvike;
● kujdesi për shëndetin urinar;
● komunikimi i hapur me partnerin.
Trajtimet moderne dhe e ardhmja e menaxhimit të GSM-së
Vitet e fundit janë zhvilluar metoda të reja për trajtimin e GSM-së, duke i ofruar grave më shumë mundësi terapeutike.
Përveç lubrifikantëve, hidratuesve vaginalë dhe terapisë lokale me estrogjen, në raste të përzgjedhura mund të merren në konsideratë edhe trajtime të tjera të aprovuara sipas udhëzimeve ndërkombëtare dhe karakteristikave individuale të pacientes.
Gjithashtu po studiohen vazhdimisht metoda të reja për rigjenerimin e indeve vaginale. Megjithatë, jo të gjitha teknologjitë e reja kanë ende prova të mjaftueshme për përdorim rutinë dhe zgjedhja e trajtimit duhet të bazohet në rekomandimet e gjinekologut dhe në evidencën më të fundit shkencore.
Mesazhi kryesor
Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës është një gjendje e zakonshme, por shpesh e nënvlerësuar. Ajo mund të ndikojë në shëndetin vaginal, urinar, seksual dhe emocional të gruas, por nuk duhet të pranohet si një pasojë e pashmangshme e plakjes.
Trajtimi i hershëm, kontrollet e rregullta gjinekologjike, një stil jetese i shëndetshëm dhe komunikimi i mirë me partnerin janë elementët kryesorë për të ruajtur cilësinë e jetës edhe pas menopauzës. Me kujdesin e duhur, shumica e grave arrijnë të kontrollojnë simptomat dhe të vazhdojnë një jetë aktive, të shëndetshme dhe të kënaqshme.
Këshilla nga Klinika Tradita
Në Klinikën Tradita, ne besojmë se çdo grua meriton të jetojë menopauzën me dinjitet, pa dhimbje dhe pa kufizime në jetën e saj të përditshme. Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës është një gjendje shumë e zakonshme, por fatkeqësisht shpesh mbetet e padiagnostikuar sepse shumë gra ndihen në siklet të flasin për simptomat intime.
Mos harroni se tharja vaginale, djegia, kruarja, dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale apo infeksionet urinare të përsëritura nuk janë diçka që duhet ta pranoni si “normale” vetëm sepse jeni në menopauzë. Sot ekzistojnë trajtime të sigurta dhe efektive që mund të përmirësojnë ndjeshëm cilësinë e jetës.
1. Mos e shtyni vizitën gjinekologjike
Sa më herët të diagnostikohet GSM, aq më i lehtë është trajtimi. Mos prisni derisa simptomat të bëhen të forta ose të ndikojnë në jetën tuaj intime dhe të përditshme.
2. Mos u vetëtrajtoni
Shumë gra përdorin kremra ose preparate të ndryshme pa rekomandimin e mjekut. Kjo mund të maskojë simptomat ose të mos trajtojë shkakun e problemit. Çdo trajtim duhet të zgjidhet pas një vlerësimi gjinekologjik.
3. Kujdesuni për higjienën intime
● Përdorni produkte të buta për higjienën intime.
● Shmangni sapunët me parfum dhe substancat irrituese.
● Mos kryeni larje të brendshme vaginale (douching), pasi ato prishin florën normale të vaginës.
● Vishni të brendshme pambuku dhe shmangni veshjet shumë të ngushta.
4. Përdorni lubrifikantë ose hidratues vaginalë sipas nevojës
Nëse vuani nga tharja vaginale, këto produkte mund të përmirësojnë ndjeshëm komfortin dhe të reduktojnë dhimbjen gjatë marrëdhënieve seksuale. Zgjedhja e produktit duhet të bëhet në bashkëpunim me mjekun.
5. Mbani një jetë aktive
Aktiviteti fizik ndihmon në:
● përmirësimin e qarkullimit të gjakut;
● ruajtjen e peshës normale;
● uljen e stresit;
● përmirësimin e humorit;
● rritjen e energjisë.
Ecja, noti, joga dhe ushtrimet e dyshemesë pelvike janë zgjedhje shumë të mira gjatë menopauzës.
6. Mos neglizhoni simptomat urinare
Nëse keni urinim të shpeshtë, urgjencë për urinim ose infeksione urinare të përsëritura, mos i konsideroni automatikisht si “cistit”. Në shumë raste ato lidhen me GSM dhe përmirësohen kur trajtohet shkaku.
7. Flisni hapur me partnerin
Komunikimi është shumë i rëndësishëm. Shpjegoni partnerit ndryshimet që po kaloni dhe mos e lini mungesën e komunikimit të krijojë keqkuptime. Mbështetja emocionale ndikon pozitivisht edhe në jetën intime.
8. Ushqehuni shëndetshëm
Një dietë e pasur me fruta, perime, drithëra integrale, peshk dhe yndyrna të shëndetshme ndihmon në mirëqenien e përgjithshme dhe mbështet shëndetin e indeve.
9. Mos pini duhan
Duhani ul qarkullimin e gjakut në organet gjenitale, përshpejton plakjen e indeve dhe mund të përkeqësojë simptomat e GSM-së.
10. Kryeni kontrolle gjinekologjike periodike
Edhe në mungesë të simptomave të rëndësishme, vizitat periodike ndihmojnë në zbulimin e hershëm të ndryshimeve dhe në zgjedhjen e trajtimit më të përshtatshëm.
Pyetjet më të shpeshta (FAQ)
1. Çfarë është Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës (GSM)?
Është një grup simptomash vaginale, urinare dhe seksuale që shkaktohen nga ulja e estrogjenit gjatë menopauzës.
2. A është e njëjtë me atrofinë vaginale?
Jo plotësisht. Atrofia vaginale është vetëm një pjesë e GSM-së. Ky term përfshin edhe simptomat urinare dhe seksuale.
3. A kalojnë vetë simptomat?
Zakonisht jo. Pa trajtim, simptomat kanë tendencë të vazhdojnë ose të përkeqësohen me kalimin e kohës.
4. A prek çdo grua pas menopauzës?
Jo të gjitha gratë zhvillojnë të njëjtat simptoma, por GSM është shumë e zakonshme dhe prek një përqindje të madhe të grave pas menopauzës.
5. A mund të shkaktojë infeksione urinare të përsëritura?
Po. Ndryshimet në florën vaginale dhe rritja e pH-së mund të favorizojnë infeksionet urinare.
6. A është normale dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale?
Jo. Edhe pse është e zakonshme në GSM, ajo duhet të vlerësohet dhe trajtohet.
7. A ndihmojnë lubrifikantët?
Po. Ata lehtësojnë simptomat gjatë marrëdhënieve seksuale, por nuk trajtojnë shkakun hormonal.
8. A është e sigurt terapia lokale me estrogjen?
Për shumicën e grave është e sigurt kur përdoret sipas rekomandimit të gjinekologut. Megjithatë, trajtimi duhet të individualizohet.
9. A mund të përdoret terapi hormonale nga çdo grua?
Jo. Vendimi merret pas vlerësimit të historisë mjekësore, simptomave dhe kundërindikacioneve.
10. A ndihmojnë ushtrimet Kegel?
Po. Ato përmirësojnë tonusin e muskujve të dyshemesë pelvike dhe mund të ndihmojnë në simptomat urinare dhe në funksionin seksual.
11. A ndikon aktiviteti seksual i rregullt?
Po. Ai ndihmon në ruajtjen e elasticitetit të vaginës dhe përmirëson qarkullimin e gjakut në indet gjenitale.
12. A mund të shfaqet GSM edhe para menopauzës?
Po. Mund të shfaqet edhe në peri-menopauzë ose në situata të tjera me mungesë estrogjeni, si menopauza kirurgjikale apo disa trajtime onkologjike.
13. A lidhet GSM me kancerin?
Jo. GSM nuk është kancer dhe nuk e shkakton atë, por disa simptoma mund të ngjajnë me sëmundje të tjera. Prandaj është i rëndësishëm ekzaminimi gjinekologjik.
14. Kur duhet të konsultohem me gjinekologun?
Nëse keni tharje vaginale, djegie, kruarje, dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale, urinim të shpeshtë ose infeksione urinare të përsëritura, rekomandohet një vizitë gjinekologjike.
15. A mund të kem një jetë seksuale normale edhe me GSM?
Po. Me diagnostikimin në kohë dhe trajtimin e duhur, shumica e grave arrijnë të përmirësojnë simptomat dhe të vazhdojnë të kenë një jetë intime të kënaqshme.
Literaturë
1. The North American Menopause Society (NAMS). The 2022 Hormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2022.
2. North American Menopause Society (NAMS) & International Society for the Study of Women’s Sexual Health (ISSWSH). Consensus Terminology for Genitourinary Syndrome of Menopause. Menopause. 2014.
3. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Management of Genitourinary Syndrome of Menopause.
4. American Urological Association (AUA), Society of Urodynamics, Female Pelvic Medicine & Urogenital Reconstruction (SUFU), American Urogynecologic Society (AUGS). Guideline on Genitourinary Syndrome of Menopause. 2025.
5. European Menopause and Andropause Society (EMAS). Clinical Guide: Genitourinary Syndrome of Menopause.
6. International Society for the Study of Women’s Sexual Health (ISSWSH). Clinical Practice Guidelines for GSM.
7. Mayo Clinic. Vaginal Atrophy (Genitourinary Syndrome of Menopause): Symptoms and Treatment.
8. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: Diagnosis and Management. Guideline NG23.
9. Berek JS. Berek & Novak’s Gynecology. 16th Edition. Wolters Kluwer.
10. Hoffman BL, Schorge JO, Bradshaw KD, et al. Williams Gynecology. 5th Edition. McGraw-Hill Education.
11. World Health Organization (WHO). Women Ageing and Health – Healthy Ageing for Women.
12. Portman DJ, Gass MLS. Genitourinary Syndrome of Menopause: New Terminology for Vulvovaginal Atrophy. Menopause. 2014.
Ju keshillojme te merrni informacione profesionale nga IUGA.