Menopauza: Udhëzuesi i plotë për simptomat, diagnostikimin dhe trajtimin

Mësoni gjithçka për menopauzën: simptomat, fazat, diagnostikimin, trajtimin hormonal dhe jo hormonal, si dhe këshillat e gjinekologut.

A po përjetoni vala të nxehta, djersitje gjatë natës, çrregullime të gjumit ose ndryshime të humorit? Këto mund të jenë shenjat e para të menopauzës, një fazë natyrale në jetën e çdo gruaje që shënon përfundimin e ciklit menstrual dhe të periudhës riprodhuese.

Megjithëse menopauza është një proces fiziologjik, ajo mund të shoqërohet me simptoma që ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës. Ulja e nivelit të estrogjenit mund të prekë jo vetëm sistemin riprodhues, por edhe kockat, zemrën, traktin urinar, vaginën, lëkurën dhe mirëqenien psikologjike.

Lajmi i mirë është se sot ekzistojnë metoda efektive për lehtësimin e simptomave dhe ruajtjen e shëndetit gjatë dhe pas menopauzës. Me diagnostikim të hershëm, këshillim të specializuar dhe trajtim të personalizuar, shumica e grave mund ta kalojnë këtë periudhë duke ruajtur një jetë aktive dhe cilësi të mirë jetese.

Në këtë udhëzues do të gjeni gjithçka që duhet të dini për menopauzën: kur fillon, cilat janë simptomat, si vendoset diagnoza, cilat janë trajtimet moderne dhe çfarë mund të bëni për të mbrojtur shëndetin tuaj afatgjatë.

Kur fillon menopauza?

Menopauza nuk fillon papritur. Ajo është një proces gradual biologjik që zhvillohet gjatë disa viteve dhe lidhet me uljen progresive të funksionit të vezoreve dhe të prodhimit të hormoneve femërore, kryesisht estrogjenit dhe progesteronit. Ky proces shënon fundin e periudhës riprodhuese të gruas dhe është pjesë e plakjes natyrale të organizmit.

Në shumicën e grave, menopauza ndodh midis moshës 45 dhe 55 vjeç, ndërsa mosha mesatare është rreth 51 vjeç. Megjithatë, çdo grua është e ndryshme dhe koha e fillimit të menopauzës mund të ndikohet nga faktorë gjenetikë, mënyra e jetesës, duhanpirja, disa sëmundje kronike, si edhe nga trajtime të caktuara mjekësore.

Është e rëndësishme të kuptohet se menopauza nuk përcaktohet nga shfaqja e simptomave, por nga mungesa e menstruacioneve për 12 muaj rresht, pa ndonjë shkak tjetër të identifikueshëm. Vetëm pas kalimit të kësaj periudhe mund të thuhet se gruaja ka hyrë në menopauzë.

Perimenopauza – faza e tranzicionit

Përpara menopauzës fillon një periudhë kalimtare e quajtur perimenopauzë, e cila mund të zgjasë nga 2 deri në 8 vjet, e ndonjëherë edhe më gjatë. Gjatë kësaj kohe vezoret vazhdojnë të funksionojnë, por prodhimi i hormoneve bëhet i paqëndrueshëm.

Në këtë fazë cikli menstrual shpesh ndryshon. Menstruacionet mund të bëhen më të shpeshta ose më të rralla, më të gjata ose më të shkurtra, ndërsa sasia e gjakderdhjes mund të rritet ose të ulet. Përveç ndryshimeve në cikël, shumë gra fillojnë të përjetojnë simptoma si valë të nxehta, djersitje gjatë natës, çrregullime të gjumit, ndryshime të humorit, lodhje, vështirësi në përqendrim dhe tharje vaginale.

Edhe pse fertiliteti zvogëlohet ndjeshëm gjatë perimenopauzës, shtatzënia është ende e mundur. Për këtë arsye, gratë që nuk dëshirojnë të mbeten shtatzënë duhet të vazhdojnë përdorimin e metodave kontraceptive deri në konfirmimin e menopauzës.

Menopauza

Menopauza është momenti kur kanë kaluar 12 muaj pa menstruacione. Në këtë fazë vezoret kanë reduktuar pothuajse plotësisht prodhimin e estrogjenit dhe progesteronit, ndërsa ovulacioni ndalon.

Megjithëse ky është një proces fiziologjik, ndryshimet hormonale mund të ndikojnë në shumë organe dhe sisteme të organizmit. Disa gra kalojnë menopauzën me pak shqetësime, ndërsa të tjera kanë simptoma që ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme dhe kërkojnë vlerësim e trajtim nga gjinekologu.

Postmenopauza

Postmenopauza fillon pas vendosjes së menopauzës dhe vazhdon për pjesën tjetër të jetës. Simptomat si valët e nxehta mund të zbuten me kalimin e viteve, por mungesa afatgjatë e estrogjenit rrit rrezikun për osteoporozë, sëmundje kardiovaskulare, atrofi urogjenitale, infeksione urinare të përsëritura dhe inkontinencë urinare.

Për këtë arsye, kujdesi mjekësor nuk përfundon me vendosjen e menopauzës. Kontrollet periodike gjinekologjike, një stil jetese i shëndetshëm, aktiviteti fizik dhe trajtimi i individualizuar janë të rëndësishëm për ruajtjen e shëndetit në këtë periudhë.

A mund të fillojë menopauza më herët?

Po. Nëse menopauza ndodh para moshës 40 vjeç, ajo quhet menopauzë e parakohshme. Nëse ndodh midis 40 dhe 45 vjeç, konsiderohet menopauzë e hershme.

Shkaqet mund të përfshijnë:

• Faktorët gjenetikë.
• Sëmundjet autoimune.
• Trajtimin me kimioterapi ose radioterapi.
• Heqjen kirurgjikale të të dy vezoreve.
• Disa çrregullime kromozomike ose metabolike.
• Duhanpirjen, e cila lidhet me hyrjen më të hershme në menopauzë.

Në këto raste nevojitet vlerësim i kujdesshëm nga gjinekologu, sepse mungesa e hershme e estrogjenit mund të ketë pasoja afatgjata për shëndetin e kockave, zemrës dhe sistemit urogjenital.

A mund të vonohet menopauza?

Po. Disa gra vazhdojnë të kenë menstruacione edhe pas moshës 55 vjeç. Kjo zakonisht lidhet me faktorë gjenetikë dhe nuk është domosdoshmërisht shenjë e një problemi. Megjithatë, çdo gjakderdhje e pazakontë ose ndryshim i rëndësishëm i ciklit në këtë moshë duhet të vlerësohet nga gjinekologu për të përjashtuar patologji të tjera.

Nëse gjakderdhja shfaqet pas vendosjes së menopauzës, ajo nuk konsiderohet normale dhe kërkon gjithmonë ekzaminim mjekësor.

Çfarë duhet të mbani mend?

Menopauza është një etapë natyrale e jetës së gruas dhe jo një sëmundje. Mosha e fillimit ndryshon nga një grua

te tjetra, por shumica e grave hyjnë në menopauzë rreth moshës 51 vjeç. Njohja e fazave të saj dhe e ndryshimeve që ndodhin në organizëm ndihmon në diagnostikimin e hershëm, zgjedhjen e trajtimit më të përshtatshëm dhe ruajtjen e cilësisë së jetës.

Pse ndodh menopauza?

Menopauza është një proces biologjik natyral që ndodh si pasojë e plakjes fiziologjike të vezoreve. Ajo nuk është sëmundje, por një etapë normale në jetën e çdo gruaje, gjatë së cilës përfundon funksioni riprodhues. Ndryshimet që ndodhin në këtë periudhë janë rezultat i uljes graduale të numrit dhe cilësisë së folikulave ovarianë, të cilët përmbajnë vezët dhe janë përgjegjës për prodhimin e hormoneve femërore.

Në lindje, një vajzë ka rreth 1–2 milionë folikula në vezore. Shumica e tyre humbasin në mënyrë natyrale gjatë fëmijërisë, kështu që në pubertet mbeten rreth 300.000–500.000. Gjatë gjithë jetës riprodhuese vetëm rreth 400–500 folikula arrijnë të ovulojnë, ndërsa të tjerët degjenerojnë përmes një procesi fiziologjik të quajtur atrezi folikulare.

Me kalimin e viteve, rezerva ovariane pakësohet vazhdimisht. Kur numri i folikulave bëhet shumë i vogël, vezoret nuk janë më në gjendje të prodhojnë sasi të mjaftueshme estrogjeni dhe progesteroni. Si pasojë, ovulacioni bëhet gjithnjë e më i rrallë dhe në fund ndalon plotësisht. Kjo shënon fundin e ciklit menstrual dhe fillimin e menopauzës.

Si funksionojnë normalisht vezoret?

Për të kuptuar pse ndodh menopauza, duhet të kuptohet se si funksionon cikli menstrual.

Aktiviteti i vezoreve kontrollohet nga një sistem i ndërlikuar hormonal që përfshin:

• hipotalamusin,
• hipofizën,
• vezoret.

Ky sistem njihet si boshti hipotalamus–hipofizë–ovare.

Hipotalamusi prodhon hormonin GnRH, i cili stimulon hipofizën të prodhojë dy hormone shumë të rëndësishme:

• FSH (Hormoni Folikulostimulues)
• LH (Hormoni Luteinizues)

FSH stimulon rritjen e folikulave ovarianë, ndërsa LH nxit ovulacionin. Folikulat në zhvillim prodhojnë estrogjen, i cili përgatit endometrin për një shtatzëni të mundshme dhe ushtron një mekanizëm kontrolli mbi hipofizën dhe hipotalamusin.

Pas ovulacionit formohet trupi i verdhë (corpus luteum), i cili prodhon progesteron. Nëse nuk ndodh shtatzënia, niveli i progesteronit bie, endometri shkëputet dhe shfaqet menstruacioni.

Ky cikël përsëritet çdo muaj për dekada, derisa rezerva ovariane të shterojë.

Çfarë ndodh me kalimin e moshës?

Plakja e vezoreve është një proces i pashmangshëm. Çdo vit numri i folikulave zvogëlohet dhe cilësia e tyre bie.

Në fillim ndryshimet janë të padukshme. Gruaja vazhdon të ketë menstruacione të rregullta, por fertiliteti fillon të ulet shumë vite përpara menopauzës.

Kur rezerva ovariane pakësohet më tej:

• ovulacioni nuk ndodh në çdo cikël,
• prodhimi i estrogjenit bëhet i paqëndrueshëm,
• progesteroni prodhohet në sasi më të vogla,
• cikli menstrual bëhet i parregullt.

Kjo është periudha e perimenopauzës.

Me kalimin e kohës, vezoret pothuajse nuk përgjigjen më ndaj stimulimit nga FSH dhe LH. Si rezultat, prodhimi hormonal bie ndjeshëm dhe menstruacionet ndalojnë përfundimisht.

Pse rritet niveli i FSH?

Një nga analizat laboratorike më të përdorura për të vlerësuar menopauzën është FSH.

Shumë gra habiten kur mësojnë se gjatë menopauzës niveli i FSH është shumë i lartë.

Kjo ndodh sepse hipofiza përpiqet

vazhdimisht të stimulojë vezoret. Duke qenë se vezoret nuk reagojnë më si më parë, hipofiza prodhon gjithnjë e më shumë FSH në një përpjekje për të nxitur maturimin e folikulave.

Prandaj:

1. estrogjeni bie,
2. progesteroni bie,
3. FSH rritet,
4. LH zakonisht rritet gjithashtu.

Ky është një ndryshim karakteristik i menopauzës.

Roli i estrogjenit në organizëm

Estrogjeni nuk është vetëm hormoni i ciklit menstrual. Ai ndikon pothuajse në çdo organ.

Në sistemin riprodhues ai mban të shëndetshme:

1. vaginën,
2. vulvën,
3. mitrën,
4. uretrën,
5. fshikëzën urinare,
6. dyshemenë pelvike.

Në sistemin skeletor ai ruan densitetin e kockave dhe ul rrezikun e osteoporozës.

Në sistemin kardiovaskular ndihmon në ruajtjen e elasticitetit të enëve të gjakut dhe ndikon pozitivisht në profilin e yndyrnave.

Në tru ndikon në humor, kujtesë, përqendrim dhe cilësinë e gjumit.

Në lëkurë stimulon prodhimin e kolagjenit, duke ruajtur elasticitetin dhe hidratimin.

Kur niveli i estrogjenit bie, të gjitha këto sisteme mund të preken në shkallë të ndryshme.

Pse simptomat ndryshojnë nga një grua te tjetra?

Jo të gjitha gratë e përjetojnë menopauzën në të njëjtën mënyrë.

Disa kanë vetëm shqetësime të lehta, ndërsa të tjera përjetojnë simptoma intensive që ndikojnë në jetën e përditshme.

Kjo varet nga shumë faktorë, si:

• predispozita gjenetike,
• mosha e fillimit të menopauzës,
• pesha trupore,
• niveli i aktivitetit fizik,
• duhanpirja,
• ushqyerja,
• sëmundjet shoqëruese,
• stresi kronik,
• faktorët psikologjikë.

Edhe ritmi me të cilin bie estrogjeni ndryshon nga një grua te tjetra, duke ndikuar në intensitetin e simptomave.

A mund të ndodhë menopauza për arsye të tjera?

Po. Edhe pse shumica e rasteve lidhen me plakjen natyrale të vezoreve, menopauza mund të ndodhë edhe për arsye të tjera.

Këto përfshijnë:

• heqjen kirurgjikale të të dy vezoreve,
• kimioterapinë,
• radioterapinë në zonën e legenit,
• disa sëmundje autoimune,
• çrregullime kromozomike,
• insuficiencën ovariane primare.

Në këto raste, ulja e hormoneve mund të jetë e menjëhershme dhe simptomat shpesh janë më të forta sesa në menopauzën natyrale.

A mund të parandalohet menopauza?

Jo. Menopauza është një proces biologjik i pashmangshëm dhe nuk mund të parandalohet.

Megjithatë, është e mundur të zvogëlohen simptomat dhe të parandalohet një pjesë e komplikacioneve afatgjata përmes:

• një stili jetese të shëndetshëm,
• aktivitetit fizik të rregullt,
• ushqyerjes së ekuilibruar,
• mbajtjes së peshës normale,
• ndërprerjes së duhanit,
• kontrolleve periodike gjinekologjike,
• trajtimit të personalizuar kur është i nevojshëm.

Përmbledhje

Menopauza ndodh sepse vezoret, me kalimin e viteve, humbasin gradualisht rezervën e tyre folikulare dhe nuk prodhojnë më sasi të mjaftueshme estrogjeni dhe progesteroni. Si pasojë ndalon ovulacioni, ndërpritet cikli menstrual dhe organizmi përshtatet me një ekuilibër të ri hormonal. Ky proces është pjesë e plakjes normale të organizmit dhe prek të gjitha gratë, megjithëse mosha e fillimit dhe mënyra se si manifestohet ndryshojnë nga një individ te tjetri.

Simptomat e menopauzës

Simptomat e menopauzës janë pasojë e uljes graduale të estrogjenit dhe hormoneve të tjera që prodhohen nga vezoret. Ato nuk shfaqen njësoj te çdo grua. Disa kalojnë menopauzën me pak shqetësime, ndërsa të tjera përjetojnë simptoma që ndikojnë ndjeshëm në jetën personale, familjare dhe profesionale.

Simptomat mund të fillojnë disa vite përpara menopauzës, gjatë perimenopauzës, dhe të vazhdojnë për disa vite pas menstruacionit të

fundit. Në disa gra, veçanërisht simptomat urogjenitale, ato mund të vazhdojnë ose të përkeqësohen me kalimin e kohës nëse nuk trajtohen.

Për lehtësi, simptomat mund të ndahen në disa grupe.

1. Çrregullimet e ciklit menstrual

Shenja e parë e menopauzës është zakonisht ndryshimi i ciklit menstrual.

Menstruacionet mund të bëhen:

• më të rralla ose më të shpeshta;
• më të shkurtra ose më të gjata;
• me gjakderdhje më të pakët ose më të bollshme;
• të paparashikueshme, me intervale që ndryshojnë nga muaji në muaj.

Këto ndryshime lidhen me ovulacionet

e parregullta dhe luhatjet hormonale. Megjithatë, çdo gjakderdhje shumë e bollshme, e zgjatur ose e pazakontë duhet të vlerësohet nga gjinekologu, pasi mund të ketë edhe shkaqe të tjera si polipet, miomat ose hiperplazia e endometrit.

2. Afshet e nxehta (Hot flashes)

Valët e nxehta janë simptoma më karakteristike e menopauzës.

Gruaja ndien një ndjesi të papritur nxehtësie që fillon zakonisht në kraharor ose qafë dhe përhapet në fytyrë dhe në të gjithë trupin. Ajo shoqërohet shpesh me skuqje të lëkurës, djersitje të bollshme dhe më pas me ndjesi të ftohti.

Një episod mund të zgjasë nga disa sekonda deri në disa minuta dhe mund të përsëritet disa herë gjatë ditës ose natës.

Tek disa gra këto episode janë të lehta, ndërsa tek të tjera ndodhin shumë shpesh dhe ndikojnë seriozisht në cilësinë e jetës.

3. Djersitjet gjatë natës

Djersitjet e natës janë një formë e valëve të nxehta që ndodhin gjatë gjumit.

Gruaja zgjohet me rrobat ose çarçafët e lagur nga djersa dhe shpesh e ka të vështirë të flejë përsëri.

Pagjumësia e përsëritur çon në:

• lodhje kronike;
• mungesë energjie;
• ulje të përqendrimit;
• irritim;
• përgjumje gjatë ditës.

4. Çrregullimet e gjumit

Përveç djersitjeve të natës, shumë gra ankohen për:

• vështirësi për të fjetur;
• zgjime të shpeshta;
• gjumë jo të qetë;
• zgjim shumë herët në mëngjes.

Mungesa e gjumit ndikon negativisht në kujtesë, humor, performancën në punë dhe shëndetin e përgjithshëm.

5. Ndryshimet e humorit

Ndryshimet hormonale ndikojnë edhe në sistemin nervor qendror.

Gjatë menopauzës mund të shfaqen:

• nervozizëm;
• irritim;
• ankth;
• luhatje të humorit;
• ndjeshmëri emocionale;
• ulje e motivimit.

Disa gra mund të kenë edhe simptoma depresive, veçanërisht nëse kanë pasur episode të mëparshme depresioni ose përballen me stres të shtuar.

6. Vështirësitë në kujtesë dhe përqendrim

Shumë gra përshkruajnë atë që shpesh quhet “mjegulla e trurit” (brain fog).

Ato mund të kenë:

• vështirësi në përqendrim;
• harresë të lehtë;
• vështirësi në gjetjen e fjalëve;
• ulje të efikasitetit në punë.

Këto simptoma zakonisht janë të përkohshme dhe lidhen me ndryshimet hormonale, mungesën e gjumit dhe stresin.

7. Tharja vaginale

Një nga simptomat më të zakonshme, por shpesh e nënvlerësuar, është tharja vaginale.

Mungesa e estrogjenit bën që mukoza vaginale të bëhet:

• më e hollë;
• më pak elastike;
• më pak e lubrifikuar;
• më e ndjeshme ndaj dëmtimeve.

Si pasojë mund të shfaqen:

• djegie;
• kruarje;
• ndjesi shtrëngimi;
• parehati gjatë ecjes ose uljes.

8. Dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale

Tharja dhe atrofia vaginale mund të shkaktojnë dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale (dispareuni).

Kjo mund të ndikojë në jetën intime të çiftit dhe të çojë në shmangie të marrëdhënieve seksuale, ulje të dëshirës seksuale dhe probleme emocionale.

9. Ulja e dëshirës seksuale

Libido mund të ulet si rezultat i:

• ndryshimeve hormonale;
• dhimbjes gjatë marrëdhënieve;
• lodhjes;
• mungesës së gjumit;
• stresit;
• faktorëve psikologjikë.

Megjithatë, jo çdo grua përjeton ulje të dëshirës seksuale. Për disa gra, libido mbetet e pandryshuar ose madje përmirësohet pas përfundimit të shqetësimeve që lidhen me ciklin menstrual dhe frikën nga një shtatzëni e padëshiruar.

10. Simptomat urinare

Trakti urinar është shumë i ndjeshëm ndaj mungesës së estrogjenit.

Mund të shfaqen:

• urinim i shpeshtë;
• urgjencë urinare;
• inkontinencë urinare;
• djegie gjatë urinimit;

• infeksione urinare të përsëritura;
• ndjesi e zbrazjes jo të plotë të fshikëzës.

Këto simptoma janë shumë të zakonshme dhe shpesh trajtohen me sukses nëse diagnostikohen në kohë.

11. Dobësimi i dyshemesë pelvike

Mungesa e estrogjenit ndikon në cilësinë e kolagjenit dhe elasticitetin e indeve mbështetëse.

Si rezultat rritet rreziku për:

• prolaps të mitrës;
• cistocelë;
• rektocelë;
• prolaps të kupolës vaginale pas histerektomisë.

Ky është një aspekt shumë i

rëndësishëm i menopauzës, veçanërisht për gratë që kanë pasur lindje vaginale ose operacione gjinekologjike.

12. Dhimbjet e kyçeve dhe muskujve

Shumë gra raportojnë:

• dhimbje të kyçeve;
• ngurtësi në mëngjes;
• dhimbje muskulore;
• ulje të forcës fizike.

Këto simptoma mund të ndikojnë në aktivitetin e përditshëm dhe shpesh përmirësohen me ushtrime të rregullta fizike.

13. Shtimi në peshë

Me kalimin e moshës dhe uljen e estrogjenit, metabolizmi ngadalësohet.

Shumë gra vënë re:

• shtim të peshës trupore;
• grumbullim të yndyrës në bark;
• humbje të masës muskulore.

Një dietë e shëndetshme dhe aktiviteti fizik janë thelbësorë për të kufizuar këto ndryshime.

14. Ndryshimet në lëkurë, flokë dhe thonj

Estrogjeni ndikon në prodhimin e kolagjenit.

Pas menopauzës mund të vërehen:

• tharje e lëkurës;
• humbje e elasticitetit;
• rrudha më të theksuara;
• hollim i flokëve;
• rënie e flokëve;
• thonj më të brishtë.

15. Palpitacionet

Disa gra përjetojnë rrahje të shpejta ose të çrregullta të zemrës, sidomos gjatë valëve të nxehta.

Megjithëse në shumicën e rasteve nuk janë të rrezikshme, palpitacionet që janë të forta, të shpeshta ose shoqërohen me marramendje, dhimbje gjoksi ose humbje ndjenjash kërkojnë vlerësim mjekësor.

16. Osteoporoza – “simptoma e heshtur”

Humbja e densitetit të kockave zakonisht nuk shkakton simptoma në fazat e hershme.

Shenja e parë mund të jetë një frakturë pas një traume të vogël.

Për këtë arsye osteoporoza quhet

shpesh “sëmundja e heshtur” dhe zbulimi i saj i hershëm është shumë i rëndësishëm.

Kur duhet të konsultoheni me gjinekologun?

Duhet të kërkoni këshillë mjekësore nëse:

• simptomat ndikojnë në cilësinë e jetës;
• keni gjakderdhje të pazakontë;
• keni dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale;
• shfaqni simptoma urinare ose prolaps;
• dyshoni për menopauzë të hershme;
• simptomat janë të forta ose zgjasin për një kohë të gjatë.

Përmbledhje

Menopauza mund të shoqërohet me një gamë të gjerë simptomash që prekin pothuajse çdo sistem të organizmit. Ndërsa disa prej tyre janë të përkohshme, të tjera – veçanërisht ndryshimet në traktin urogjenital dhe humbja e masës kockore – mund të përparojnë me kalimin e kohës nëse nuk trajtohen. Njohja e hershme e simptomave dhe konsultimi me gjinekologun lejojnë zgjedhjen e trajtimit më të përshtatshëm dhe ndihmojnë gruan të ruajë shëndetin, aktivitetin dhe cilësinë e jetës edhe pas menopauzës.

Si diagnostikohet menopauza?

Diagnostikimi i menopauzës është zakonisht i thjeshtë dhe, në shumicën e rasteve, bazohet në historinë klinike të gruas, moshën dhe simptomat karakteristike. Megjithatë, jo çdo grua ka të njëjtën ecuri dhe jo çdo mungesë e menstruacioneve do të thotë menopauzë. Për këtë arsye, vlerësimi nga gjinekologu është i rëndësishëm për të vendosur diagnozën e saktë dhe për të përjashtuar shkaqe të tjera.

Qëllimi i diagnostikimit nuk është vetëm të konfirmojë menopauzën, por edhe të vlerësojë ndikimin e saj në shëndetin e gruas, të identifikojë faktorët e rrezikut dhe të zgjedhë

trajtimin më të përshtatshëm.

Historia mjekësore

Hapi i parë është një bisedë e detajuar me pacienten.

Gjinekologu do të pyesë për:

• moshën;
• datën e menstruacionit të fundit;
• ndryshimet në ciklin menstrual gjatë viteve të fundit;
• praninë e valëve të nxehta;
• djersitjet gjatë natës;
• çrregullimet e gjumit;
• ndryshimet e humorit;
• tharjen vaginale;
• dhimbjen gjatë marrëdhënieve seksuale;
• simptomat urinare;
• uljen e dëshirës seksuale;
• përdorimin e barnave;
• sëmundjet kronike;
• operacionet gjinekologjike të mëparshme;
• historinë familjare të menopauzës së hershme, osteoporozës ose sëmundjeve kardiovaskulare.

Një histori e detajuar shpesh është e mjaftueshme për të orientuar diagnozën.

Mosha e pacientes

Mosha ka një rëndësi të madhe.

Nëse një grua 50–52 vjeç paraqitet me mungesë të menstruacioneve për më shumë se një vit dhe me simptoma tipike të menopauzës, diagnoza është zakonisht e qartë. Ndërsa tek një grua 35 ose 38 vjeç, mungesa e menstruacioneve kërkon gjithmonë hetime të mëtejshme, sepse mund të bëhet fjalë për insuficiencë ovariane primare, shtatzëni ose çrregullime të tjera hormonale.

Mungesa e menstruacioneve

Kriteri klasik për vendosjen e menopauzës është:

Mungesa e menstruacioneve për 12 muaj rresht, pa ndonjë shkak tjetër të identifikueshëm.

Ky kriter zbatohet vetëm për menopauzën natyrale.

Tek gratë që i janë nënshtruar histerektomisë (heqjes së mitrës), menstruacionet mungojnë për shkak të operacionit. Në këto raste diagnoza

bazohet në moshën, simptomat dhe, kur është e nevojshme, në analizat hormonale.

Ekzaminimi gjinekologjik

Ekzaminimi gjinekologjik është një pjesë e rëndësishme e vlerësimit.

Ai mund të tregojë:

• atrofi të vaginës;
• hollim të mukozës vaginale;
• ulje të elasticitetit të indeve;
• tharje vaginale;
• prolaps të organeve pelvike;
• inkontinencë urinare;
• ndryshime në vulvë ose në qafën e mitrës.

Ky ekzaminim ndihmon jo vetëm në diagnostikimin e ndryshimeve të lidhura me menopauzën, por edhe në

zbulimin e patologjive të tjera që mund të kërkojnë trajtim.

Ekografia gjinekologjike

Ekografia transvaginale nuk përdoret për të diagnostikuar menopauzën në vetvete, por është shumë e vlefshme për të vlerësuar organet gjenitale.

Me ekografi mund të vlerësohen:

• madhësia e mitrës;
• trashësia e endometrit;
• vezoret;
• praninë e kisteve ovariane;
• miomat e mitrës;
• polipet;
• patologji të tjera pelvike.

Në gratë me gjakderdhje pas menopauzës, matja e trashësisë së endometrit është veçanërisht e

rëndësishme për të përjashtuar hiperplazinë ose kancerin e endometrit.

Analizat hormonale

Në shumicën e grave mbi 45 vjeç me simptoma tipike, analizat hormonale nuk janë të domosdoshme për të vendosur diagnozën.

Megjithatë, ato mund të jenë të dobishme në raste të veçanta.

Analizat më të përdorura janë:

FSH (Hormoni Folikulostimulues)

FSH zakonisht është i rritur në menopauzë.

Kjo ndodh sepse hipofiza përpiqet të stimulojë vezoret, por ato nuk reagojnë më si më parë.

Duhet të kihet parasysh se gjatë perimenopauzës vlerat e FSH mund të luhaten ndjeshëm nga një ditë në tjetrën. Për këtë arsye, një analizë e vetme nuk mjafton gjithmonë për të vendosur diagnozën.

Estradioli (E2)

Estradioli është forma kryesore e estrogjenit.

Në menopauzë niveli i tij bie ndjeshëm.

Vlera të ulëta të estradiolit, së bashku me FSH të lartë dhe simptomat tipike, mbështesin diagnozën.

LH (Hormoni Luteinizues)

LH zakonisht rritet gjithashtu gjatë menopauzës, megjithëse përdoret më rrallë në praktikën e përditshme.

Hormoni Anti-Müllerian (AMH)

AMH është një tregues i rezervës ovariane.

Ai mund të jetë i dobishëm te gratë më të reja kur dyshohet për menopauzë të hershme ose insuficiencë ovariane primare.

A nevojiten gjithmonë analiza hormonale?

Jo.

Shoqatat ndërkombëtare rekomandojnë që tek shumica e grave mbi 45 vjeç me simptoma tipike dhe çrregullime të ciklit menstrual, diagnoza të vendoset mbi bazën e historisë klinike dhe ekzaminimit.

Kërkimi rutinë i analizave hormonale nuk është gjithmonë i nevojshëm dhe mund të krijojë konfuzion për shkak të

luhatjeve hormonale gjatë perimenopauzës.

Kur duhen bërë analiza shtesë?

Gjinekologu mund të kërkojë ekzaminime të tjera nëse:

• menopauza dyshohet para moshës 40 vjeç;
• simptomat janë të pazakonta;
• mungesa e menstruacioneve ka shkaqe të paqarta;
• ka gjakderdhje jonormale;
• dyshohet për sëmundje të tiroides;
• dyshohet për hiperprolaktinemi;
• ekziston dyshimi për shtatzëni;
• ka shenja të patologjive të tjera endokrine.

Në këto raste mund të kërkohen

analiza si:

• TSH dhe hormonet e tiroides;
• prolaktina;
• beta-hCG (testi i shtatzënisë);
• glukoza në gjak;
• profili lipidik;
• funksioni i mëlçisë dhe i veshkave.

Vlerësimi i shëndetit të përgjithshëm

Menopauza është një moment i rëndësishëm për të bërë një kontroll të plotë shëndetësor.

Gjinekologu mund të rekomandojë:

• matjen e tensionit arterial;
• matjen e indeksit të masës trupore (BMI);
• analizat e kolesterolit dhe triglicerideve;
• glukozën në gjak ose HbA1c;
• densitometrinë kockore (DEXA) në gratë me rrezik për osteoporozë;
• mamografinë sipas moshës dhe faktorëve të rrezikut;
• testin Pap dhe, kur rekomandohet, testin HPV;
• kolonoskopinë sipas moshës dhe udhëzimeve kombëtare.

Ky vlerësim ndihmon në parandalimin ose zbulimin e hershëm të sëmundjeve që bëhen më të shpeshta pas menopauzës.

Kur duhet të konsultoheni menjëherë me gjinekologun?

Kërkohet vlerësim pa vonesë nëse:

• shfaqet gjakderdhje pas menopauzës;
• gjakderdhja është shumë e bollshme ose zgjat për një kohë të gjatë;
• keni dhimbje të forta pelvike;
• shfaqet një masë në legen;
• humbni peshë pa shkak;
• simptomat janë të rënda dhe ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës.

Përmbledhje

Diagnostikimi i menopauzës bazohet kryesisht në historinë klinike, moshën dhe mungesën e menstruacioneve për 12 muaj rresht. Ekzaminimi gjinekologjik dhe ekografia ndihmojnë në vlerësimin e ndryshimeve të organeve gjenitale dhe në përjashtimin e patologjive të tjera,

ndërsa analizat hormonale rezervohen për situata të veçanta. Një vlerësim i plotë gjatë kësaj periudhe është thelbësor jo vetëm për të konfirmuar menopauzën, por edhe për të mbrojtur shëndetin afatgjatë të gruas dhe për të parandaluar komplikacionet që lidhen me mungesën e estrogjenit.

Efektet hormonale të menopauzës

Menopauza është, mbi të gjitha, një ndryshim hormonal. Pothuajse të gjitha simptomat dhe ndryshimet që shfaqen gjatë kësaj periudhe lidhen me uljen graduale të hormoneve të prodhuara nga vezoret, veçanërisht estrogjenit dhe progesteronit. Këto

hormone nuk ndikojnë vetëm në sistemin riprodhues, por edhe në kocka, zemër, tru, enët e gjakut, muskuj, lëkurë, traktin urinar dhe dyshemenë pelvike.

Prandaj, efektet hormonale të menopauzës prekin pothuajse çdo organ të trupit.

Roli i hormoneve femërore

Gjatë viteve riprodhuese, vezoret prodhojnë tre grupe kryesore hormonale:

• estrogjenet;
• progesteronin;
• androgjenet në sasi të vogla (si testosteroni).

Këto hormone punojnë së bashku për të ruajtur ekuilibrin hormonal dhe

funksionimin normal të organizmit.

Me afrimin e menopauzës, prodhimi i tyre fillon të ulet gradualisht.

Ulja e estrogjenit

Estrogjeni është hormoni që pëson ndryshimin më të madh gjatë menopauzës.

Ai është përgjegjës për:

• zhvillimin dhe funksionimin normal të organeve riprodhuese;
• trashësinë dhe elasticitetin e vaginës;
• lubrifikimin vaginal;
• shëndetin e uretrës dhe fshikëzës urinare;
• ruajtjen e densitetit të kockave;
• elasticitetin e enëve të gjakut;
• metabolizmin e yndyrnave;
• prodhimin e kolagjenit në lëkurë;
• funksionimin e trurit dhe kujtesës;
• rregullimin e temperaturës trupore.

Kur niveli i estrogjenit bie, të gjitha këto sisteme fillojnë të përshtaten me një realitet të ri hormonal.

Çfarë ndodh me progesteronin?

Progesteroni prodhohet vetëm pas ovulacionit.

Meqenëse gjatë perimenopauzës ovulacionet bëhen gjithnjë e më të rralla, edhe niveli i progesteronit bie herët.

Kjo është një nga arsyet pse cikli menstrual bëhet i parregullt dhe mund të shfaqen gjakderdhje të çrregullta gjatë viteve që paraprijnë

menopauzën.

Ndryshimet në FSH dhe LH

Ndërsa estrogjeni dhe progesteroni bien, hipofiza përpiqet të stimulojë vezoret duke prodhuar më shumë:

• FSH (Hormoni Folikulostimulues);
• LH (Hormoni Luteinizues).

Për këtë arsye, në analizat laboratorike:

• FSH është zakonisht shumë i rritur;
• LH është gjithashtu më i lartë se normalisht;
• estradioli është i ulët.

Ky është profili hormonal tipik i menopauzës.

Ndikimi në sistemin nervor

Estrogjeni luan një rol të rëndësishëm në funksionimin e trurit.

Ai ndikon në neurotransmetues si serotonina, dopamina dhe noradrenalina, të cilët janë të lidhur me:

• humorin;
• cilësinë e gjumit;
• përqendrimin;
• kujtesën;
• motivimin;
• mirëqenien emocionale.

Kur niveli i estrogjenit bie, disa gra mund të përjetojnë:

• irritim;
• ankth;
• depresion;
• luhatje të humorit;
• “mjegull truri” (brain fog);
• vështirësi në përqendrim.

Ndikimi në qendrën e termorregullimit

Një nga efektet më të njohura të uljes së estrogjenit është ndikimi në qendrën e termorregullimit në hipotalamus.

Për shkak të këtij ndryshimi, organizmi bëhet shumë më i ndjeshëm ndaj ndryshimeve të vogla të temperaturës trupore.

Si rezultat shfaqen:

• valët e nxehta;
• djersitjet gjatë natës;
• skuqja e fytyrës;
• ndjesia e të ftohtit pas episodit të djersitjes.

Ndikimi në vaginë

Vagina është një nga organet më të ndjeshme ndaj mungesës së estrogjenit.

Ndryshimet përfshijnë:

• hollimin e mukozës;
• uljen e elasticitetit;
• zvogëlimin e lubrifikimit;
• rritjen e pH vaginal;
• ndryshimin e florës normale vaginale.

Këto ndryshime mund të shkaktojnë:

• tharje vaginale;
• djegie;
• kruarje;
• infeksione të përsëritura;
• dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale.

Ndikimi në traktin urinar

Estrogjeni ndihmon në ruajtjen e

shëndetit të uretrës, fshikëzës urinare dhe indeve që i mbështesin ato.

Pas menopauzës mund të shfaqen:

• urinim i shpeshtë;
• urgjencë urinare;
• inkontinencë urinare;
• infeksione urinare të përsëritura;
• ndjesi djegieje gjatë urinimit.

Këto ndryshime njihen si pjesë e sindromës gjenitourinare të menopauzës (Genitourinary Syndrome of Menopause – GSM).

Ndikimi në dyshemenë pelvike

Kolagjeni dhe indi lidhor varen pjesërisht nga estrogjeni.

Mungesa e tij çon në:

• dobësim të ligamenteve;
• humbje të elasticitetit të fascieve;
• ulje të forcës së muskujve të dyshemesë pelvike.

Si rezultat rritet rreziku për:

• prolaps të organeve pelvike;
• inkontinencë urinare;
• rikthim të prolapsit pas operacionit, nëse nuk trajtohen faktorët e tjerë të rrezikut.

Ndikimi në kocka

Një nga efektet më të rëndësishme të mungesës së estrogjenit është përshpejtimi i humbjes së masës kockore.

Estrogjeni normalisht frenon aktivitetin e qelizave që shpërbëjnë kockën (osteoklastet).

Kur ai mungon:

• humbja e masës kockore përshpejtohet;
• densiteti mineral i kockave bie;
• rritet rreziku i osteoporozës dhe frakturave.

Ndikimi në zemër dhe enët e gjakut

Gjatë moshës riprodhuese estrogjeni ka një efekt mbrojtës ndaj sistemit kardiovaskular.

Pas menopauzës:

• rritet kolesteroli LDL (“kolesteroli i keq”);
• ulet kolesteroli HDL (“kolesteroli i mirë”);
• rritet ngurtësia e arterieve;
• shtohet rreziku për hipertension, infarkt të miokardit dhe goditje në tru.

Për këtë arsye, kontrolli i faktorëve të rrezikut kardiovaskular bëhet edhe më i rëndësishëm pas menopauzës.

Ndikimi në metabolizëm

Ndryshimet hormonale ndikojnë edhe në mënyrën se si organizmi përdor energjinë.

Shumë gra vërejnë:

• shtim të peshës;
• grumbullim të yndyrës në bark;
• humbje të masës muskulore;
• ngadalësim të metabolizmit.

Këto ndryshime mund të rrisin rrezikun për diabetin e tipit 2 dhe sindromën metabolike.

Ndikimi në lëkurë dhe flokë

Estrogjeni stimulon prodhimin e

kolagjenit dhe mban lëkurën të hidratuar.

Pas menopauzës mund të shfaqen:

• lëkurë më e hollë;
• rrudha më të theksuara;
• tharje e lëkurës;
• humbje e elasticitetit;
• hollim dhe rënie e flokëve;
• thonj më të brishtë.

Ndikimi në funksionin seksual

Hormonet ndikojnë drejtpërdrejt edhe në jetën seksuale.

Ulja e estrogjenit dhe, në disa gra, e testosteronit mund të çojë në:

• ulje të dëshirës seksuale;
• vështirësi në arritjen e orgazmës;
• dhimbje gjatë marrëdhënieve;
• ulje të kënaqësisë seksuale.

Trajtimi i këtyre problemeve mund të përmirësojë ndjeshëm cilësinë e jetës.

Efektet hormonale të menopauzës nuk kufizohen vetëm në ndërprerjen e menstruacioneve. Rënia e estrogjenit dhe progesteronit prek pothuajse çdo sistem të organizmit, duke ndikuar në trurin, zemrën, kockat, lëkurën, traktin urinar, vaginën, dyshemenë pelvike dhe metabolizmin. Kuptimi i këtyre ndryshimeve është thelbësor për zgjedhjen e strategjive të duhura parandaluese dhe terapeutike, me qëllim ruajtjen e shëndetit dhe cilësisë së jetës së gruas pas menopauzës.

Efektet e menopauzës në vaginë dhe traktin urinar

Vagina dhe trakti urinar i poshtëm janë ndër organet që ndikohen më shumë nga mungesa e estrogjenit pas menopauzës. Kjo ndodh sepse qelizat e vaginës, uretrës, fshikëzës urinare dhe dyshemesë pelvike kanë receptorë për estrogjenin. Kur niveli i këtij hormoni bie, këto inde pësojnë ndryshime anatomike dhe funksionale që mund të shkaktojnë një sërë simptomash, të cilat shpesh ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës.

Sot, këto ndryshime përfshihen në një term të vetëm mjekësor: Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës (Genitourinary Syndrome of Menopause – GSM). Ky term është më i gjerë se emërtimi i mëparshëm “atrofi vaginale”, sepse përfshin jo vetëm vaginën, por edhe vulvën, uretrën dhe fshikëzën urinare.

Çfarë është Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës?

Sindroma Gjenitourinare e Menopauzës është një gjendje kronike që zhvillohet si pasojë e mungesës së estrogjenit. Ndryshe nga valët e nxehta, të cilat shpesh zbuten me kalimin e viteve, simptomat gjenitourinare zakonisht vazhdojnë dhe mund të përkeqësohen nëse nuk trajtohen.

Studimet tregojnë se një përqindje e madhe e grave pas menopauzës

përjetojnë simptoma të kësaj sindrome, por shumë prej tyre nuk kërkojnë ndihmë mjekësore, sepse mendojnë se këto shqetësime janë “normale” ose ndihen në siklet t’i diskutojnë.

Në të vërtetë, shumica e këtyre simptomave mund të trajtohen me sukses.

Si ndikon mungesa e estrogjenit në vaginë?

Estrogjeni është thelbësor për shëndetin e vaginës.

Gjatë moshës riprodhuese ai:

• mban mukozën vaginale të trashë dhe elastike;
• stimulon prodhimin e lubrifikimit natyral;
• ruan furnizimin e mirë me gjak;
• ndihmon prodhimin e kolagjenit dhe elastinës;
• favorizon rritjen e laktobacileve, bakteret mbrojtëse të florës vaginale.

Pas menopauzës, mungesa e estrogjenit shkakton:

• hollimin e mukozës vaginale;
• uljen e elasticitetit të indeve;
• zvogëlimin e sekrecioneve vaginale;
• rritjen e pH-së vaginale;
• pakësimin e laktobacileve;
• uljen e rezistencës ndaj infeksioneve.

Këto ndryshime zhvillohen gradualisht dhe mund të vazhdojnë për vite me radhë.

Tharja vaginale

Tharja vaginale është një nga simptomat më të zakonshme të menopauzës.

Ajo mund të shkaktojë:

• ndjesi thatësie;
• djegie;
• kruarje;
• irritim;
• ndjesi shtrëngimi;
• parehati gjatë ecjes ose uljes.

Shumë gra i përjetojnë këto simptoma çdo ditë, edhe kur nuk janë seksualisht aktive.

Dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale

Kur lubrifikimi vaginal zvogëlohet dhe mukoza bëhet më e hollë,

marrëdhëniet seksuale mund të bëhen të dhimbshme.

Kjo gjendje quhet dispareuni.

Dhimbja mund të jetë:

• në hyrje të vaginës;
• gjatë penetrimit;
• gjatë lëvizjeve të marrëdhënies;
• edhe pas përfundimit të saj.

Në disa raste mund të shfaqen edhe çarje të vogla ose gjakosje të lehtë.

Kjo situatë shpesh ndikon negativisht në jetën intime dhe në marrëdhënien në çift.

Ndryshimet në florën vaginale

Normalisht, vagina ka një florë bakteriale të dominuar nga laktobacilet.

Këto baktere:

• mbajnë pH-në acid;
• pengojnë shumimin e mikrobeve patogjene;
• mbrojnë vaginën nga infeksionet.

Pas menopauzës:

• pH-ja rritet;
• laktobacilet pakësohen;
• mikroorganizmat patogjenë shumohen më lehtë.

Si rezultat rritet rreziku për infeksione vaginale dhe urinare.

Ndikimi në vulvë

Mungesa e estrogjenit prek edhe vulvën.

Mund të shfaqen:

• hollim i lëkurës;
• humbje e elasticitetit;
• kruarje;
• djegie;
• irritim;
• ndjeshmëri ndaj fërkimit.

Këto simptoma mund të ndikojnë edhe në aktivitetet e përditshme, si ecja, biçikleta ose ushtrimet fizike.

Efektet në traktin urinar

Shumë gra nuk e dinë se uretra dhe fshikëza urinare varen gjithashtu nga estrogjeni.

Receptorët e estrogjenit gjenden në:

• uretrë;
• fshikëz urinare;
• trekëndëshin e fshikëzës (trigon);
• muskujt e dyshemesë pelvike;
• ligamentet mbështetëse.

Për këtë arsye, mungesa e estrogjenit ndikon drejtpërdrejt në funksionin urinar.

Urinimi i shpeshtë

Një nga ankesat më të zakonshme është nevoja për të urinuar më shpesh.

Gruaja mund të ndiejë nevojën për të urinuar:

• shumë herë gjatë ditës;
• disa herë gjatë natës (nokturia);
• edhe kur fshikëza nuk është plot.

Urgjenca urinare

Urgjenca urinare është një dëshirë e papritur dhe shumë e fortë për të urinuar, e cila është e vështirë të kontrollohet.

Në disa raste ajo shoqërohet me humbje të pavullnetshme të urinës, duke shkaktuar inkontinencë urinare urgjente.

Inkontinenca urinare

Menopauza nuk është shkaku i vetëm i inkontinencës urinare, por mungesa e estrogjenit mund ta favorizojë ose ta përkeqësojë atë.

Dobësimi i uretrës, ndryshimet në mukozë dhe humbja e elasticitetit të indeve mbështetëse ndikojnë në mekanizmat e mbajtjes së urinës.

Mund të shfaqen:

• inkontinenca urinare e stresit;
• inkontinenca urgjente;
• inkontinenca e përzier.

Infeksionet urinare të përsëritura

Rritja e pH-së vaginale dhe ndryshimet në florën bakteriale bëjnë që bakteret të depërtojnë më lehtë në traktin

urinar.

Prandaj, shumë gra pas menopauzës vuajnë nga infeksione urinare të përsëritura.

Simptomat përfshijnë:

• djegie gjatë urinimit;
• urinim të shpeshtë;
• urgjencë urinare;
• dhimbje suprapubike;
• urinë me erë të fortë ose të turbullt.

Dobësimi i dyshemesë pelvike

Estrogjeni ndikon edhe në cilësinë e kolagjenit dhe të indeve lidhëse.

Pas menopauzës:

• ligamentet dobësohen;
• fasciet bëhen më pak elastike;
• muskujt humbasin forcën.

Si rezultat rritet rreziku për:

• prolaps të mitrës;
• cistocelë;
• rektocelë;
• prolaps të kupolës vaginale pas histerektomisë.

Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se prolapsi nuk shkaktohet vetëm nga menopauza. Faktorë të tjerë, si lindjet vaginale, mosha, obeziteti, kapsllëku kronik dhe ngritja e peshave, luajnë gjithashtu një rol të rëndësishëm.

A janë të përhershme këto ndryshime?

Ndryshe nga valët e nxehta, simptomat gjenitourinare zakonisht nuk përmirësohen vetvetiu.

Pa trajtim, ato shpesh përkeqësohen me kalimin e viteve.

Për këtë arsye është e rëndësishme që gratë të kërkojnë ndihmë sa më herët.

Si trajtohen?

Trajtimi varet nga lloji dhe ashpërsia e simptomave.

Opsionet përfshijnë:

• hidratues vaginalë;
• lubrifikantë gjatë marrëdhënieve seksuale;
• estrogjen vaginal me dozë të ulët, kur nuk ka kundërindikacione;
• terapi hormonale sistemike në rastet e përzgjedhura;
• fizioterapi të dyshemesë pelvike;
• ushtrime të Kegelit;
• trajtim specifik për inkontinencën urinare ose prolapsin, kur është i nevojshëm.

Trajtimi duhet të jetë gjithmonë i individualizuar dhe të rekomandohet nga mjeku.

Përmbledhje

Mungesa e estrogjenit gjatë menopauzës shkakton ndryshime të rëndësishme në vaginë, vulvë, uretrë dhe fshikëzën urinare. Këto ndryshime përbëjnë Sindromën Gjenitourinare të Menopauzës, e cila mund të manifestohet me tharje vaginale, dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale, simptoma urinare, infeksione të përsëritura dhe përkeqësim të inkontinencës ose

prolapsit. Megjithëse janë shumë të zakonshme, këto probleme nuk duhet të konsiderohen si një pjesë e pashmangshme e plakjes. Diagnostikimi i hershëm dhe trajtimi i duhur mund të përmirësojnë ndjeshëm cilësinë e jetës së gruas pas menopauzës.

Menopauza dhe inkontinenca urinare

Inkontinenca urinare është një nga problemet më të shpeshta që shfaqen ose përkeqësohen gjatë dhe pas menopauzës. Miliona gra në mbarë botën përjetojnë humbje të pavullnetshme të urinës në këtë periudhë të jetës, por shumë prej tyre

nuk kërkojnë ndihmë mjekësore. Shpesh ato mendojnë se kjo është një pasojë normale e plakjes ose e lindjeve dhe se nuk mund të trajtohet.

Në të vërtetë, inkontinenca urinare nuk është një pjesë e pashmangshme e menopauzës. Megjithëse mungesa e estrogjenit mund të favorizojë shfaqjen ose përkeqësimin e saj, sot ekzistojnë metoda të shumta diagnostikimi dhe trajtimi që mund të përmirësojnë ndjeshëm cilësinë e jetës.

Çfarë është inkontinenca urinare?

Inkontinenca urinare përkufizohet si çdo humbje e pavullnetshme e urinës. Ajo mund të jetë e lehtë, me humbje të

disa pikave të urinës, ose e rëndë, kur ndikon ndjeshëm në aktivitetet e përditshme, jetën sociale dhe marrëdhëniet intime.

Shumë gra kufizojnë daljet nga shtëpia, shmangin aktivitetin fizik ose përdorin vazhdimisht peceta higjienike për shkak të frikës nga rrjedhja e urinës. Kjo mund të ndikojë në vetëbesim, në mirëqenien psikologjike dhe në cilësinë e jetës.

Pse menopauza favorizon inkontinencën urinare?

Estrogjeni luan një rol të rëndësishëm në ruajtjen e funksionit normal të traktit urinar të poshtëm.

Receptorët e estrogjenit gjenden në:

• uretrë;
• fshikëzën urinare;
• qafën e fshikëzës;
• vaginë;
• muskujt dhe ligamentet e dyshemesë pelvike.

Kur niveli i estrogjenit bie:

• mukoza e uretrës bëhet më e hollë;
• zvogëlohet furnizimi me gjak i indeve;
• ulet prodhimi i kolagjenit;
• humbet elasticiteti i ligamenteve;
• dobësohen muskujt e dyshemesë pelvike;
• zvogëlohet aftësia e uretrës për t’u mbyllur në mënyrë efektive.

Si pasojë, mekanizmat që mbajnë urinën bëhen më pak efikasë.

A është menopauza shkaku i vetëm? Jo

Jo.

Menopauza është vetëm një nga faktorët që ndikojnë në shfaqjen e inkontinencës urinare.

Faktorë të tjerë të rëndësishëm janë:

• lindjet vaginale;
• mosha;
• obeziteti;
• prolapsi i organeve pelvike;
• kapsllëku kronik;
• kolla kronike;
• ngritja e shpeshtë e peshave;
• diabeti;
• sëmundjet neurologjike;
• operacionet pelvike.

Në shumicën e rasteve, inkontinenca është rezultat i kombinimit të disa

faktorëve dhe jo vetëm i mungesës së estrogjenit.

Llojet e inkontinencës urinare në menopauzë

Inkontinenca urinare e stresit

Ky është lloji më i shpeshtë.

Urina rrjedh gjatë:

• kollitjes;
• teshtitjes;
• të qeshurit;
• ngritjes së peshave;
• ecjes së shpejtë;
• vrapimit;
• kërcimit.

Në këtë rast, presioni brenda barkut rritet dhe uretra nuk arrin ta mbajë urinën.

Inkontinenca urgjente

Karakterizohet nga një nevojë e papritur dhe shumë e fortë për të urinuar, e ndjekur nga humbja e pavullnetshme e urinës para se gruaja të arrijë në tualet.

Shpesh shoqërohet me:

• urinim të shpeshtë;
• zgjime gjatë natës për të urinuar (nokturi);
• ndjesinë se fshikëza nuk mund të kontrollohet.

Ky lloj lidhet zakonisht me një fshikëz urinare tepër aktive.

Inkontinenca e përzier

Shumë gra pas menopauzës kanë një kombinim të dy formave të mësipërme.

Ato humbin urinë si gjatë kollitjes ose

teshtitjes, ashtu edhe kur ndiejnë urgjencë të papritur për të urinuar.

Cilat janë simptomat?

Përveç rrjedhjes së urinës, mund të shfaqen:

• urinim shumë i shpeshtë;
• urinim gjatë natës;
• ndjesi se fshikëza nuk zbrazet plotësisht;
• djegie gjatë urinimit;
• infeksione urinare të përsëritura;
• nevojë për të përdorur peceta mbrojtëse.

Në disa gra, këto simptoma ndikojnë më shumë në cilësinë e jetës sesa vetë valët e nxehta.

Si diagnostikohet?

Diagnostikimi fillon me një histori të

detajuar mjekësore dhe një ekzaminim gjinekologjik.

Në varësi të rastit, mjeku mund të rekomandojë:

• analizën e urinës dhe urinokulturën;
• matjen e urinës së mbetur pas urinimit;
• ekografinë e traktit urinar;
• ditarin urinar (bladder diary);
• testin e kollës;
• testin me pecetë (pad test);
• ekzaminimin urodinamik, në raste të përzgjedhura;
• cistoskopinë, kur dyshohet për patologji të fshikëzës.

Qëllimi është të përcaktohet lloji i inkontinencës dhe të zgjidhet trajtimi më i përshtatshëm.

Si trajtohet inkontinenca urinare në menopauzë?

Trajtimi është gjithmonë i personalizuar dhe varet nga lloji i inkontinencës, ashpërsia e simptomave dhe gjendja e përgjithshme shëndetësore.

Opsionet përfshijnë:

Ndryshimet në stilin e jetesës

• humbja e peshës, kur është e nevojshme;
• kufizimi i kafeinës dhe alkoolit;
• trajtimi i kapsllëkut;
• ndërprerja e duhanit;
• kontrolli i marrjes së lëngjeve.

Fizioterapia e dyshemesë pelvike

Ushtrimet e Kegelit dhe programet e fizioterapisë janë trajtimi i parë për

shumë gra, veçanërisht në inkontinencën urinare të stresit.

Estrogjeni vaginal

Në gratë me atrofi vaginale dhe simptoma urinare, estrogjeni vaginal me dozë të ulët mund të përmirësojë cilësinë e mukozës së uretrës dhe vaginës, duke reduktuar disa simptoma urinare dhe infeksionet e përsëritura. Ai nuk është trajtim i vetëm për të gjitha format e inkontinencës, por mund të jetë një pjesë e rëndësishme e planit terapeutik në rastet e përzgjedhura.

Medikamentet

Për inkontinencën urgjente ose fshikëzën tepër aktive mund të përdoren barna specifike që relaksojnë muskulin e fshikëzës ose

përmirësojnë kontrollin e saj.

Trajtimi kirurgjikal

Kur trajtimet konservatore nuk japin rezultatet e dëshiruara, veçanërisht në inkontinencën urinare të stresit, mund të rekomandohen procedura kirurgjikale. Zgjedhja e teknikës varet nga karakteristikat e pacientes dhe duhet të bëhet pas një vlerësimi të plotë nga urogjinekologu.

Kur duhet të kërkoni ndihmë?

Duhet të konsultoheni me një gjinekolog ose urogjinekolog nëse:

• humbni urinë rregullisht;
• simptomat kufizojnë aktivitetet tuaja të përditshme;
• zgjoheni disa herë gjatë natës për të urinuar;

• keni infeksione urinare të përsëritura;
• vini re një fryrje ose masë në vaginë që mund të tregojë prolaps;
• trajtimet që keni provuar nuk kanë dhënë rezultat.

Sa më herët të vendoset diagnoza, aq më të mëdha janë mundësitë për një trajtim të suksesshëm.

Përmbledhje

Menopauza shoqërohet me ndryshime hormonale që mund të dobësojnë funksionin e uretrës, fshikëzës urinare dhe dyshemesë pelvike, duke favorizuar shfaqjen ose përkeqësimin e inkontinencës urinare. Megjithatë, inkontinenca nuk duhet të konsiderohet një pasojë e

pashmangshme e plakjes. Me diagnostikim të saktë, fizioterapi, trajtim medikamentoz, estrogjen vaginal kur është i indikuar dhe, në raste të caktuara, trajtim kirurgjikal, shumica e grave mund të arrijnë një përmirësim të dukshëm të simptomave dhe të rikthejnë cilësinë e jetës.

Menopauza dhe prolapsi i organeve pelvike

Prolapsi i organeve pelvike është një nga problemet më të shpeshta që prek gratë pas menopauzës. Edhe pse shumë gra besojnë se prolapsi shkaktohet vetëm nga menopauza, kjo nuk është plotësisht e vërtetë. Në

realitet, prolapsi është rezultat i veprimit të shumë faktorëve gjatë jetës së gruas, ndërsa menopauza është një faktor që mund të favorizojë shfaqjen ose përkeqësimin e tij.

Me uljen e nivelit të estrogjenit, indet mbështetëse të legenit humbasin një pjesë të elasticitetit dhe forcës së tyre. Kur kjo kombinohet me dëmtimet e shkaktuara nga lindjet vaginale, plakjen, mbipeshën ose faktorë të tjerë të rrezikut, organet pelvike mund të fillojnë të zbresin drejt vaginës.

Çfarë është prolapsi i organeve pelvike?

Prolapsi i organeve pelvike (Pelvic Organ Prolapse – POP) është zbritja e një ose më shumë organeve të legenit

si pasojë e dobësimit të muskujve, fascieve dhe ligamenteve që i mbështesin.

Organet që mund të prolapsojnë janë:

• fshikëza urinare (cistocela);
• mitra (prolapsi uterin);
• rektumi (rektocela);
• zorra e hollë (enterocela);
• kupola vaginale pas histerektomisë.

Prolapsi mund të prekë vetëm një organ ose disa organe njëkohësisht.

Si ndikon menopauza në zhvillimin e prolapsit?

Estrogjeni është i rëndësishëm për ruajtjen e cilësisë së kolagjenit, elastinës dhe indeve lidhëse të dyshemesë pelvike.

Pas menopauzës ndodhin disa ndryshime:

• zvogëlohet prodhimi i kolagjenit;
• indet bëhen më pak elastike;
• ligamentet humbasin një pjesë të rezistencës së tyre;
• muskujt e dyshemesë pelvike dobësohen me kalimin e kohës;
• mukoza vaginale bëhet më e hollë dhe më pak elastike.

Këto ndryshime nuk janë zakonisht shkaku i vetëm i prolapsit, por ato mund të përshpejtojnë përparimin e një dobësie që është krijuar gjatë viteve.

Pse lindjet kanë një rol kaq të rëndësishëm?

Për shumicën e grave, dëmtimi fillestar i dyshemesë pelvike ndodh gjatë lindjes vaginale.

Gjatë lindjes mund të ndodhin:

• shtrirje e tepërt e muskujve të legenit;
• dëmtim i fascieve mbështetëse;
• këputje e ligamenteve;
• dëmtim i nervit pudendal;
• avulsion i muskulit levator ani në disa raste.

Këto dëmtime mund të mos japin simptoma për shumë vite.

Kur gruaja hyn në menopauzë dhe indet humbasin elasticitetin për shkak të mungesës së estrogjenit, prolapsi mund të bëhet i dukshëm ose të përparojë.

Faktorët e rrezikut

Përveç menopauzës, faktorët që rrisin rrezikun për prolaps përfshijnë:

• lindjet vaginale, sidomos ato të vështira;
• lindjen e foshnjave me peshë të madhe;
• përdorimin e instrumenteve obstetrikale gjatë lindjes;
• moshën e avancuar;
• mbipeshën dhe obezitetin;
• kapsllëkun kronik;
• kollën kronike;
• ngritjen e shpeshtë të peshave;
• punën e rëndë fizike;
• faktorët gjenetikë që ndikojnë në cilësinë e kolagjenit;
• operacionet e mëparshme pelvike.

Sa më shumë faktorë të jenë të pranishëm, aq më i lartë është rreziku për zhvillimin e prolapsit.

Cilat janë simptomat?

Simptomat varen nga organi i prekur dhe nga shkalla e prolapsit.

Ankesat më të zakonshme janë:

• ndjesi rëndese ose presioni në vaginë;
• ndjesia sikur “diçka po del jashtë”;
• fryrje ose masë që shihet ose preket në hyrje të vaginës;
• parehati gjatë ecjes ose qëndrimit në këmbë për një kohë të gjatë;
• dhimbje në fund të shpinës ose në legen;
• vështirësi gjatë marrëdhënieve seksuale.

Simptomat zakonisht janë më të lehta në mëngjes dhe përkeqësohen në fund të ditës ose pas aktivitetit fizik.

Prolapsi dhe simptomat urinare

Kur prolapson muri i përparmë i vaginës (cistocela), mund të shfaqen:

• urinim i shpeshtë;
• vështirësi në zbrazjen e fshikëzës;
• ndjesia e zbrazjes jo të plotë;
• infeksione urinare të përsëritura;
• inkontinencë urinare ose, në disa raste, vështirësi për të urinuar.

Prania e këtyre simptomave kërkon një vlerësim të plotë urogjinekologjik.

Prolapsi dhe simptomat intestinale

Kur prolapson muri i pasmë i vaginës (rektocela), mund të shfaqen:

• kapsllëk;

• vështirësi gjatë jashtëqitjes;
• ndjesia e zbrazjes jo të plotë të rektumit;
• nevoja për të ushtruar presion me gisht në vaginë ose në perineum për të lehtësuar jashtëqitjen.

Këto simptoma ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës dhe nuk duhen neglizhuar.

Si diagnostikohet prolapsi?

Diagnoza vendoset nga gjinekologu ose urogjinekologu.

Vlerësimi përfshin:

• historinë mjekësore;
• ekzaminimin gjinekologjik në pushim dhe gjatë sforcimit;
• klasifikimin sipas sistemit POP-Q, kur është e nevojshme;
• ekografinë në raste të përzgjedhura;
• ekzaminime shtesë urinare ose urodinamike nëse bashkëshoqërohet me inkontinencë urinare.

Një diagnozë e saktë është thelbësore për zgjedhjen e trajtimit më të përshtatshëm.

A mund të parandalohet prolapsi?

Jo të gjitha rastet mund të parandalohen, por rreziku mund të ulet duke:

• mbajtur një peshë trupore normale;
• trajtuar kapsllëkun kronik;
• shmangur ngritjen e peshave të rënda;
• ndërprerë duhanin dhe trajtuar

kollën kronike;

• forcuar muskujt e dyshemesë pelvike me ushtrime të rregullta;
• kërkuar trajtim të hershëm kur shfaqen simptomat e para.

Si trajtohet prolapsi pas menopauzës?

Trajtimi varet nga shkalla e prolapsit, simptomat, mosha, gjendja shëndetësore dhe dëshirat e pacientes.

Opsionet përfshijnë:

Trajtimi konservator

• ushtrimet e Kegelit;
• fizioterapia e dyshemesë pelvike;
• përdorimi i pesarit vaginal;
• estrogjeni vaginal me dozë të ulët, kur është i indikuar, për të përmirësuar cilësinë e mukozës vaginale.

Trajtimi kirurgjikal

Kur prolapsi është simptomatik dhe ndikon ndjeshëm në cilësinë e jetës, trajtimi kirurgjikal mund të jetë alternativa më e mirë.

Sot ekzistojnë teknika moderne që synojnë jo vetëm korrigjimin anatomik të prolapsit, por edhe ruajtjen ose rikthimin e funksionit normal të organeve pelvike. Në shumë raste, është e mundur të ruhet mitra përmes procedurave si uteropeksia vaginale, ndërsa në raste të tjera mund të rekomandohen ndërhyrje të tjera, në varësi të llojit dhe shkallës së prolapsit.

Zgjedhja e metodës kirurgjikale duhet të individualizohet për çdo paciente pas një vlerësimi të plotë nga një kirurg me përvojë në urogjinekologji.

Kur duhet të konsultoheni me mjekun?

Duhet të kërkoni vlerësim nga gjinekologu nëse:

• ndieni një fryrje ose masë në vaginë;
• keni rëndesë pelvike që përkeqësohet gjatë ditës;
• keni simptoma urinare ose intestinale të lidhura me prolapsin;
• prolapsi ndikon në aktivitetet e përditshme ose në jetën seksuale.

Sa më herët të diagnostikohet prolapsi, aq më të mëdha janë mundësitë për një trajtim efektiv dhe

për të parandaluar përparimin e tij.

Përmbledhje

Menopauza nuk është shkaku i vetëm i prolapsit të organeve pelvike, por ulja e estrogjenit dhe plakja e indeve mbështetëse mund të favorizojnë shfaqjen ose përkeqësimin e tij. Në shumicën e rasteve, prolapsi është rezultat i ndërveprimit të shumë faktorëve, si lindjet vaginale, mosha, mbipesha dhe dobësimi i dyshemesë pelvike. Diagnostikimi i hershëm dhe zgjedhja e trajtimit të përshtatshëm – konservator ose kirurgjikal – mund të përmirësojnë ndjeshëm cilësinë e jetës dhe të rikthejnë funksionin normal të organeve pelvike.

Menopauza dhe jeta seksuale

Menopauza nuk shënon fundin e jetës seksuale. Përkundrazi, shumë gra vazhdojnë të kenë një jetë intime aktive dhe të kënaqshme edhe për shumë vite pas menopauzës. Megjithatë, ndryshimet hormonale që ndodhin gjatë kësaj periudhe mund të ndikojnë në dëshirën seksuale, zgjimin seksual, lubrifikimin vaginal dhe rehatinë gjatë marrëdhënieve.

Është e rëndësishme të kuptohet se problemet seksuale gjatë menopauzës janë të zakonshme, por ato nuk duhet të konsiderohen si të pashmangshme. Në shumicën e rasteve, ato mund të përmirësohen

ndjeshëm me diagnostikim të saktë dhe trajtim të përshtatshëm.

Si ndikon menopauza në funksionin seksual?

Funksioni seksual i gruas është rezultat i ndërveprimit të shumë faktorëve:

• hormoneve;
• shëndetit fizik;
• gjendjes psikologjike;
• cilësisë së marrëdhënies në çift;
• kulturës dhe besimeve personale;
• sëmundjeve shoqëruese;
• barnave që përdoren.

Prandaj, ndryshimet hormonale janë vetëm një pjesë e këtij procesi.

Ulja e estrogjenit

Estrogjeni është hormoni kryesor që

ruan shëndetin e vaginës.

Kur niveli i tij bie:

• mukoza vaginale bëhet më e hollë;
• zvogëlohet elasticiteti i indeve;
• pakësohet lubrifikimi natyral;
• ulet furnizimi me gjak i vaginës;
• vagina bëhet më e ndjeshme ndaj dëmtimeve.

Si rezultat, marrëdhëniet seksuale mund të bëhen të pakëndshme ose të dhimbshme.

Roli i testosteronit

Edhe gratë prodhojnë sasi të vogla testosteroni.

Ky hormon ndikon në:

• dëshirën seksuale;
• energjinë;
• motivimin seksual.

Pas menopauzës, niveli i testosteronit mund të ulet gradualisht, duke kontribuar në uljen e dëshirës seksuale tek disa gra.

Megjithatë, libido nuk varet vetëm nga testosteroni. Gjendja emocionale, marrëdhënia me partnerin, stresi dhe shëndeti i përgjithshëm kanë gjithashtu një ndikim të madh.

Tharja vaginale

Tharja vaginale është një nga shkaqet më të zakonshme të problemeve seksuale pas menopauzës.

Ajo mund të shkaktojë:

• ndjesi thatësie;
• djegie;
• irritim;
• mungesë lubrifikimi;
• parehati gjatë marrëdhënieve.

Nëse nuk trajtohet, simptomat zakonisht përkeqësohen me kalimin e kohës.

Dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale

Dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale (dispareunia) është një ankesë e shpeshtë pas menopauzës.

Ajo mund të jetë:

• në hyrje të vaginës;
• gjatë penetrimit;
• gjatë lëvizjeve;
• edhe pas përfundimit të marrëdhënies.

Në disa raste mund të shfaqen edhe çarje të vogla të mukozës ose gjakosje e lehtë.

Frika nga dhimbja bën që disa gra të shmangin marrëdhëniet seksuale, duke krijuar një rreth vicioz ku mungesa e aktivitetit seksual mund të favorizojë përkeqësimin e atrofisë vaginale.

Ulja e dëshirës seksuale

Shumë gra raportojnë ulje të dëshirës seksuale gjatë menopauzës.

Kjo mund të lidhet me:

• ndryshimet hormonale;
• dhimbjen gjatë marrëdhënieve;
• lodhjen;
• pagjumësinë;
• ankthin;
• depresionin;
• stresin;
• sëmundjet kronike;
• barnat;
• problemet në marrëdhënien me partnerin.

Megjithatë, jo çdo grua përjeton ulje të dëshirës seksuale. Disa gra raportojnë një jetë seksuale më të lirë dhe më të kënaqshme pas menopauzës, pasi nuk shqetësohen më për menstruacionet ose për një shtatzëni të padëshiruar.

Ndikimi psikologjik

Menopauza përkon shpesh me ndryshime të rëndësishme në jetën personale.

Në këtë periudhë mund të ndodhin:

• largimi i fëmijëve nga shtëpia;
• dalja në pension;
• kujdesi për prindërit e moshuar;
• probleme shëndetësore të partnerit;
• ndryshime në imazhin trupor.

Të gjithë këta faktorë mund të ndikojnë në dëshirën seksuale dhe në cilësinë e jetës intime.

Roli i partnerit

Jeta seksuale është një përvojë e përbashkët.

Komunikimi i hapur me partnerin për simptomat, shqetësimet dhe pritshmëritë ndihmon në uljen e ankthit dhe në gjetjen e zgjidhjeve që i përshtaten çiftit.

Mbështetja emocionale dhe mirëkuptimi janë shpesh po aq të rëndësishme sa trajtimi mjekësor.

Si mund të përmirësohet jeta seksuale?

Trajtimi varet nga shkaku i problemeve.

Opsionet përfshijnë:

• edukimin dhe këshillimin seksual;
• përdorimin e lubrifikantëve gjatë marrëdhënieve seksuale;
• hidratuesit vaginalë për përdorim të rregullt;
• estrogjenin vaginal me dozë të ulët, kur është i indikuar;
• terapinë hormonale sistemike në rastet e përzgjedhura;
• fizioterapinë e dyshemesë pelvike;
• trajtimin e inkontinencës urinare ose prolapsit, kur këto ndikojnë në jetën seksuale;
• këshillimin psikologjik ose terapinë në çift, kur faktorët emocionalë luajnë rol të rëndësishëm.

Trajtimi duhet të përshtatet sipas simptomave, historisë mjekësore dhe preferencave të çdo gruaje.

A është aktiviteti seksual i dobishëm?

Po. Aktiviteti seksual i rregullt, kur është i rehatshëm dhe i dëshiruar nga gruaja, mund të ndihmojë në ruajtjen e elasticitetit dhe të qarkullimit të gjakut në vaginë. Megjithatë, ai nuk zëvendëson trajtimin kur ekzistojnë simptoma të rëndësishme të sindromës gjenitourinare të menopauzës.

Kur duhet të konsultoheni me mjekun?

Këshillohet një konsultë me

gjinekologun nëse:

• marrëdhëniet seksuale janë të dhimbshme;
• keni tharje vaginale që nuk përmirësohet;
• shfaqet gjakderdhje pas marrëdhënieve seksuale;
• keni ulje të ndjeshme të dëshirës seksuale që ju shqetëson;
• simptomat ndikojnë në marrëdhënien me partnerin ose në cilësinë e jetës.

Mos hezitoni të flisni për këto probleme. Ato janë shumë të zakonshme dhe, në shumicën e rasteve, kanë zgjidhje efektive.

Përmbledhje

Menopauza mund të sjellë ndryshime

në jetën seksuale për shkak të uljes së estrogjenit, ndryshimeve në vaginë, simptomave urinare dhe faktorëve psikologjikë. Megjithatë, menopauza nuk do të thotë fund i intimitetit. Me informacionin e duhur, komunikim të hapur me partnerin dhe trajtim të personalizuar, shumica e grave mund të vazhdojnë të kenë një jetë seksuale të shëndetshme, të kënaqshme dhe pa dhimbje edhe pas menopauzës.

Menopauza dhe osteoporoza

Osteoporoza është një nga komplikacionet më të rëndësishme afatgjata të menopauzës. Ndryshe nga valët e nxehta ose çrregullimet e

gjumit, të cilat zakonisht janë të dukshme dhe shqetësojnë menjëherë gruan, osteoporoza zhvillohet në heshtje, pa shkaktuar simptoma për shumë vite. Shpesh, shenja e parë e saj është një frakturë që ndodh pas një rrëzimi të lehtë ose edhe gjatë një aktiviteti të zakonshëm.

Për këtë arsye, osteoporoza njihet si “sëmundja e heshtur”.

Megjithëse plakja luan një rol të rëndësishëm, ulja e estrogjenit pas menopauzës është faktori kryesor që përshpejton humbjen e masës kockore tek gratë.

Çfarë është osteoporoza?

Osteoporoza është një sëmundje skeletore që karakterizohet nga:

• ulja e densitetit mineral të kockave;
• përkeqësimi i strukturës së tyre të brendshme;
• dobësimi i rezistencës mekanike të kockës.

Si rezultat, kockat bëhen më të brishta dhe thyhen më lehtë.

Kjo nuk do të thotë që kockat “zhduken”, por se arkitektura e tyre ndryshon dhe ato humbasin aftësinë për t’i rezistuar forcave normale të përditshme.

Pse menopauza rrit rrezikun e osteoporozës?

Kocka është një ind i gjallë që rinovohet vazhdimisht.

Dy lloje qelizash marrin pjesë në këtë proces:

• osteoklastet, të cilat shpërbëjnë indin kockor të vjetër;
• osteoblastet, të cilat ndërtojnë kockë të re.

Në kushte normale ekziston një ekuilibër midis këtyre dy proceseve.

Estrogjeni ndihmon në ruajtjen e këtij ekuilibri duke frenuar aktivitetin e osteoklasteve dhe duke mbështetur formimin e kockës së re.

Pas menopauzës, kur niveli i estrogjenit bie ndjeshëm:

• osteoklastet bëhen më aktive;
• humbja e kockës përshpejtohet;
• formimi i kockës së re nuk arrin ta kompensojë këtë humbje.

Si pasojë, densiteti mineral i kockave bie progresivisht.

Sa shpejt humbet masa kockore?

Humbja e masës kockore fillon disa vite përpara menopauzës, por përshpejtohet ndjeshëm gjatë viteve të para pas saj.

Në 5–10 vitet e para pas menopauzës, disa gra mund të humbasin një pjesë të konsiderueshme të densitetit të kockave, veçanërisht nëse kanë faktorë të tjerë rreziku.

Prandaj, kjo periudhë është vendimtare për parandalimin e osteoporozës.

Cilat kocka preken më shpesh?

Osteoporoza mund të prekë të gjithë skeletin, por frakturat ndodhin më shpesh në:

• shtyllën kurrizore (vertebrat);
• qafën e femurit (fraktura e ijës);
• kyçin e dorës;
• shpatullën;
• legenin.

Fraktura e ijës është një nga komplikacionet më serioze, sepse shoqërohet me humbje të pavarësisë, nevojë për kirurgji dhe rritje të rrezikut të komplikacioneve tek të moshuarit.

Faktorët e rrezikut

Përveç menopauzës, rreziku për osteoporozë rritet nga:

• mosha e avancuar;
• menopauza e hershme;
• historia familjare e osteoporozës;
• frakturat e mëparshme pas traumave të lehta;
• pesha e ulët trupore;
• mungesa e aktivitetit fizik;
• mungesa e kalciumit dhe vitaminës D;
• duhanpirja;
• konsumimi i tepërt i alkoolit;
• përdorimi afatgjatë i kortikosteroideve;
• disa sëmundje endokrine ose inflamatore kronike.

Sa më shumë faktorë të jenë të pranishëm, aq më i lartë është rreziku.

Cilat janë simptomat?

Në fazat e hershme osteoporoza zakonisht nuk shkakton simptoma.

Me përparimin e saj mund të shfaqen:

• dhimbje të shpinës;
• ulje graduale e gjatësisë trupore;
• përkulje e shtyllës kurrizore (kifozë);
• fraktura pas traumave të vogla ose edhe pa traumë të dukshme.

Pikërisht për këtë arsye kontrolli parandalues është kaq i rëndësishëm.

Si diagnostikohet osteoporoza?

Metoda më e besueshme për diagnostikimin e osteoporozës është densitometria kockore (DEXA).

Ky ekzaminim:

• mat densitetin mineral të kockave;
• identifikon osteopeninë dhe osteoporozën;
• ndihmon në vlerësimin e rrezikut për fraktura;
• përdoret edhe për të ndjekur efektin e trajtimit me kalimin e kohës.

Ekzaminimi është i shpejtë, pa dhimbje dhe përdor një dozë shumë të ulët rrezatimi.

Në raste të caktuara, mjeku mund të kërkojë edhe analiza laboratorike për të përjashtuar shkaqe të tjera të humbjes së masës kockore.

Si mund të parandalohet osteoporoza?

Parandalimi duhet të fillojë sa më herët dhe të vazhdojë gjatë gjithë jetës.

Masat më të rëndësishme përfshijnë:

• një dietë të pasur me kalcium;
• marrjen e mjaftueshme të vitaminës D;
• aktivitet fizik të rregullt, veçanërisht ushtrime me ngarkesë dhe forcim muskulor;
• ruajtjen e një peshe trupore të shëndetshme;
• ndërprerjen e duhanit;
• kufizimin e konsumit të alkoolit;
• ekspozimin e arsyeshëm në diell, kur është i mundur.

Këto masa ndihmojnë jo vetëm në ruajtjen e shëndetit të kockave, por edhe në përmirësimin e ekuilibrit dhe uljen e rrezikut të rrëzimeve.

Trajtimi

Trajtimi varet nga mosha, densiteti

kockor, historia e frakturave dhe rreziku individual.

Ai mund të përfshijë:

• suplemente me kalcium, kur marrja me ushqim nuk është e mjaftueshme;
• vitaminë D, sipas nevojës;
• barna që ngadalësojnë humbjen e masës kockore ose stimulojnë formimin e saj;
• terapi hormonale në gra të përzgjedhura, kur përfitimet janë më të mëdha se rreziqet dhe nuk ka kundërindikacione.

Trajtimi duhet të përcaktohet gjithmonë nga mjeku, pas një vlerësimi individual.

Si të zvogëlohet rreziku i frakturave?

Përveç ruajtjes së densitetit kockor, është e rëndësishme të parandalohet rrëzimi.

Rekomandohet:

• ushtrime për përmirësimin e ekuilibrit;
• forcimi i muskujve;
• korrigjimi i problemeve të shikimit;
• përdorimi i këpucëve të përshtatshme;
• ndriçimi i mirë i ambienteve në shtëpi;
• shmangia e qilimave ose pengesave që rrisin rrezikun e rrëshqitjes.

Kur duhet të konsultoheni me mjekun?

Duhet të kërkoni këshillë mjekësore nëse:

• keni hyrë në menopauzë dhe keni faktorë rreziku për osteoporozë;
• keni pasur një frakturë pas një traume të lehtë;
• vini re ulje të gjatësisë trupore ose përkulje të shpinës;
• përdorni kortikosteroide për periudha të gjata;
• keni histori familjare të osteoporozës.

Diagnoza dhe trajtimi i hershëm mund të parandalojnë frakturat dhe të ruajnë pavarësinë funksionale për shumë vite.

Përmbledhje

Osteoporoza është një nga pasojat

më të rëndësishme afatgjata të menopauzës dhe zhvillohet kryesisht për shkak të mungesës së estrogjenit. Humbja e masës kockore ndodh në heshtje dhe shpesh zbulohet vetëm pas një frakture. Për këtë arsye, parandalimi, diagnostikimi i hershëm me densitometri kockore dhe trajtimi i personalizuar janë thelbësorë për të mbrojtur shëndetin e kockave dhe për të ulur rrezikun e frakturave që mund të ndikojnë rëndë në cilësinë e jetës së gruas pas menopauzës.

Menopauza dhe sëmundjet kardiovaskulare

Sëmundjet kardiovaskulare janë shkaku kryesor i vdekjes tek gratë në

mbarë botën. Megjithëse shumë gra i lidhin problemet e zemrës kryesisht me meshkujt, rreziku për sëmundje kardiovaskulare rritet ndjeshëm pas menopauzës.

Gjatë viteve riprodhuese, estrogjeni ushtron një efekt mbrojtës mbi zemrën dhe enët e gjakut. Me uljen e këtij hormoni gjatë menopauzës, ky efekt zvogëlohet gradualisht dhe fillojnë të shfaqen ndryshime që favorizojnë zhvillimin e aterosklerozës, hipertensionit arterial dhe sëmundjeve të tjera të zemrës.

Megjithatë, menopauza nuk është shkaku i vetëm. Mosha, faktorët gjenetikë dhe mënyra e jetesës luajnë gjithashtu një rol të rëndësishëm.

Si ndikon estrogjeni në sistemin kardiovaskular?

Estrogjeni ka disa efekte të dobishme në organizëm.

Ai ndihmon në:

• ruajtjen e elasticitetit të arterieve;
• përmirësimin e funksionit të shtresës së brendshme të enëve të gjakut (endotelit);
• uljen e inflamacionit në muret arteriale;
• ruajtjen e një profili më të favorshëm të yndyrnave në gjak;
• përmirësimin e qarkullimit të gjakut.

Këto efekte kontribuojnë në mbrojtjen e zemrës gjatë periudhës riprodhuese.

Çfarë ndryshon pas menopauzës?

Me uljen e estrogjenit ndodhin disa ndryshime biologjike:

• arteriet bëhen më pak elastike;
• rritet ngurtësia e enëve të gjakut;
• përkeqësohet funksioni i endotelit;
• shtohet depozitimi i kolesterolit në muret arteriale;
• përparon ateroskleroza.

Këto ndryshime zhvillohen gradualisht dhe mund të kalojnë pa simptoma për shumë vite.

Ndryshimet në kolesterol

Pas menopauzës shpesh vërehen ndryshime në profilin lipidik.

Mund të ndodhin:

• rritje e kolesterolit total;
• rritje e kolesterolit LDL (“kolesteroli i keq”);
• ulje ose mosndryshim i kolesterolit HDL (“kolesteroli i mirë”);
• rritje e triglicerideve.

Këto ndryshime favorizojnë formimin e pllakave aterosklerotike në arterie.

Hipertensioni arterial

Hipertensioni bëhet më i shpeshtë pas menopauzës.

Rritja e tensionit arterial lidhet me:

• plakjen e enëve të gjakut;
• uljen e elasticitetit arterial;
• shtimin në peshë;
• uljen e aktivitetit fizik;
• konsumimin e tepërt të kripës;
• faktorët gjenetikë.

Hipertensioni shpesh nuk jep simptoma, por rrit ndjeshëm rrezikun

për infarkt të miokardit, goditje në tru dhe insuficiencë kardiake.

Menopauza dhe ateroskleroza

Ateroskleroza është procesi gjatë të cilit në muret e arterieve grumbullohen kolesterol, yndyrna dhe substanca inflamatore, duke formuar pllaka aterosklerotike.

Me kalimin e kohës këto pllaka:

• ngushtojnë arteriet;
• kufizojnë rrjedhjen e gjakut;
• mund të çahen papritur, duke shkaktuar infarkt të miokardit ose goditje në tru.

Pas menopauzës, ky proces përparon më shpejt për shkak të ndryshimeve hormonale dhe metabolike.

Menopauza dhe diabeti

Ndryshimet hormonale ndikojnë edhe në metabolizmin e glukozës.

Pas menopauzës rritet prirja për:

• rezistencë ndaj insulinës;
• shtim të yndyrës në zonën e barkut;
• sindromë metabolike;
• diabet të tipit 2.

Diabeti është një nga faktorët më të rëndësishëm të rrezikut për sëmundjet kardiovaskulare.

Obeziteti dhe shtimi në peshë

Shumë gra shtojnë peshë gjatë menopauzës.

Yndyra ka tendencë të grumbullohet në bark, duke krijuar të ashtuquajturën obezitet abdominal.

Ky lloj obeziteti lidhet me:

• hipertensionin;
• diabetin;
• kolesterolin e lartë;
• inflamacionin kronik.

Të gjitha këto rrisin rrezikun për sëmundje të zemrës.

Cilat janë simptomat e sëmundjeve të zemrës tek gratë?

Ndryshe nga meshkujt, gratë jo gjithmonë paraqiten me dhimbjen klasike të fortë në gjoks.

Ato mund të kenë:

• presion ose shtrëngim në kraharor;
• lodhje të pazakontë;
• gulçim;
• dhimbje në shpinë, qafë, nofull ose krah;
• të përziera;
• djersitje të ftohta;
• marramendje.

Për shkak se simptomat mund të jenë më pak tipike, diagnoza tek gratë ndonjëherë vonohet.

Si mund të zvogëlohet rreziku?

Shumë faktorë rreziku mund të kontrollohen.

Rekomandohet:

• mbajtja e një peshe trupore të shëndetshme;
• aktivitet fizik i rregullt;
• dietë e pasur me fruta, perime, drithëra integrale, peshk dhe vaj ulliri;
• kufizimi i yndyrnave të ngopura,

sheqernave dhe ushqimeve të përpunuara;

• ndërprerja e duhanit;
• kufizimi i alkoolit;
• kontrolli i tensionit arterial;
• kontrolli i kolesterolit;
• kontrolli i glukozës në gjak;
• gjumë i mjaftueshëm dhe menaxhim i stresit.

Edhe ndryshime të vogla në stilin e jetesës mund të kenë përfitime të rëndësishme për shëndetin e zemrës.

A e mbron terapia hormonale zemrën?

Kjo është një pyetje që bëhet shpesh.

Terapia hormonale nuk duhet të përdoret me qëllim parandalimin e sëmundjeve kardiovaskulare. Qëllimi

kryesor i saj është lehtësimi i simptomave të menopauzës tek gratë që janë kandidate të përshtatshme.

Vendimi për përdorimin e terapisë hormonale duhet të merret individualisht, pas një vlerësimi të kujdesshëm të përfitimeve dhe rreziqeve nga mjeku.

Kontrollet e rekomanduara pas menopauzës

Pas menopauzës këshillohet të bëhen rregullisht:

• matja e tensionit arterial;
• kontrolli i kolesterolit dhe triglicerideve;
• matja e glukozës në gjak ose HbA1c;
• vlerësimi i peshës trupore dhe perimetrit të belit;
• vlerësimi i rrezikut kardiovaskular sipas moshës dhe faktorëve individualë.

Këto kontrolle ndihmojnë në zbulimin e hershëm të problemeve dhe në ndërhyrjen përpara se të shfaqen komplikacionet.

Kur duhet të kërkoni ndihmë urgjente?

Telefononi menjëherë shërbimin e urgjencës nëse shfaqen:

• dhimbje ose presion i fortë në kraharor;
• gulçim i papritur;
• humbje e vetëdijes;
• dobësi e papritur në njërën anë të trupit;
• vështirësi në të folur;
• dhimbje e fortë në nofull, shpatull ose krah që shoqërohet me djersitje dhe të përziera.

Këto mund të jenë shenja të infarktit të miokardit ose të goditjes në tru dhe kërkojnë trajtim të menjëhershëm.

Përmbledhje

Menopauza shoqërohet me humbjen graduale të mbrojtjes hormonale që estrogjeni ushtron mbi zemrën dhe enët e gjakut. Si pasojë, rritet rreziku për hipertension, aterosklerozë, infarkt të miokardit dhe goditje në tru, veçanërisht kur janë të pranishëm faktorë të tjerë si obeziteti, diabeti, duhanpirja ose kolesteroli i lartë. Megjithatë, shumica e këtyre rreziqeve

mund të reduktohen përmes një stili jetese të shëndetshëm, kontrolleve të rregullta mjekësore dhe trajtimit të hershëm të faktorëve të rrezikut. Kujdesi për zemrën duhet të jetë një pjesë thelbësore e kujdesit për shëndetin e çdo gruaje pas menopauzës.

Menopauza dhe shtimi në peshë

Shtimi në peshë është një nga shqetësimet më të zakonshme të grave gjatë dhe pas menopauzës. Shumë prej tyre vënë re se, edhe pse vazhdojnë të ushqehen njësoj si më parë, pesha fillon të rritet dhe yndyra grumbullohet kryesisht në zonën barkut.

Megjithatë, është e rëndësishme të kuptohet se menopauza nuk është shkaku i vetëm i shtimit në peshë. Në këtë periudhë ndërthuren disa faktorë: ndryshimet hormonale, plakja natyrale e organizmit, ulja e aktivitetit fizik, humbja e masës muskulore dhe ndryshimet në metabolizëm.

Lajmi i mirë është se shtimi në peshë nuk është i pashmangshëm. Me ushqyerje të shëndetshme, aktivitet fizik të rregullt dhe zakone të mira jetese, shumica e grave mund të mbajnë një peshë të shëndetshme edhe pas menopauzës.

Pse ndryshon pesha gjatë menopauzës?

Gjatë menopauzës ndodhin disa ndryshime biologjike që ndikojnë në mënyrën se si organizmi përdor dhe depoziton energjinë.

Ndër më të rëndësishmet janë:

• ulja e estrogjenit;
• ngadalësimi gradual i metabolizmit;
• humbja e masës muskulore;
• ulja e aktivitetit fizik;
• ndryshimet në oreks dhe në zakonet ushqimore.

Këta faktorë veprojnë së bashku dhe mund të favorizojnë shtimin në peshë.

Roli i estrogjenit

Estrogjeni ndikon në metabolizmin e yndyrnave, shpërndarjen e indit dhjamor dhe ndjeshmërinë ndaj insulinës.

Gjatë viteve riprodhuese, yndyra depozitohet më shpesh në vithe dhe kofshë. Pas menopauzës, me rënien e estrogjenit, shpërndarja e yndyrës ndryshon dhe ajo ka tendencë të grumbullohet në bark.

Ky quhet obezitet abdominal ose obezitet qendror dhe lidhet me një rrezik më të lartë për:

• diabet të tipit 2;
• hipertension arterial;
• kolesterol të lartë;
• sëmundje kardiovaskulare.

Prandaj, rëndësi nuk ka vetëm pesha trupore, por edhe vendi ku grumbullohet yndyra.

Ngadalësimi i metabolizmit

Me kalimin e moshës, organizmi harxhon më pak energji në pushim.

Kjo do të thotë se trupi ka nevojë për më pak kalori sesa në moshë më të re. Nëse marrja e kalorive mbetet e njëjtë dhe aktiviteti fizik zvogëlohet, teprica e energjisë depozitohet si yndyrë.

Ky proces lidhet kryesisht me plakjen, por ndryshimet hormonale të menopauzës mund ta përforcojnë atë.

Humbja e masës muskulore

Pas moshës 40–50 vjeç fillon një humbje graduale e masës dhe forcës muskulore, e njohur si sarkopeni.

Muskujt janë ind shumë aktiv nga ana metabolike. Sa më e madhe të jetë masa muskulore, aq më shumë energji harxhon organizmi.

Kur masa muskulore zvogëlohet:

• metabolizmi ngadalësohet;
• djegia e kalorive pakësohet;
• shtimi në peshë bëhet më i lehtë.

Për këtë arsye, ushtrimet për forcimin e muskujve janë po aq të rëndësishme sa aktiviteti aerobik.

Pse grumbullohet yndyra në bark?

Shumë gra vënë re se pas menopauzës barku bëhet më i theksuar.

Kjo ndodh për shkak të:

• uljes së estrogjenit;
• rritjes relative të ndikimit të androgjeneve;
• rezistencës ndaj insulinës;
• uljes së aktivitetit fizik;
• ndryshimeve metabolike.

Yndyra abdominale nuk është vetëm një problem estetik. Ajo është metabolikisht aktive dhe lidhet me inflamacion kronik të shkallës së ulët, i cili rrit rrezikun për sëmundje kronike.

Menopauza dhe rezistenca ndaj insulinës

Pas menopauzës, disa gra zhvillojnë rezistencë ndaj insulinës.

Kjo do të thotë se qelizat nuk reagojnë më në mënyrë optimale ndaj insulinës, duke bërë që pankreasi të prodhojë më shumë nga ky hormon.

Rezistenca ndaj insulinës mund të favorizojë:

• shtimin në peshë;
• grumbullimin e yndyrës

abdominale;

• rritjen e glukozës në gjak;
• diabetin e tipit 2.

Ndikimi i gjumit dhe stresit

Pagjumësia dhe djersitjet gjatë natës janë të zakonshme në menopauzë.

Mungesa e gjumit mund të:

• rrisë oreksin;
• shtojë dëshirën për ushqime të ëmbla dhe të pasura me kalori;
• ulë motivimin për aktivitet fizik.

Edhe stresi kronik mund të rrisë nivelin e kortizolit, një hormon që favorizon depozitimin e yndyrës në bark.

Si mund të parandalohet shtimi në peshë?

Edhe pse nuk është gjithmonë e

mundur të parandalohet plotësisht, shumë gra mund të ruajnë një peshë të shëndetshme duke ndjekur disa masa të thjeshta.

Ushqyerja e shëndetshme

Rekomandohet:

• të konsumohen shumë perime dhe fruta;
• të zgjidhen drithërat integrale;
• të preferohen proteinat pa yndyrë, si peshku, bishtajoret dhe mishi i bardhë;
• të përdoren yndyrna të shëndetshme, si vaji i ullirit dhe arrat;
• të kufizohen pijet me sheqer, ëmbëlsirat dhe ushqimet ultra të përpunuara.

Nuk ka një “dietë të menopauzës” që funksionon për të gjitha gratë. Më e rëndësishme është krijimi i një modeli ushqyerjeje të shëndetshëm dhe të qëndrueshëm.

Aktiviteti fizik

Aktiviteti fizik është një nga mjetet më efektive për kontrollin e peshës.

Kombinimi i:

• ushtrimeve aerobike (si ecja e shpejtë, noti ose çiklizmi);
• ushtrimeve për forcimin e muskujve;
• ushtrimeve për ekuilibrin dhe fleksibilitetin,

ndihmon në ruajtjen e masës muskulore, përmirësimin e metabolizmit dhe uljen e rrezikut për

sëmundje kronike.

Gjumi

Synoni të flini 7–9 orë në natë.

Përmirësimi i cilësisë së gjumit ndihmon jo vetëm në kontrollin e peshës, por edhe në përmirësimin e humorit dhe të energjisë.

A ndihmon terapia hormonale në kontrollin e peshës?

Terapia hormonale nuk rekomandohet si trajtim për humbjen e peshës.

Megjithëse ajo mund të ndikojë në shpërndarjen e yndyrës dhe të përmirësojë disa simptoma të menopauzës që e bëjnë më të lehtë ruajtjen e një stili jetese aktiv, qëllimi i

saj nuk është dobësimi.

Vendimi për përdorimin e terapisë hormonale duhet të merret vetëm pas një vlerësimi individual nga mjeku.

Kur duhet të konsultoheni me mjekun?

Këshillohet të kërkoni ndihmë mjekësore nëse:

• shtimi në peshë është i shpejtë dhe i pashpjegueshëm;
• keni vështirësi të mëdha për ta kontrolluar peshën pavarësisht përpjekjeve;
• dyshohet për çrregullime të tiroides ose sëmundje të tjera hormonale;
• shoqërohet me rritje të tensionit arterial, glukozës ose kolesterolit.

Një vlerësim i plotë ndihmon në identifikimin e shkaqeve dhe në hartimin e një plani të personalizuar.

Përmbledhje

Shtimi në peshë gjatë menopauzës është rezultat i ndërveprimit të ndryshimeve hormonale, plakjes, humbjes së masës muskulore dhe stilit të jetesës. Rënia e estrogjenit favorizon grumbullimin e yndyrës në bark, duke rritur rrezikun për diabet dhe sëmundje kardiovaskulare. Megjithatë, menopauza nuk e bën të pashmangshëm shtimin në peshë. Një ushqyerje e ekuilibruar, aktiviteti fizik i rregullt, ruajtja e masës muskulore dhe kontrollet periodike mjekësore janë strategjitë më të mira për të

mbajtur një peshë të shëndetshme dhe për të mbrojtur shëndetin afatgjatë.

Trajtimi hormonal i menopauzës (Hormone Replacement Therapy – HRT)

Trajtimi hormonal i menopauzës, i njohur edhe si Hormone Replacement Therapy (HRT) ose Menopausal Hormone Therapy (MHT), është metoda më efektive për lehtësimin e shumë simptomave të menopauzës që lidhen me mungesën e estrogjenit.

Për shumë gra, menopauza shoqërohet me valë të nxehta,

djersitje gjatë natës, çrregullime të gjumit, tharje vaginale, dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale dhe ulje të cilësisë së jetës. Kur këto simptoma janë të moderuara ose të rënda, terapia hormonale mund të sjellë një përmirësim të dukshëm.

Megjithatë, HRT nuk është e nevojshme për çdo grua. Vendimi për fillimin e trajtimit duhet të merret gjithmonë individualisht, pas një vlerësimi të kujdesshëm nga mjeku.

Çfarë është terapia hormonale?

Terapia hormonale synon të zëvendësojë pjesërisht hormonet që vezoret nuk i prodhojnë më pas menopauzës.

Në varësi të situatës klinike, ajo mund të përfshijë:

• estrogjen vetëm;
• kombinim të estrogjenit me progesteron ose një progestogjen.

Gratë që e kanë ende mitrën zakonisht kanë nevojë për kombinimin estrogjen + progesteron, sepse progesteroni mbron endometrin nga stimulimi i tepërt i estrogjenit dhe ul rrezikun e hiperplazisë dhe kancerit të endometrit.

Gratë që i janë nënshtruar histerektomisë mund të trajtohen, në shumë raste, vetëm me estrogjen.

Si vepron terapia hormonale?

Duke kompensuar pjesërisht mungesën e estrogjenit, terapia

hormonale mund të:

• zvogëlojë valët e nxehta;
• pakësojë djersitjet gjatë natës;
• përmirësojë cilësinë e gjumit;
• reduktojë tharjen vaginale;
• lehtësojë dhimbjen gjatë marrëdhënieve seksuale;
• përmirësojë simptomat urinare të lidhura me mungesën e estrogjenit;
• ndihmojë në ruajtjen e masës kockore dhe uljen e rrezikut për osteoporozë.

Shumë gra raportojnë përmirësim të ndjeshëm të cilësisë së jetës brenda javëve ose muajve të parë të trajtimit.

Kur rekomandohet terapia hormonale?

HRT mund të merret në konsideratë

tek gratë që kanë:

• valë të nxehta të moderuara ose të rënda;
• djersitje të shpeshta gjatë natës;
• çrregullime të gjumit të lidhura me menopauzën;
• simptoma të sindromës gjenitourinare të menopauzës, kur trajtimet lokale nuk janë të mjaftueshme;
• menopauzë të hershme ose insuficiencë ovariane primare (zakonisht deri në moshën mesatare të menopauzës natyrale, nëse nuk ka kundërindikacione);
• rrezik të lartë për osteoporozë në raste të përzgjedhura.

Vendimi duhet të bazohet në intensitetin e simptomave, moshën,

kohën që ka kaluar nga menopauza, historinë mjekësore dhe preferencat e pacientes.

Cilat janë format e terapisë hormonale?

Hormonet mund të administrohen në forma të ndryshme.

Trajtimi sistemik përfshin:

• tableta nga goja;
• arna (patch) transdermale;
• xhel ose spraj që aplikohen në lëkurë.

Ky trajtim vepron në të gjithë organizmin dhe përdoret kryesisht për simptomat vazomotore, si valët e nxehta dhe djersitjet.

Trajtimi lokal vaginal përfshin:

• kremra vaginalë;

• tableta vaginale;
• ovula;
• unaza vaginale që çlirojnë estrogjen.

Ky trajtim përdoret kryesisht për tharjen vaginale, dhimbjen gjatë marrëdhënieve seksuale dhe simptomat urinare të lidhura me sindromën gjenitourinare të menopauzës. Për shkak të përthithjes shumë të ulët në gjak, ai ka veprim kryesisht lokal.

Cilat janë përfitimet?

Kur përdoret tek gratë e përzgjedhura siç duhet, terapia hormonale mund të:

• ulë ndjeshëm valët e nxehta dhe djersitjet;
• përmirësojë cilësinë e gjumit;

• reduktojë tharjen dhe atrofinë vaginale;
• përmirësojë funksionin seksual duke ulur dhimbjen gjatë marrëdhënieve;
• zvogëlojë simptomat urinare të lidhura me mungesën e estrogjenit;
• ngadalësojë humbjen e masës kockore;
• ulë rrezikun e frakturave osteoporotike gjatë kohës së trajtimit.

Cilat janë rreziqet?

Ashtu si çdo trajtim, edhe terapia hormonale mund të ketë rreziqe.

Ato varen nga:

• mosha e pacientes;
• koha që ka kaluar nga menopauza;

• lloji i hormoneve të përdorura;
• doza;
• mënyra e administrimit;
• kohëzgjatja e trajtimit;
• gjendja shëndetësore individuale.

Në disa gra mund të rritet rreziku për:

• trombozë venoze të thellë dhe emboli pulmonare;
• goditje në tru në grupe të caktuara me rrezik të lartë;
• sëmundje të fshikëzës së tëmthit.

Sa i përket kancerit të gjirit, rreziku varet nga lloji i terapisë dhe kohëzgjatja e përdorimit. Ky aspekt duhet të diskutohet individualisht me mjekun, duke peshuar përfitimet dhe rreziqet për secilën grua.

Kur nuk rekomandohet

terapia hormonale?

Në përgjithësi, terapia hormonale nuk rekomandohet tek gratë me:

• kancer të gjirit aktiv ose të kaluar, në shumicën e rasteve;
• kancer të endometrit të patrajtuar;
• gjakderdhje vaginale të pashpjeguar;
• trombozë ose emboli aktive;
• sëmundje të rënda të mëlçisë;
• kundërindikacione të tjera të vlerësuara nga mjeku.

Çdo rast duhet të vlerësohet individualisht.

A duhet të fillohet menjëherë pas menopauzës?

Shumë studime tregojnë se, për gratë që janë kandidate të përshtatshme,

terapia hormonale ka profilin më të favorshëm të përfitimit dhe rrezikut kur fillohet pranë fillimit të menopauzës ose para moshës 60 vjeç. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se është e përshtatshme për çdo grua. Vendimi duhet të merret gjithmonë pas një konsultimi mjekësor.

Sa kohë duhet të vazhdojë trajtimi?

Nuk ka një kohëzgjatje të njëjtë për të gjitha gratë.

Trajtimi duhet të përdoret:

• me dozën më të ulët efektive;
• për kohën e nevojshme për kontrollin e simptomave;
• me rivlerësime periodike nga mjeku.

Nevoja për vazhdimin e terapisë duhet të rishikohet rregullisht.

Çfarë kontrollesh nevojiten?

Gjatë trajtimit rekomandohen kontrolle periodike që mund të përfshijnë:

• ekzaminimin gjinekologjik;
• matjen e tensionit arterial;
• kontrollin e peshës trupore;
• mamografinë sipas moshës dhe udhëzimeve përkatëse;
• testin Pap dhe testin HPV, sipas rekomandimeve;
• vlerësime të tjera sipas gjendjes shëndetësore të pacientes.

A është terapia hormonale e vetmja zgjidhje?

Jo.

Shumë gra me simptoma të lehta ose me kundërindikacione për HRT mund të përfitojnë nga trajtime jo hormonale, ndryshime në stilin e jetesës, fizioterapi e dyshemesë pelvike, lubrifikantë dhe hidratues vaginalë ose medikamente të tjera të përshtatshme.

Zgjedhja e trajtimit duhet të jetë gjithmonë e personalizuar.

Përmbledhje

Terapia hormonale është trajtimi më efektiv për simptomat vazomotore të menopauzës dhe një opsion i rëndësishëm për shumë gra me simptoma që ndikojnë në cilësinë e jetës. Ajo mund të përmirësojë ndjeshëm valët e nxehta, djersitjet,

tharjen vaginale dhe të ndihmojë në mbrojtjen e kockave. Megjithatë, nuk është e përshtatshme për çdo paciente. Vendimi për fillimin, llojin dhe kohëzgjatjen e trajtimit duhet të merret pas një vlerësimi individual, duke peshuar me kujdes përfitimet dhe rreziqet, në bashkëpunim me mjekun.

Trajtimet jo hormonale të menopauzës

Jo të gjitha gratë kanë nevojë për terapi hormonale dhe jo të gjitha mund ta përdorin atë. Disa kanë simptoma të lehta që përmirësohen me ndryshime në stilin e jetesës, ndërsa të tjera kanë

kundërindikacione për trajtimin hormonal ose preferojnë ta shmangin atë.

Për fat të mirë, sot ekzistojnë shumë trajtime jo hormonale, të cilat mund të lehtësojnë simptomat e menopauzës dhe të përmirësojnë cilësinë e jetës. Zgjedhja e trajtimit varet nga lloji dhe intensiteti i simptomave, mosha e gruas, gjendja e saj shëndetësore dhe preferencat personale.

Është e rëndësishme të kuptohet se nuk ekziston një trajtim i vetëm që funksionon për të gjitha gratë. Shpesh, rezultatet më të mira arrihen duke kombinuar disa masa terapeutike.

Ndryshimet në stilin e jetesës

Ndryshimet në zakonet e përditshme janë baza e trajtimit për shumë gra.

Edhe masa të thjeshta mund të ndihmojnë në zvogëlimin e simptomave dhe në përmirësimin e shëndetit afatgjatë.

Rekomandohet:

• mbajtja e një peshe trupore normale;
• aktivitet fizik i rregullt;
• ndërprerja e duhanit;
• kufizimi i alkoolit;
• gjumë i mjaftueshëm;
• menaxhimi i stresit;
• ushqyerje e ekuilibruar.

Këto masa ndikojnë pozitivisht jo vetëm në simptomat e menopauzës, por edhe në shëndetin e zemrës, kockave dhe metabolizmit.

Aktiviteti fizik

Aktiviteti fizik është një nga trajtimet jo medikamentoze më efektive.

Ai ndihmon në:

• ruajtjen e peshës trupore;
• forcimin e muskujve;
• mbrojtjen e kockave;
• përmirësimin e humorit;
• uljen e ankthit;
• përmirësimin e cilësisë së gjumit;
• ruajtjen e ekuilibrit dhe uljen e rrezikut të rrëzimeve.

Programi ideal kombinon:

• ushtrime aerobike;
• ushtrime për forcimin e muskujve;
• ushtrime për fleksibilitetin;
• ushtrime për ekuilibrin.

Ushqyerja e shëndetshme

Një dietë e ekuilibruar ndihmon në kontrollin e peshës dhe në uljen e rrezikut për sëmundje kronike.

Rekomandohet:

• konsum i bollshëm i perimeve dhe frutave;
• drithëra integrale;
• peshk, bishtajore dhe proteina pa shumë yndyrë;
• produkte të pasura me kalcium;
• yndyrna të shëndetshme, si vaji i ullirit dhe arrat.

Duhet të kufizohen:

• pijet me sheqer;
• ëmbëlsirat;
• ushqimet ultra të përpunuara;
• kripa në sasi të tepërt;
• yndyrnat e ngopura.

Lubrifikantët dhe hidratuesit vaginalë

Për gratë që kanë tharje vaginale ose dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale, lubrifikantët dhe hidratuesit vaginalë janë shpesh trajtimi i parë.

Lubrifikantët përdoren gjatë marrëdhënieve seksuale për të ulur fërkimin dhe dhimbjen.

Hidratuesit vaginalë përdoren rregullisht dhe ndihmojnë në përmirësimin e hidratimit të mukozës vaginale edhe jashtë aktivitetit seksual.

Këto produkte nuk përmbajnë hormone dhe mund të jenë një alternativë e mirë për shumë gra.

Fizioterapia e dyshemesë pelvike

Fizioterapia e dyshemesë pelvike ka një rol të rëndësishëm tek gratë që kanë:

• inkontinencë urinare;
• prolaps të organeve pelvike;
• dobësim të muskujve të legenit;
• dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale në raste të përzgjedhura.

Programi mund të përfshijë:

• ushtrimet e Kegelit;
• biofeedback;
• stimulim elektrik në raste të caktuara;
• trajnim të muskujve të dyshemesë pelvike.

Kur kryhet nën drejtimin e një fizioterapisti të trajnuar, kjo terapi

mund të japë rezultate shumë të mira.

Medikamentet jo hormonale

Për gratë me valë të nxehta që nuk mund ose nuk dëshirojnë të përdorin terapi hormonale, mjeku mund të rekomandojë barna jo hormonale.

Disa medikamente që përdoren për indikacione të tjera kanë treguar se mund të zvogëlojnë intensitetin dhe shpeshtësinë e valëve të nxehta tek disa gra.

Zgjedhja e tyre duhet të bëhet vetëm pas konsultimit me mjekun, duke marrë parasysh përfitimet dhe efektet e mundshme anësore.

Suplementet ushqimore

Në treg ekzistojnë shumë suplemente që reklamohen për menopauzën.

Ato mund të përmbajnë:

• fitoestrogjene;
• ekstrakte bimore;
• vitamina;
• minerale;
• substanca të tjera natyrale.

Megjithatë, cilësia e provave shkencore për efektivitetin e shumë prej tyre është e kufizuar dhe rezultatet ndryshojnë nga një grua te tjetra.

Përpara përdorimit të çdo suplementi këshillohet konsultimi me mjekun, pasi edhe produktet “natyrale” mund të kenë efekte anësore ose ndërveprime me barna të tjera.

Kalciumi dhe vitamina D

Tek gratë me marrje të

pamjaftueshme përmes ushqimit ose me rrezik të shtuar për osteoporozë, mjeku mund të rekomandojë suplemente me:

• kalcium;
• vitaminë D.

Këto nuk trajtojnë simptomat e menopauzës, por ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit të kockave.

Mbështetja psikologjike

Menopauza mund të shoqërohet me:

• ankth;
• ndryshime të humorit;
• depresion;
• stres;
• ulje të vetëbesimit.

Në raste të tilla mund të jetë e dobishme:

• këshillimi psikologjik;
• terapia njohëse-sjellore (CBT);
• teknikat e relaksimit;
• meditimi;
• ushtrimet e frymëmarrjes.

Këto metoda mund të ndihmojnë në përballimin e simptomave dhe në përmirësimin e mirëqenies emocionale.

A funksionojnë trajtimet me energji (lazer ose radiofrekuencë)?

Në vitet e fundit janë përdorur edhe teknologji si lazeri vaginal dhe radiofrekuenca për trajtimin e disa simptomave gjenitourinare të menopauzës.

Megjithatë, provat shkencore aktuale nuk janë ende të mjaftueshme për t’i rekomanduar këto metoda si trajtim rutinë për të gjitha gratë. Nëse merren në konsideratë, ato duhet të diskutohen me mjekun, duke u bazuar në evidencat më të fundit dhe në situatën individuale të pacientes.

Kur duhet të konsultoheni me mjekun?

Këshillohet një konsultë nëse:

• simptomat ndikojnë në cilësinë e jetës;
• trajtimet jo hormonale nuk japin rezultat;
• shfaqet gjakderdhje pas menopauzës;
• keni simptoma urinare ose prolaps;
• keni dyshime për osteoporozë;

• dëshironi të përdorni suplemente ose trajtime alternative.

Një plan trajtimi i personalizuar është gjithmonë më efektiv sesa vetëmjekimi.

Përmbledhje

Trajtimet jo hormonale për menopauzën përfshijnë një gamë të gjerë masash, nga ndryshimet në stilin e jetesës dhe aktiviteti fizik, deri te lubrifikantët vaginalë, fizioterapia e dyshemesë pelvike, medikamentet jo hormonale dhe mbështetja psikologjike. Për shumë gra, këto metoda janë të mjaftueshme për të kontrolluar simptomat dhe për të përmirësuar cilësinë e jetës. Zgjedhja e trajtimit duhet të bazohet gjithmonë

në simptomat, gjendjen shëndetësore dhe preferencat e pacientes, në bashkëpunim me mjekun.

16

Ushqyerja gjatë menopauzës

Ushqyerja luan një rol të rëndësishëm në ruajtjen e shëndetit gjatë dhe pas menopauzës. Edhe pse nuk ekziston një dietë që mund të ndalojë menopauzën ose të eliminojë plotësisht simptomat e saj, një ushqyerje e shëndetshme mund të ndihmojë në kontrollin e peshës, mbrojtjen e kockave, uljen e rrezikut për sëmundjet kardiovaskulare dhe diabetin, si edhe në përmirësimin e mirëqenies së përgjithshme.

Me kalimin e moshës dhe uljen e estrogjenit, organizmi pëson ndryshime në metabolizëm. Për këtë arsye, nevojat ushqyese të gruas pas menopauzës nuk janë të njëjta si gjatë viteve riprodhuese.

Një regjim ushqimor i ekuilibruar është një nga mënyrat më të mira për të ruajtur cilësinë e jetës dhe për të parandaluar shumë nga komplikacionet afatgjata të menopauzës.

Pse ndryshojnë nevojat ushqyese?

Pas menopauzës ndodhin disa ndryshime fiziologjike:

• metabolizmi ngadalësohet;
• masa muskulore zvogëlohet;

• rritet prirja për grumbullimin e yndyrës në bark;
• humbja e masës kockore përshpejtohet;
• rritet rreziku për hipertension, diabet dhe kolesterol të lartë.

Këto ndryshime e bëjnë edhe më të rëndësishëm zgjedhjen e ushqimeve me vlerë të lartë ushqyese.

Cilat janë parimet e një ushqyerjeje të shëndetshme?

Një dietë e përshtatshme gjatë menopauzës duhet të jetë:

• e larmishme;
• e ekuilibruar;
• e pasur me vitamina, minerale dhe fibra;
• e varfër në sheqerna të shtuara

dhe yndyrna të ngopura.

Qëllimi nuk është ndjekja e dietave të rrepta, por krijimi i zakoneve të shëndetshme që mund të ndiqen për një kohë të gjatë.

Kalciumi – aleati i kockave

Kalciumi është minerali më i rëndësishëm për shëndetin e kockave.

Pas menopauzës, për shkak të mungesës së estrogjenit, humbja e kalciumit nga kockat përshpejtohet.

Burime të mira të kalciumit janë:

• qumështi dhe produktet e tij;
• kosi;
• djathi;
• perimet me gjethe jeshile;
• bajamet;
• sardelet dhe peshqit e vegjël që

konsumohen me kocka.

Nëse marrja me ushqim nuk është e mjaftueshme, mjeku mund të rekomandojë suplemente.

Vitamina D

Vitamina D ndihmon organizmin të përthithë kalciumin dhe është thelbësore për shëndetin e kockave.

Burimet kryesore janë:

• ekspozimi i moderuar në diell;
• peshqit e yndyrshëm;
• vezët;
• ushqimet e fortifikuara.

Shumë gra pas menopauzës kanë mungesë të vitaminës D, ndaj në disa raste nevojiten suplemente sipas rekomandimit të mjekut.

Proteinat

Proteinat janë të rëndësishme për ruajtjen e masës muskulore, e cila zvogëlohet gradualisht me kalimin e moshës.

Burime të mira proteinash janë:

• peshku;
• mishi i pulës dhe gjelit;
• bishtajoret;
• vezët;
• produktet e bulmetit;
• arrat dhe farat.

Një marrje e mjaftueshme e proteinave, e kombinuar me ushtrime për forcimin e muskujve, ndihmon në parandalimin e sarkopenisë.

Frutat dhe perimet

Frutat dhe perimet janë të pasura me:

• vitamina;

• minerale;
• fibra;
• antioksidantë.

Konsumimi i tyre çdo ditë ndihmon në mbrojtjen e zemrës, përmirësimin e tretjes dhe uljen e rrezikut për shumë sëmundje kronike.

Është e këshillueshme të zgjidhen fruta dhe perime me ngjyra të ndryshme, për të siguruar një gamë sa më të gjerë lëndësh ushqyese.

Drithërat integrale

Drithërat integrale përmbajnë më shumë fibra dhe lëndë ushqyese sesa drithërat e rafinuara.

Shembuj janë:

• buka integrale;
• tërshëra;

• orizi integral;
• elbi.

Ato ndihmojnë në kontrollin e glukozës në gjak, përmirësojnë tretjen dhe rrisin ndjesinë e ngopjes.

Yndyrnat e shëndetshme

Jo të gjitha yndyrnat janë të dëmshme.

Yndyrnat e pangopura që gjenden në:

• vajin e ullirit;
• peshkun e yndyrshëm;
• arrat;
• lajthitë;
• farat,

janë të dobishme për shëndetin e zemrës dhe duhet të jenë pjesë e një diete të ekuilibruar.

Ushqimet që duhen kufizuar

Për të mbrojtur shëndetin gjatë

menopauzës, rekomandohet të kufizohet konsumimi i:

• ëmbëlsirave;
• pijeve me sheqer;
• ushqimeve ultra të përpunuara;
• mishrave të përpunuar;
• yndyrnave trans;
• ushqimeve me shumë kripë.

Këto produkte lidhen me rritjen e rrezikut për obezitet, hipertension, diabet dhe sëmundje kardiovaskulare.

Kafeina dhe alkooli

Tek disa gra, konsumimi i tepërt i kafesë ose alkoolit mund të përkeqësojë:

• valët e nxehta;
• djersitjet gjatë natës;
• pagjumësinë.

Nëse vëreni se këto pije përkeqësojnë simptomat, mund të jetë e dobishme të kufizoni sasinë e tyre.

Hidrimi

Me kalimin e moshës, ndjesia e etjes mund të zvogëlohet.

Pirja e mjaftueshme e ujit ndihmon në:

• funksionimin normal të organizmit;
• parandalimin e dehidratimit;
• përmirësimin e tretjes;
• mbështetjen e shëndetit të traktit urinar.

Edhe pse uji nuk eliminon tharjen vaginale, ai është pjesë e rëndësishme e një stili jetese të shëndetshëm.

Fitoestrogjenet

Fitoestrogjenet janë substanca

natyrore që gjenden në disa bimë dhe kanë një strukturë të ngjashme me estrogjenin.

Ato gjenden në:

• sojë dhe produktet e saj;
• farat e lirit;
• bishtajoret.

Disa studime sugjerojnë se ato mund të ndihmojnë në lehtësimin e disa simptomave të menopauzës tek disa gra, por rezultatet nuk janë të njëjta për të gjithë. Ato nuk duhet të konsiderohen zëvendësim i terapisë hormonale.

A ka një dietë ideale për menopauzën?

Nuk ekziston një dietë e vetme që është më e mira për çdo grua.

Megjithatë, modele ushqimore si dieta mesdhetare janë lidhur me përfitime për shëndetin e zemrës, kontrollin e peshës dhe mirëqenien e përgjithshme.

Ajo bazohet në:

• fruta dhe perime;
• drithëra integrale;
• bishtajore;
• peshk;
• vaj ulliri;
• konsum të kufizuar të mishit të kuq dhe ushqimeve të përpunuara.

Kur duhet të kërkoni këshillë profesionale?

Është e dobishme të konsultoheni me mjekun ose dietologun nëse:

• shtoni peshë shpejt;

• keni diabet ose prediabet;
• vuani nga hipertensioni ose kolesteroli i lartë;
• keni osteoporozë ose osteopeni;
• dëshironi të përdorni suplemente ushqimore.

Një plan ushqimor i personalizuar mund të jetë më efektiv sesa dietat e përgjithshme.

Përmbledhje

Një ushqyerje e shëndetshme është një nga shtyllat kryesore të kujdesit gjatë dhe pas menopauzës. Dieta nuk mund ta ndalojë procesin natyror të menopauzës, por mund të ndihmojë në kontrollin e peshës, ruajtjen e masës muskulore, mbrojtjen e kockave dhe uljen e rrezikut për

sëmundje kardiovaskulare dhe diabet. Zgjedhja e ushqimeve të pasura me lëndë ushqyese, aktiviteti fizik i rregullt dhe kontrollet periodike mjekësore janë hapat më të rëndësishëm për një jetë të shëndetshme pas menopauzës.

Aktiviteti fizik gjatë menopauzës

Aktiviteti fizik është një nga mënyrat më efektive dhe më të sigurta për të ruajtur shëndetin gjatë dhe pas menopauzës. Ushtrimet e rregullta jo vetëm që ndihmojnë në kontrollin e peshës trupore, por përmirësojnë funksionin e zemrës, forcojnë kockat dhe muskujt, zvogëlojnë rrezikun për osteoporozë dhe diabet, si edhe ndikojnë pozitivisht në humor dhe cilësinë e gjumit.

Shumë gra mendojnë se pas menopauzës duhet të kufizojnë aktivitetin fizik. Në të vërtetë ndodh e kundërta. Në mungesë të kundërindikacioneve mjekësore, lëvizja është një nga “ilaçet” më të rëndësishme për të ruajtur shëndetin dhe pavarësinë funksionale.

Pse është kaq i rëndësishëm aktiviteti fizik?

Me kalimin e moshës dhe uljen e estrogjenit ndodhin disa ndryshime:

• masa muskulore zvogëlohet;
• metabolizmi ngadalësohet;
• humbja e masës kockore

përshpejtohet;

• rritet yndyra në zonën e barkut;
• zvogëlohet elasticiteti i muskujve dhe nyjeve;
• rritet rreziku për sëmundje kardiovaskulare.

Aktiviteti fizik ndihmon në kundërshtimin e shumë prej këtyre ndryshimeve.

Përfitimet e aktivitetit fizik

Ushtrimet e rregullta mund të:

• ndihmojnë në kontrollin e peshës trupore;
• ruajnë ose rrisin masën muskulore;
• përmirësojnë forcën dhe ekuilibrin;
• zvogëlojnë humbjen e masës kockore;
• ulin rrezikun për osteoporozë dhe

fraktura;

• përmirësojnë shëndetin e zemrës;
• ndihmojnë në kontrollin e tensionit arterial;
• përmirësojnë ndjeshmërinë ndaj insulinës;
• zvogëlojnë rrezikun për diabet të tipit 2;
• përmirësojnë humorin dhe vetëbesimin;
• lehtësojnë ankthin dhe stresin;
• përmirësojnë cilësinë e gjumit.

Asnjë medikament nuk arrin të ofrojë një gamë kaq të gjerë përfitimesh.

A ndikon aktiviteti fizik në simptomat e menopauzës?

Po.

Edhe pse ushtrimet nuk i eliminojnë

plotësisht valët e nxehta, ato mund të:

• përmirësojnë energjinë;
• zvogëlojnë lodhjen;
• përmirësojnë humorin;
• ndihmojnë në kontrollin e peshës;
• përmirësojnë cilësinë e gjumit;
• rrisin cilësinë e jetës.

Shumë gra raportojnë se ndihen më mirë fizikisht dhe emocionalisht kur ushtrohen rregullisht.

Cili është aktiviteti fizik më i mirë?

Nuk ekziston një ushtrim ideal për të gjitha gratë.

Programi më i mirë është ai që kombinohet me preferencat, gjendjen shëndetësore dhe aftësitë fizike të secilës grua.

Në përgjithësi rekomandohet kombinimi i katër llojeve të ushtrimeve.

1. Ushtrimet aerobike

Këto përmirësojnë funksionin e zemrës dhe mushkërive.

Shembuj janë:

• ecja e shpejtë;
• noti;
• çiklizmi;
• vallëzimi;
• ecja në natyrë;
• gjimnastika aerobike me intensitet të moderuar.

Objektivi është të arrihen të paktën 150 minuta aktivitet fizik me intensitet të moderuar në javë, ose 75 minuta aktivitet me intensitet të lartë, sipas

gjendjes shëndetësore dhe këshillës së mjekut.

2. Ushtrimet për forcimin e muskujve

Forca muskulore zvogëlohet me kalimin e moshës.

Për këtë arsye rekomandohen ushtrime që aktivizojnë grupet kryesore muskulore, si:

• pesha të lehta;
• shirita elastikë;
• ushtrime me peshën e trupit;
• pajisje fitnesi.

Këto ushtrime ndihmojnë në ruajtjen e masës muskulore, përmirësimin e metabolizmit dhe mbrojtjen e kockave.

3. Ushtrimet për ekuilibrin

Rreziku i rrëzimeve rritet me moshën.

Ushtrimet që përmirësojnë ekuilibrin ndihmojnë në parandalimin e frakturave.

Shembuj janë:

• qëndrimi në një këmbë;
• ecja në vijë të drejtë;
• Tai Chi;
• disa ushtrime të yogës.

Këto janë veçanërisht të rëndësishme për gratë me osteoporozë.

4. Ushtrimet për fleksibilitetin

Stretching-u dhe ushtrimet për lëvizshmërinë e nyjeve ndihmojnë në:

• ruajtjen e fleksibilitetit;
• zvogëlimin e ngurtësisë muskulare;
• përmirësimin e lëvizshmërisë.

Këto ushtrime mund të kryhen çdo ditë.

Ushtrimet e dyshemesë pelvike

Muskujt e dyshemesë pelvike kanë një rëndësi të veçantë gjatë menopauzës.

Ushtrimet e Kegelit ndihmojnë në:

• forcimin e muskujve të legenit;
• përmirësimin e kontrollit të urinimit;
• zvogëlimin e simptomave të inkontinencës urinare;
• mbështetjen e organeve pelvike;
• uljen e rrezikut për përparimin e prolapsit.

Kur këto ushtrime kryhen nën drejtimin e një fizioterapisti të specializuar, rezultatet janë zakonisht më të mira.

Aktiviteti fizik dhe osteoporoza

Ushtrimet me ngarkesë dhe ato për forcimin e muskujve janë veçanërisht të rëndësishme për gratë me osteopeni ose osteoporozë.

Ato ndihmojnë në:

• ruajtjen e densitetit kockor;
• përmirësimin e forcës muskulore;
• zvogëlimin e rrezikut të rrëzimeve;
• uljen e rrezikut të frakturave.

Megjithatë, gratë me osteoporozë të rëndë duhet të shmangin ushtrimet që rrisin shumë rrezikun e rrëzimit ose të dëmtimeve.

Aktiviteti fizik dhe shëndeti mendor

Lëvizja ndikon pozitivisht edhe në shëndetin psikologjik.

Aktiviteti fizik stimulon çlirimin e endorfinave dhe ndihmon në:

• uljen e ankthit;
• reduktimin e stresit;
• përmirësimin e humorit;
• rritjen e vetëbesimit;
• përmirësimin e cilësisë së gjumit.

Për shumë gra, këto përfitime janë po aq të rëndësishme sa ato fizike.

Si të filloni?

Nëse nuk keni qenë aktive për një kohë të gjatë, filloni gradualisht.

Mund të nisni me:

• 10–15 minuta ecje në ditë;
• ushtrime të lehta për shtrirje;
• ushtrime të thjeshta për forcimin e muskujve.

Më pas, rriteni kohëzgjatjen dhe

intensitetin sipas mundësive tuaja.

Qëndrueshmëria është më e rëndësishme se intensiteti.

Kur duhet të konsultoheni me mjekun?

Këshillohet një konsultë përpara fillimit të një programi intensiv ushtrimesh nëse:

• keni sëmundje të zemrës;
• vuani nga hipertensioni i pakontrolluar;
• keni osteoporozë të rëndë;
• keni dhimbje të forta të kyçeve;
• keni pasur fraktura ose operacione të fundit;
• keni prolaps të avancuar ose simptoma të rëndësishme urinare.

Një program i përshtatur me gjendjen

tuaj shëndetësore është gjithmonë zgjedhja më e mirë.

Përmbledhje

Aktiviteti fizik është një nga shtyllat kryesore të kujdesit gjatë dhe pas menopauzës. Ai ndihmon në kontrollin e peshës, ruajtjen e masës muskulore, mbrojtjen e kockave, përmirësimin e shëndetit kardiovaskular, uljen e rrezikut për diabet dhe përmirësimin e mirëqenies mendore. Kombinimi i ushtrimeve aerobike, forcimit të muskujve, ushtrimeve për ekuilibrin, fleksibilitetit dhe forcimit të dyshemesë pelvike ofron përfitimet më të mëdha. Aktiviteti fizik i rregullt nuk është vetëm një mënyrë për të jetuar më gjatë, por edhe për të jetuar

më mirë pas menopauzës.

Kur duhet të konsultoheni me gjinekologun?

Menopauza është një proces natyror dhe nuk është sëmundje. Megjithatë, ndryshimet hormonale që ndodhin gjatë kësaj periudhe mund të ndikojnë në shumë organe dhe sisteme të organizmit. Për këtë arsye, kontrollet e rregullta gjinekologjike mbeten të rëndësishme edhe pas përfundimit të ciklit menstrual.

Shumë gra mendojnë se, pasi nuk kanë më menstruacione dhe nuk planifikojnë shtatzëni, nuk kanë më nevojë të vizitojnë gjinekologun. Ky është një keqkuptim. Pikërisht gjatë

menopauzës dhe postmenopauzës rritet rreziku për disa sëmundje gjinekologjike, urinare dhe metabolike që kërkojnë diagnostikim dhe trajtim në kohë.

Një konsultë me gjinekologun mund të ndihmojë në:

• konfirmimin e menopauzës;
• vlerësimin e simptomave;
• përjashtimin e sëmundjeve të tjera;
• zgjedhjen e trajtimit më të përshtatshëm;
• parandalimin e komplikacioneve afatgjata.

Nëse keni simptoma që ndikojnë në cilësinë e jetës

Këshillohet të konsultoheni me gjinekologun nëse përjetoni:

• valë të nxehta të shpeshta;
• djersitje gjatë natës;
• pagjumësi;
• lodhje të vazhdueshme;
• ankth ose ndryshime të humorit;
• vështirësi në përqendrim;
• simptoma që pengojnë aktivitetet e përditshme.

Shumë prej këtyre simptomave mund të trajtohen me sukses.

Nëse keni tharje vaginale ose dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale

Mos e konsideroni këtë një pjesë të pashmangshme të plakjes.

Duhet të kërkoni ndihmë nëse keni:

• tharje vaginale;
• djegie ose kruarje;

• dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale;
• gjakosje pas marrëdhënieve;
• ulje të ndjeshme të cilësisë së jetës intime.

Ekzistojnë trajtime efektive që mund të përmirësojnë ndjeshëm këto simptoma.

Nëse keni simptoma urinare

Vlerësimi nga gjinekologu ose urogjinekologu është i rëndësishëm nëse keni:

• urinim të shpeshtë;
• urgjencë urinare;
• humbje të pavullnetshme të urinës;
• infeksione urinare të përsëritura;
• vështirësi në zbrazjen e fshikëzës.

Trajtimi i hershëm mund të

parandalojë përkeqësimin e simptomave.

Nëse dyshoni për prolaps të organeve pelvike

Duhet të konsultoheni nëse ndieni:

• rëndesë në vaginë;
• ndjesinë sikur “diçka po del jashtë”;
• një fryrje ose masë në hyrje të vaginës;
• vështirësi gjatë urinimit ose jashtëqitjes.

Sa më herët të diagnostikohet prolapsi, aq më të mëdha janë mundësitë për trajtim konservator ose kirurgjikal me rezultate të mira.

Nëse shfaqet gjakderdhje pas menopauzës

Çdo gjakderdhje vaginale që shfaqet pas menopauzës duhet të vlerësohet nga gjinekologu.

Në shumë raste shkaku është beninj, si atrofia e endometrit ose polipet, por gjakderdhja mund të jetë edhe shenjë e hiperplazisë ose kancerit të endometrit. Për këtë arsye nuk duhet të neglizhohet.

Nëse menopauza fillon shumë herët

Nëse menstruacionet ndalojnë:

• para moshës 40 vjeç (menopauzë e parakohshme);
• ose midis 40 dhe 45 vjeç (menopauzë e hershme),

nevojitet një vlerësim i plotë, sepse mungesa e zgjatur e estrogjenit mund

të ndikojë në shëndetin e kockave, zemrës dhe traktit urogjenital.

Nëse keni faktorë rreziku për osteoporozë

Këshillohet konsultë nëse:

• keni pasur fraktura pas traumave të lehta;
• keni histori familjare të osteoporozës;
• keni peshë të ulët trupore;
• përdorni kortikosteroide për periudha të gjata;
• keni hyrë herët në menopauzë.

Mjeku mund të rekomandojë densitometrinë kockore (DEXA) dhe masa parandaluese.

Nëse keni faktorë rreziku kardiovaskular

Pas menopauzës është e rëndësishme të kontrollohen rregullisht:

• tensioni arterial;
• kolesteroli;
• glukoza në gjak;
• pesha trupore;
• perimetri i belit.

Gjinekologu mund t’ju këshillojë ose t’ju referojë për vlerësime të mëtejshme kur është e nevojshme.

Kontrollet gjinekologjike nuk duhet të ndërpriten

Edhe në mungesë të simptomave, rekomandohen kontrolle periodike sipas moshës, historisë mjekësore dhe udhëzimeve kombëtare.

Këto mund të përfshijnë:

• ekzaminimin gjinekologjik;
• testin Pap dhe testin HPV, kur janë të indikuara;
• mamografinë sipas moshës dhe faktorëve të rrezikut;
• ekografinë gjinekologjike, kur është e nevojshme;
• vlerësimin e dyshemesë pelvike dhe të traktit urinar.

Kontrollet periodike janë një nga mënyrat më të mira për të zbuluar problemet në fazat e hershme, kur trajtimi është zakonisht më i thjeshtë dhe më efektiv.

Shenja që kërkojnë vlerësim të menjëhershëm

Kontaktoni menjëherë mjekun nëse

shfaqen:

• gjakderdhje pas menopauzës;
• dhimbje të forta pelvike;
• një masë që del jashtë vaginës dhe nuk rikthehet lehtë;
• vështirësi e rëndë në urinim ose pamundësi për të urinuar;
• temperaturë e lartë e shoqëruar me simptoma urinare;
• humbje e pashpjegueshme në peshë ose përkeqësim i shpejtë i gjendjes së përgjithshme.

Këto simptoma kërkojnë vlerësim të shpejtë për të përjashtuar gjendje që mund të kenë nevojë për trajtim urgjent.

Përmbledhje

Menopauza është një etapë normale e

jetës, por nuk duhet të nënkuptojë ndërprerjen e kujdesit gjinekologjik. Konsultimi me gjinekologun është i rëndësishëm kur simptomat ndikojnë në cilësinë e jetës, kur shfaqen gjakderdhje pas menopauzës, simptoma urinare, prolaps i organeve pelvike ose faktorë rreziku për osteoporozë dhe sëmundje kardiovaskulare. Kontrollet periodike dhe diagnostikimi i hershëm ndihmojnë në parandalimin e komplikacioneve dhe në ruajtjen e shëndetit dhe cilësisë së jetës për shumë vite pas menopauzës.

Këshilla nga KLINIKA TRADITA – Klinikë Gjinekologjike

Menopauza është një etapë e natyrshme e jetës së çdo gruaje. Edhe pse shoqërohet me ndryshime hormonale dhe fizike, ajo nuk duhet të jetë një periudhë e karakterizuar nga shqetësime të vazhdueshme ose ulje e cilësisë së jetës. Sot, shumica e simptomave të menopauzës mund të diagnostikohen dhe trajtohen me sukses.

Në KLINIKA TRADITA, ne besojmë se çdo grua meriton një kujdes të individualizuar, të bazuar në evidencat më të fundit shkencore dhe në një komunikim të hapur me mjekun.

Ju këshillojmë që:

• Mos i konsideroni simptomat e

menopauzës si diçka që duhet ta duroni pa kërkuar ndihmë.

• Kryeni kontrolle gjinekologjike të rregullta edhe pas ndërprerjes së menstruacioneve.
• Kërkoni vlerësim mjekësor nëse keni gjakderdhje pas menopauzës, humbje të pavullnetshme të urinës, ndjesi rëndese në vaginë ose dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale.
• Mbani një peshë trupore të shëndetshme dhe ushtroni aktivitet fizik rregullisht.
• Ndiqni një ushqyerje të ekuilibruar, të pasur me kalcium, vitaminë D, proteina cilësore, fruta dhe perime.
• Mos pini duhan dhe kufizoni konsumimin e alkoolit.

• Kryeni ushtrime për forcimin e muskujve të dyshemesë pelvike, veçanërisht nëse keni pasur lindje vaginale ose simptoma të inkontinencës urinare.
• Mos përdorni terapi hormonale, suplemente apo trajtime të tjera pa u konsultuar më parë me mjekun.
• Kujdesuni jo vetëm për shëndetin fizik, por edhe për mirëqenien emocionale dhe psikologjike.

Mos harroni se menopauza nuk është fundi i një etape aktive të jetës, por fillimi i një periudhe të re, gjatë së cilës mund të vazhdoni të jetoni me energji, shëndet dhe vetëbesim.

Në KLINIKA TRADITA – Klinikë Gjinekologjike, ne ofrojmë diagnostikim dhe trajtim të

personalizuar për simptomat e menopauzës, sindromën gjenitourinare të menopauzës, inkontinencën urinare, prolapsin e organeve pelvike dhe probleme të tjera gjinekologjike. Qëllimi ynë është t’ju ndihmojmë të ruani shëndetin, mirëqenien dhe cilësinë e jetës në çdo etapë të saj.

Pyetjet më të shpeshta (FAQ)

1. Çfarë është menopauza?

Menopauza është ndërprerja përfundimtare e menstruacioneve si pasojë e përfundimit të funksionit të vezoreve. Ajo konfirmohet kur kanë

kaluar 12 muaj rresht pa menstruacione, pa ndonjë shkak tjetër mjekësor.

2. Në çfarë moshe fillon zakonisht menopauza?

Në shumicën e grave menopauza ndodh midis moshës 45 dhe 55 vjeç, ndërsa mosha mesatare është rreth 51 vjeç.

3. Cilat janë shenjat e para të menopauzës?

Shenjat më të zakonshme janë çrregullimet e ciklit menstrual, valët e nxehta, djersitjet gjatë natës, pagjumësia, ndryshimet e humorit dhe tharja vaginale.

4. Sa zgjat menopauza?

Menopauza është momenti kur kanë kaluar 12 muaj pa menstruacione. Simptomat mund të fillojnë disa vite më parë (perimenopauza) dhe tek disa gra vazhdojnë për disa vite pas menopauzës.

5. A mund të mbetet një grua shtatzënë gjatë perimenopauzës?

Po. Derisa të kenë kaluar 12 muaj pa menstruacione, shtatzënia është ende e mundur. Për këtë arsye, kontracepsioni mund të jetë ende i nevojshëm.

6. A është normale gjakderdhja pas menopauzës?

Jo. Çdo gjakderdhje vaginale pas menopauzës duhet të vlerësohet nga gjinekologu për të përjashtuar shkaqe beninje ose më serioze.

7. A shkakton menopauza inkontinencë urinare?

Menopauza nuk është shkaku i vetëm, por mungesa e estrogjenit mund të favorizojë ose përkeqësojë inkontinencën urinare dhe simptoma të tjera të traktit urinar.

8. A mund të shkaktojë menopauza prolaps të organeve pelvike?

Menopauza mund të kontribuojë në dobësimin e indeve mbështetëse të legenit, por prolapsi zakonisht është

rezultat i disa faktorëve, si lindjet vaginale, mosha, mbipesha dhe dobësimi i dyshemesë pelvike.

9. Pse shfaqet tharja vaginale?

Tharja vaginale shkaktohet nga ulja e estrogjenit, e cila hollon mukozën vaginale dhe pakëson lubrifikimin natyral.

10. A mund të trajtohen simptomat e menopauzës?

Po. Sot ekzistojnë trajtime hormonale dhe jo hormonale, si edhe ndryshime në stilin e jetesës, që mund të lehtësojnë ndjeshëm simptomat.

11. A është e sigurt terapia hormonale?

Për shumë gra terapia hormonale është e sigurt dhe efektive, por nuk është e përshtatshme për të gjitha. Vendimi duhet të merret pas një vlerësimi individual nga mjeku.

12. A shtohet pesha gjatë menopauzës?

Shumë gra shtojnë në peshë gjatë menopauzës për shkak të ndryshimeve hormonale, ngadalësimit të metabolizmit dhe humbjes së masës muskulore. Megjithatë, një stil jetese i shëndetshëm mund ta parandalojë ose ta kufizojë këtë.

13. A ndihmon aktiviteti fizik gjatë menopauzës?

Po. Aktiviteti fizik ndihmon në

kontrollin e peshës, mbrojtjen e kockave, përmirësimin e humorit, forcimin e muskujve dhe uljen e rrezikut për sëmundje kardiovaskulare.

14. A rritet rreziku për osteoporozë pas menopauzës?

Po. Mungesa e estrogjenit përshpejton humbjen e masës kockore dhe rrit rrezikun për osteoporozë dhe fraktura.

15. A ndikon menopauza në jetën seksuale?

Po. Tharja vaginale, dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale dhe ulja e dëshirës seksuale mund të ndikojnë në jetën intime, por këto probleme

mund të trajtohen.

16. A duhet të vazhdojnë kontrollet gjinekologjike pas menopauzës?

Po. Kontrollet e rregullta mbeten të rëndësishme për zbulimin e hershëm të sëmundjeve gjinekologjike, urinare dhe metabolike.

17. Çfarë ushqimesh rekomandohen gjatë menopauzës?

Rekomandohet një dietë e pasur me fruta, perime, drithëra integrale, proteina cilësore, kalcium, vitaminë D dhe yndyrna të shëndetshme, si ato të vajit të ullirit dhe peshkut.

18. A mund të parandalohet menopauza?

Jo. Menopauza është një proces natyror biologjik dhe nuk mund të parandalohet. Megjithatë, simptomat dhe komplikacionet e saj mund të trajtohen ose të zbuten.

19. Kur duhet të konsultohem me gjinekologun?

Duhet të konsultoheni nëse keni simptoma që ndikojnë në cilësinë e jetës, gjakderdhje pas menopauzës, humbje të urinës, prolaps, dhimbje gjatë marrëdhënieve seksuale ose dyshoni për menopauzë të hershme.

20. A mund të jetojë një grua

normalisht pas menopauzës?

Po. Me kujdes të rregullt shëndetësor, ushqyerje të mirë, aktivitet fizik dhe trajtim të personalizuar kur është i nevojshëm, shumica e grave vazhdojnë të kenë një jetë aktive, të shëndetshme dhe me cilësi të lartë edhe për shumë vite pas menopauzës.

Përmbledhje

Menopauza është një etapë natyrale në jetën e çdo gruaje dhe shënon fundin e periudhës riprodhuese. Megjithëse shoqërohet me ndryshime të rëndësishme hormonale, ajo nuk është një sëmundje, por një proces biologjik që çdo grua e përjeton në mënyrën e saj.

Ulja e estrogjenit mund të ndikojë në shumë sisteme të organizmit, duke shkaktuar valë të nxehta, djersitje gjatë natës, çrregullime të gjumit, ndryshime të humorit, tharje vaginale, probleme urinare, ulje të densitetit kockor dhe rritje të rrezikut për sëmundje kardiovaskulare. Megjithatë, jo të gjitha gratë i përjetojnë këto ndryshime me të njëjtin intensitet dhe, mbi të gjitha, shumica e tyre mund të trajtohen ose të lehtësohen.

Diagnostikimi i hershëm, kontrollet e rregullta gjinekologjike dhe zgjedhja e trajtimit më të përshtatshëm janë thelbësore për ruajtjen e shëndetit gjatë dhe pas menopauzës. Në varësi të simptomave dhe gjendjes

shëndetësore, trajtimi mund të përfshijë terapi hormonale, trajtime jo hormonale, fizioterapi të dyshemesë pelvike, ndryshime në stilin e jetesës, ushqyerje të shëndetshme dhe aktivitet fizik të rregullt.

Menopauza është gjithashtu një moment i rëndësishëm për të investuar në shëndetin afatgjatë. Kujdesi për kockat, zemrën, traktin urinar, peshën trupore dhe mirëqenien emocionale ndihmon në parandalimin e shumë sëmundjeve kronike dhe në ruajtjen e një cilësie të mirë jete.

Mos harroni se nuk është e nevojshme të përballeni vetëm me simptomat e menopauzës. Nëse valët e nxehta, çrregullimet e gjumit, tharja vaginale, inkontinenca urinare,

prolapsi i organeve pelvike ose shqetësime të tjera ndikojnë në jetën tuaj të përditshme, kërkoni këshillën e një gjinekologu. Trajtimi i hershëm është shpesh më i thjeshtë dhe më efektiv.

Në KLINIKA TRADITA – Klinikë Gjinekologjike, ne jemi të përkushtuar të ofrojmë kujdes të personalizuar, diagnostikim të saktë dhe trajtim bashkëkohor për gratë në çdo fazë të jetës. Qëllimi ynë është t’ju ndihmojmë të kaloni menopauzën me sa më pak shqetësime, duke ruajtur shëndetin, mirëqenien dhe cilësinë e jetës.

Menopauza nuk është fundi i një jete aktive. Me informacionin e duhur, kujdesin e nevojshëm dhe mbështetjen e specialistëve, ajo mund të jetë fillimi i një etape të re, të shëndetshme dhe plot energji.

Literatura

• The 2022 Hormone Therapy Position Statement of The North American Menopause Society Advisory Panel. The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2022;29(7):767–794.
• The North American Menopause Society. The Menopause Guidebook. 10th ed. Cleveland (OH): The North American Menopause Society; 2022.

• National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: diagnosis and management. NICE Guideline NG23. London: NICE; Updated 2024.
• International Menopause Society. Recommendations on women’s midlife health and menopause hormone therapy. Climacteric. 2023.
• European Society of Human Reproduction and Embryology. Guideline on premature ovarian insufficiency. 2024.
• American College of Obstetricians and Gynecologists. Management of Menopausal Symptoms. Practice Bulletin. Reaffirmed 2024.

• International Urogynecological Association, International Continence Society. Joint report on the terminology for female pelvic floor dysfunction. Neurourology and Urodynamics. 2024.
• International Urogynecological Association. Genitourinary Syndrome of Menopause: Joint Clinical Consensus Statement. Updated recommendations.
• World Health Organization. WHO Guideline for Healthy Ageing and Women’s Health. Geneva: World Health Organization; 2023.
• International Osteoporosis Foundation. Osteoporosis in postmenopausal women: diagnosis, prevention and treatment. Updated guidance. 2023.
• European Society of Cardiology. Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. 2021, with subsequent focused updates.
• International Diabetes Federation. Global guideline for type 2 diabetes and cardiovascular risk prevention. Latest edition.
• Berek JS, editor. Berek & Novak’s Gynecology. 16th ed. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2024.
• Hoffman BL, Schorge JO, Halvorson LM, Hamid CA, Corton MM. Williams Gynecology. 5th ed. New York: McGraw-Hill Education; 2024.

Ky artikull është shkruar dhe publikuar nga Prof. Asc. Dr. Arben Haxhihyseni

Ky artikull është shkruar dhe publikuar nga Prof. Asc. Dr. Arben Haxhihyseni, specialist në obstetrikë, gjinekologji dhe urogjinekologji, me mbi 40 vite përvojë klinike në diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjeve gjinekologjike, prolapsit të organeve pelvike dhe inkontinencës urinare. Ai ka realizuar mbi 3000 ndërhyrje kirurgjikale

vaginale dhe është i njohur për përdorimin e teknikave moderne minimale invazive në trajtimin e patologjive të dyshemesë pelvike.

Artikulli është përgatitur mbi bazën e literaturës shkencore bashkëkohore, udhëzimeve ndërkombëtare dhe përvojës shumëvjeçare klinike të autorit. Qëllimi i tij është të ofrojë informacion të saktë, të kuptueshëm dhe të bazuar në prova shkencore për gratë që dëshirojnë të kuptojnë më mirë menopauzën, simptomat e saj dhe mundësitë moderne të diagnostikimit, trajtimit dhe parandalimit të komplikacioneve.

KLINIKA TRADITA – Klinikë Gjinekologjike është një qendër e specializuar në obstetrikë, gjinekologji dhe urogjinekologji, me fokus të veçantë në diagnostikimin dhe trajtimin e menopauzës, sindromës gjenitourinare të menopauzës, inkontinencës urinare dhe prolapsit të organeve pelvike. Kujdesi ndaj pacientes bazohet në profesionalizëm, trajtim të personalizuar dhe zbatim të standardeve bashkëkohore mjekësore.

ju informojme se mund te merrni informacion te plote profesionale ne ACOG