Çfarë janë fitoestrogjenet, si veprojnë dhe a ndihmojnë në lehtësimin e simptomave?

Fitoestrogjenet në menopauzë – Menopauza shoqërohet me një ulje progresive të prodhimit të estrogjenit nga vezoret, gjë që çon në shfaqjen e simptomave si valët e të nxehtit, djersitjet gjatë natës, tharja vaginale, çrregullimet e gjumit, ndryshimet e humorit dhe humbja graduale e masës kockore. Përveç terapisë hormonale, shumë gra kërkojnë alternativa natyrale për të menaxhuar këto simptoma. Një nga grupet më të studiuara janë fitoestrogjenet.

Fitoestrogjenet në menopauzë – Fitoestrogjenet janë substanca natyrale me origjinë bimore që kanë një strukturë kimike të ngjashme me estrogjenin njerëzor. Për shkak të kësaj ngjashmërie, ato mund të lidhen me receptorët e estrogjenit në organizëm dhe të ushtrojnë një efekt shumë më të dobët se hormoni natyral.

Fitoestrogjenet në menopauzë – Megjithëse përdoren gjerësisht si suplemente ose përmes ushqimit, evidenca shkencore tregon se efekti i tyre në lehtësimin e simptomave të menopauzës është modest dhe jo i njëjtë tek të gjitha gratë.

Çfarë janë fitoestrogjenet?

Fitoestrogjenet në menopauzë – janë komponime bimore që gjenden natyrshëm në shumë ushqime.

Ato nuk janë hormone, por për shkak të strukturës së tyre kimike mund të ndërveprojnë me receptorët estrogjenikë në organizëm.

Efekti i tyre është shumë më i dobët se ai i estrogjenit të prodhuar nga vezoret.

Në varësi të nivelit të estrogjenit në organizëm, fitoestrogjenet mund të kenë:

●          efekt të lehtë estrogjenik;

●          ose në disa raste efekt antiestrogjenik.

Kjo është arsyeja pse ndikimi i tyre ndryshon nga një grua tek tjetra.

Llojet kryesore të fitoestrogjeneve

Fitoestrogjenet në menopauzë – tre grupe kryesore.

1. Izoflavonet

Janë fitoestrogjenet më të studiuara.

Burimet kryesore janë:

●          soja;

●          tofu;

●          qumështi i sojës;

●          edamame;

●          tempeh.

Izoflavonet më të njohura janë:

●          genisteina;

●          daidzeina;

●          gliciteina.

Këto janë edhe përbërësit që gjenden në shumicën e suplementeve për menopauzën.

2. Lignanët

Gjenden kryesisht në:

●          farat e lirit;

●          farat e susamit;

●          drithërat integrale;

●          bishtajoret;

●          disa fruta.

Bakteret e zorrëve i shndërrojnë lignanët në substanca me aktivitet estrogjenik të dobët.

3. Kumestanët

Janë më pak të zakonshëm.

Gjenden në:

●          jonxhë;

●          lakrat e fasules;

●          bizelet.

Kontributi i tyre në simptomat e menopauzës konsiderohet më i vogël krahasuar me izoflavonet.

Si veprojnë fitoestrogjenet?

Fitoestrogjenet në menopauzë – organizëm ekzistojnë dy receptorë kryesorë të estrogjenit:

●          ER-α

●          ER-β

Fitoestrogjenet lidhen më shumë me receptorin ER-β, i cili gjendet në:

●          tru;

●          kocka;

●          enë gjaku;

●          fshikëz urinare;

●          disa inde të traktit urogjenital.

Për shkak të kësaj lidhjeje, ato mund të ndikojnë në disa simptoma të menopauzës, por efekti i tyre është shumë më i dobët se terapia hormonale.

A ndihmojnë në valët e të nxehtit?

Fitoestrogjenet në menopauzë – Kjo është pyetja më e zakonshme.

Studimet kanë treguar se tek disa gra izoflavonet mund të:

●          ulin lehtë numrin e valëve të të nxehtit;

●          zvogëlojnë intensitetin e tyre;

●          përmirësojnë cilësinë e jetës.

Megjithatë:

●          jo të gjitha gratë përfitojnë;

●          efekti zakonisht është modest;

●          rezultatet ndryshojnë nga një studim në tjetrin.

Për këtë arsye, udhëzimet ndërkombëtare nuk i konsiderojnë fitoestrogjenet zëvendësim të terapisë hormonale.

Fitoestrogjenet në menopauzë – A ndikojnë në djersitjet gjatë natës?

Disa studime kanë raportuar përmirësim të lehtë të djersitjeve gjatë natës, veçanërisht tek gratë me simptoma të moderuara.

Megjithatë, përfitimi nuk është i garantuar dhe zakonisht është më i vogël se ai i terapisë hormonale.

A ndikojnë në humor dhe gjumë?

Rezultatet janë të ndryshme.

Disa gra raportojnë:

●          humor më të mirë;

●          ulje të nervozizmit;

●          gjumë më cilësor.

Fitoestrogjenet në menopauzë – Meithei, studimet nuk kanë treguar prova të forta që fitoestrogjenet trajtojnë ankthin, depresionin ose pagjumësinë.

Në këto raste mund të nevojiten trajtime të tjera.

Fitoestrogjenet në menopauzë – A ndihmojnë në shëndetin e kockave?

Ka të dhëna që izoflavonet mund të kenë një efekt të lehtë mbrojtës mbi metabolizmin e kockave.

Megjithatë, ato nuk janë trajtim për osteoporozën.

Për parandalimin e humbjes së masës kockore mbeten më të rëndësishme:

●          aktiviteti fizik;

●          vitamina D;

●          kalciumi;

●          dieta e pasur me proteina;

●          trajtimet specifike për osteoporozën kur janë të nevojshme.

Burimet natyrale të fitoestrogjeneve

Mënyra më e sigurt për të marrë fitoestrogjene është përmes ushqimit.

Ushqimet më të pasura janë:

●          soja;

●          tofu;

●          tempeh;

●          edamame;

●          qumështi i sojës;

●          farat e lirit;

●          farat e susamit;

●          qiqrat;

●          fasulet;

●          thjerrëzat;

●          tërshëra;

●          elbi.

Një dietë e ekuilibruar që përfshin këto ushqime mund të ofrojë përfitime të përgjithshme për shëndetin, edhe nëse ndikimi mbi simptomat e menopauzës është i kufizuar.

Fitoestrogjenet në menopauzë – A janë fitoestrogjenet të sigurta?

Për shumicën e grave të shëndetshme, konsumimi i fitoestrogjeneve në sasi normale përmes ushqimit konsiderohet i sigurt.

Megjithatë, përdorimi i suplementeve me doza të larta duhet të bëhet vetëm pas konsultimit me mjekun, veçanërisht tek gratë me histori personale ose familjare të kancerit të gjirit, kancerit të endometrit ose sëmundjeve të tjera hormon-vartëse.

Përfitimet, kufizimet, efektet anësore dhe çfarë thotë evidenca shkencore

Edhe pse fitoestrogjenet konsiderohen një alternativë natyrale për lehtësimin e simptomave të menopauzës, është e rëndësishme të kuptohet se ato nuk veprojnë njësoj tek të gjitha gratë. Efektiviteti i tyre varet nga shumë faktorë, përfshirë mënyrën e ushqyerjes, mikrobiotën intestinale, metabolizmin individual dhe ashpërsinë e simptomave.

Cilat simptoma mund të përmirësojnë fitoestrogjenet?

Fitoestrogjenet në menopauzë – Studimet kanë treguar se fitoestrogjenet mund të kenë efekt pozitiv tek disa gra për:

●          valët e të nxehtit;

●          djersitjet gjatë natës;

●          ndryshimet e lehta të humorit;

●          lodhjen;

●          cilësinë e gjumit;

●          mirëqenien e përgjithshme.

Megjithatë, përmirësimi zakonisht është modest dhe nuk është i garantuar për çdo paciente.

Fitoestrogjenet në menopauzë – Pse fitoestrogjenet funksionojnë vetëm tek disa gra?

Një faktor shumë i rëndësishëm është mikrobiota intestinale.

Disa baktere të zorrëve janë në gjendje të shndërrojnë izoflavonet e sojës në një substancë të quajtur equol, e cila ka aktivitet biologjik më të lartë.

Vetëm rreth 30–50% e grave në popullatat perëndimore janë prodhuese të equol-it, ndërsa kjo përqindje është më e lartë në popullatat aziatike. Kjo mund të shpjegojë pse disa gra përfitojnë më shumë nga fitoestrogjenet sesa të tjerat.

A janë fitoestrogjenet më të mira se terapia hormonale?

Jo.

Fitoestrogjenet në menopauzë – Terapia hormonale mbetet trajtimi më efektiv për:

●          valët e të nxehtit;

●          djersitjet gjatë natës;

●          simptomat urogjenitale;

●          parandalimin e humbjes së masës kockore tek gratë e përzgjedhura.

Fitoestrogjenet mund të jenë një alternativë për gratë që:

●          kanë simptoma të lehta ose të moderuara;

●          nuk mund të përdorin hormone;

●          nuk dëshirojnë terapi hormonale.

Megjithatë, ato nuk duhet të konsiderohen zëvendësim i terapisë hormonale kur kjo është e indikuar.

Fitoestrogjenet dhe shëndeti i zemrës

Disa studime sugjerojnë se konsumimi i ushqimeve me bazë soje mund të ketë efekte të favorshme në shëndetin kardiovaskular.

Mund të ndihmojnë në:

●          uljen e lehtë të kolesterolit LDL;

●          përmirësimin e funksionit të enëve të gjakut;

●          reduktimin e stresit oksidativ.

Megjithatë, këto përfitime lidhen kryesisht me një dietë të shëndetshme dhe jo vetëm me suplementet e izoflavoneve.

Fitoestrogjenet dhe osteoporoza

Pas menopauzës, humbja e estrogjenit përshpejton humbjen e densitetit kockor.

Disa studime kanë treguar se fitoestrogjenet mund të:

●          ngadalësojnë humbjen e masës kockore;

●          ndikojnë pozitivisht në metabolizmin e kockave.

Megjithatë, efekti është modest dhe nuk zëvendëson:

●          kalciumin;

●          vitaminën D;

●          aktivitetin fizik;

●          trajtimet specifike kundër osteoporozës.

Fitoestrogjenet dhe tharja vaginale

Ndryshe nga estrogjeni lokal vaginal, fitoestrogjenet nuk kanë treguar përfitim të qëndrueshëm në trajtimin e tharjes vaginale ose dhimbjes gjatë marrëdhënieve seksuale.

Nëse këto simptoma janë të rëndësishme, mjeku mund të rekomandojë trajtime lokale më efektive.

Efektet anësore

Për shumicën e grave, fitoestrogjenet janë të toleruara mirë.

Megjithatë, mund të shfaqen:

●          fryrje barku;

●          gazra;

●          dhimbje barku;

●          diarre;

●          kapsllëk;

●          të përziera;

●          reaksione alergjike (rrallë).

Në shumicën e rasteve, këto efekte janë të lehta dhe kalimtare.

Kush duhet të ketë kujdes?

Përdorimi i suplementeve me fitoestrogjene kërkon kujdes tek gratë që kanë:

●          histori të kancerit të gjirit;

●          kancer të endometrit;

●          tumore të ndjeshme ndaj hormoneve;

●          gjakderdhje vaginale të pashpjeguar;

●          sëmundje të rënda të mëlçisë.

Në këto raste, vendimi duhet të merret vetëm pas konsultimit me gjinekologun ose onkologun.

Ushqimet apo suplementet?

Në përgjithësi, ekspertët rekomandojnë që fitoestrogjenet të merren fillimisht përmes ushqimit.

Burimet ushqimore ofrojnë edhe:

●          fibra;

●          proteina bimore;

●          vitamina;

●          minerale;

●          antioksidantë.

Suplementet mund të konsiderohen vetëm kur dieta nuk siguron sasi të mjaftueshme ose kur rekomandohen nga mjeku.

Çfarë thonë udhëzimet ndërkombëtare?

Shoqatat ndërkombëtare si The Menopause Society (NAMS), EMAS, IMS dhe NICE pranojnë se izoflavonet mund të ofrojnë një përmirësim modest tek disa gra me simptoma të lehta deri në të moderuara.

Megjithatë, ato theksojnë se:

●          evidenca shkencore mbetet e kufizuar;

●          rezultatet e studimeve janë jo gjithmonë të njëjta;

●          fitoestrogjenet nuk rekomandohen si zëvendësim i terapisë hormonale;

●          përdorimi i tyre duhet të jetë i individualizuar, duke marrë parasysh historinë mjekësore dhe faktorët e rrezikut të pacientes.

Në përfundim, fitoestrogjenet mund të jenë një alternativë e dobishme për disa gra gjatë menopauzës, veçanërisht kur simptomat janë të lehta dhe preferohet një qasje natyrale. Megjithatë, ato nuk ofrojnë të njëjtin efekt si terapia hormonale dhe përdorimi i tyre duhet të bazohet në evidencën shkencore dhe në këshillën e mjekut specialist.

Si përdoren në mënyrë të sigurt, kush mund të përfitojë dhe kur duhet shmangur përdorimi?

Megjithëse fitoestrogjenet konsiderohen një alternativë natyrale për menaxhimin e disa simptomave të menopauzës, ato nuk janë të përshtatshme për çdo grua. Vendimi për përdorimin e tyre duhet të merret duke marrë parasysh historinë mjekësore, intensitetin e simptomave dhe rekomandimet e gjinekologut.

Një nga gabimet më të zakonshme është mendimi se produktet bimore janë gjithmonë të sigurta. Në realitet, edhe suplementet me fitoestrogjene mund të kenë efekte anësore ose të ndërveprojnë me barna të tjera.

Kush mund të përfitojë më shumë nga fitoestrogjenet?

Fitoestrogjenet mund të jenë një alternativë për gratë që:

●          kanë simptoma të lehta ose të moderuara të menopauzës;

●          nuk dëshirojnë të përdorin terapi hormonale;

●          nuk kanë kundërindikacione për përdorimin e tyre;

●          preferojnë fillimisht një qasje me bazë ushqimore ose suplemente bimore.

Në këto raste, ato mund të kontribuojnë në një përmirësim modest të valëve të të nxehtit dhe të mirëqenies së përgjithshme.

Kush nuk duhet t’i përdorë pa konsultë mjekësore?

Përdorimi i fitoestrogjeneve duhet të bëhet vetëm pas konsultimit me specialistin tek gratë që:

●          kanë histori personale të kancerit të gjirit;

●          kanë pasur kancer të endometrit ose tumore të tjera hormon-vartëse;

●          kanë gjakderdhje vaginale të pashpjeguar;

●          vuajnë nga sëmundje të rënda të mëlçisë;

●          janë duke marrë terapi hormonale ose medikamente që ndikojnë në metabolizmin hormonal.

Në këto situata është e domosdoshme një vlerësim individual i raportit përfitim–rrezik.

A janë ushqimet me sojë të sigurta?

Po.

Për shumicën e grave të shëndetshme, konsumimi i moderuar i ushqimeve me bazë soje konsiderohet i sigurt.

Për shembull:

●          tofu;

●          tempeh;

●          edamame;

●          qumështi i sojës;

●          kosi i sojës.

Këto ushqime janë pjesë e një diete të shëndetshme dhe ofrojnë gjithashtu:

●          proteina me cilësi të lartë;

●          fibra;

●          vitamina;

●          minerale;

●          antioksidantë.

Rreziku potencial lidhet kryesisht me përdorimin afatgjatë të suplementeve me doza të larta dhe jo me konsumimin normal të ushqimeve.

A mund të merren së bashku me terapi hormonale?

Në përgjithësi, nuk rekomandohet që suplementet me fitoestrogjene të përdoren njëkohësisht me terapinë hormonale pa këshillën e gjinekologut.

Edhe pse nuk ka prova të forta që kjo kombinim është i dëmshëm, mungojnë studime të mjaftueshme për sigurinë dhe përfitimet afatgjata.

Sa kohë duhet për të parë efekt?

Nëse fitoestrogjenet japin efekt, përmirësimi zakonisht nuk është i menjëhershëm.

Shumica e studimeve kanë treguar se rezultatet mund të vërehen pas 6–12 javësh përdorimi të rregullt.

Nëse pas rreth tre muajsh nuk ka asnjë përmirësim të simptomave, është e arsyeshme të konsultoheni me mjekun për të rivlerësuar trajtimin.

A mund të përdoren për një kohë të gjatë?

Siguria afatgjatë e konsumimit të ushqimeve që përmbajnë fitoestrogjene është konsideruar e mirë për shumicën e grave.

Megjithatë, për suplementet me përqendrime të larta nuk ka ende prova të mjaftueshme për përdorimin shumëvjeçar.

Për këtë arsye rekomandohet:

●          rivlerësim periodik nga mjeku;

●          përdorimi i dozës më të ulët efektive;

●          ndërprerja nëse nuk vërehet përfitim.

Si mund të përfshihen fitoestrogjenet në dietën e përditshme?

Në vend që të mbështeteni vetëm tek suplementet, mund të shtoni gradualisht në dietë:

●          tofu në sallata ose gatime;

●          qumësht soje pa sheqer të shtuar;

●          edamame si vakt i ndërmjetëm;

●          fara liri të bluara në kos ose tërshërë;

●          fara susami në sallata;

●          qiqra dhe thjerrëza në supa ose sallata.

Kjo qasje siguron jo vetëm fitoestrogjene, por edhe fibra, proteina dhe lëndë të tjera ushqyese të dobishme.

Gabimet më të shpeshta gjatë përdorimit të fitoestrogjeneve

Shumë gra bëjnë disa gabime që mund të ndikojnë në efektivitetin ose sigurinë e tyre:

●          fillojnë suplementet pa konsultë me mjekun;

●          marrin disa produkte njëkohësisht pa ditur dozën totale;

●          presin rezultate të menjëhershme;

●          ndërpresin terapinë hormonale dhe e zëvendësojnë me fitoestrogjene pa këshillë mjekësore;

●          besojnë reklamat që premtojnë “shërim të garantuar”;

●          zgjedhin produkte me origjinë të panjohur ose pa standarde cilësie.

Kur duhet të konsultoheni me gjinekologun?

Është e rëndësishme të kërkoni këshillë mjekësore nëse:

●          simptomat e menopauzës janë të rënda dhe ndikojnë në cilësinë e jetës;

●          valët e të nxehtit janë shumë të shpeshta;

●          shfaqet gjakderdhje vaginale pas menopauzës;

●          keni histori të kancerit të gjirit ose sëmundjeve hormon-vartëse;

●          përdorni medikamente të tjera dhe dëshironi të filloni suplemente me fitoestrogjene.

Përfundim

Fitoestrogjenet përfaqësojnë një alternativë natyrale që mund të ndihmojë disa gra me simptoma të lehta deri në të moderuara të menopauzës. Megjithatë, efekti i tyre është zakonisht modest dhe ndryshon nga një grua tek tjetra. Ato nuk zëvendësojnë terapinë hormonale kur kjo është e indikuar dhe nuk duhet të përdoren pa kriter.

Zgjedhja midis ushqimeve të pasura me fitoestrogjene, suplementeve ose trajtimeve të tjera duhet të bëhet gjithmonë në bashkëpunim me gjinekologun, duke u bazuar në historinë mjekësore, simptomat dhe evidencën më të fundit shkencore.

Këshilla nga Klinika Tradita

Në Klinika Tradita, ne besojmë se trajtimi i menopauzës duhet të jetë gjithmonë i personalizuar. Fitoestrogjenet mund të jenë një alternativë për disa gra me simptoma të lehta ose të moderuara, por ato nuk janë zgjidhja ideale për çdo paciente dhe nuk duhet të përdoren pa një vlerësim mjekësor.

Hapi i parë është gjithmonë një konsultë gjinekologjike. Gjatë vizitës vlerësohen simptomat, mosha, koha që ka kaluar nga menopauza, historia personale dhe familjare, prania e sëmundjeve kronike dhe çdo trajtim që pacientja është duke përdorur. Ky vlerësim ndihmon në përcaktimin nëse fitoestrogjenet mund të jenë një zgjedhje e përshtatshme apo nëse nevojiten trajtime të tjera më efektive.

Ne rekomandojmë që fitoestrogjenet të merren fillimisht përmes një diete të pasur me ushqime natyrale, si soja, tofu, tempeh, farat e lirit, farat e susamit, bishtajoret dhe drithërat integrale. Përveç fitoestrogjeneve, këto ushqime ofrojnë fibra, proteina, vitamina dhe antioksidantë që përmirësojnë shëndetin e përgjithshëm.

Nëse zgjidhen suplemente me fitoestrogjene, përdorni vetëm produkte nga prodhues të besueshëm dhe shmangni preparatet që premtojnë “kurim të garantuar” ose “zëvendësim të terapisë hormonale”. Aktualisht nuk ka prova shkencore që mbështesin këto pretendime.

Gratë me histori personale të kancerit të gjirit, kancerit të endometrit ose tumoreve të tjera hormon-vartëse nuk duhet të fillojnë suplemente me fitoestrogjene pa u konsultuar me gjinekologun dhe, kur është e nevojshme, me onkologun. Edhe pse konsumimi normal i ushqimeve me bazë soje konsiderohet përgjithësisht i sigurt, përdorimi i suplementeve kërkon kujdes të veçantë.

Mos harroni se fitoestrogjenet nuk zëvendësojnë një stil jetese të shëndetshëm. Aktiviteti fizik i rregullt, dieta mesdhetare, gjumi cilësor, kontrolli i peshës trupore, ndërprerja e duhanit dhe kufizimi i alkoolit mbeten ndër mënyrat më efektive për të përmirësuar shëndetin gjatë menopauzës.

Nëse gjatë përdorimit të suplementeve shfaqni reaksione alergjike, dhimbje të forta barku, të përziera të vazhdueshme, gjakderdhje vaginale pas menopauzës ose simptoma të tjera të pazakonta, ndërpriteni përdorimin dhe kontaktoni menjëherë mjekun.

Vizitat gjinekologjike periodike, Pap Test-i, mamografia sipas moshës dhe vlerësimi i densitetit kockor kur indikohet mbeten pjesë thelbësore e kujdesit shëndetësor edhe nëse përdoren fitoestrogjene.

Pyetjet më të shpeshta (FAQ)

1. Çfarë janë fitoestrogjenet?

Fitoestrogjenet janë substanca natyrale me origjinë bimore që kanë strukturë të ngjashme me estrogjenin dhe mund të lidhen me receptorët estrogjenikë në organizëm, duke ushtruar një efekt shumë më të dobët se hormoni natyral.

2. A mund të zëvendësojnë terapinë hormonale?

Jo. Fitoestrogjenet mund të ndihmojnë disa gra me simptoma të lehta deri në të moderuara, por nuk kanë të njëjtin efekt si terapia hormonale dhe nuk rekomandohen si zëvendësim i saj.

3. Cilat ushqime janë më të pasura me fitoestrogjene?

Burimet më të mira janë soja dhe produktet e saj (tofu, tempeh, qumësht soje), farat e lirit, farat e susamit, qiqrat, thjerrëzat, fasulet dhe drithërat integrale.

4. A janë të sigurta suplementet me fitoestrogjene?

Për shumicën e grave të shëndetshme mund të jenë të sigurta kur përdoren sipas udhëzimeve, por nuk janë të përshtatshme për të gjitha. Ato duhet të përdoren vetëm pas konsultimit me mjekun.

5. Pas sa kohësh mund të japin rezultat?

Nëse janë efektive, përmirësimi zakonisht vërehet pas 6–12 javësh përdorimi të rregullt. Nëse nuk ka përmirësim pas rreth tre muajsh, duhet të rivlerësohet trajtimi.

6. A kanë efekte anësore?

Po. Disa gra mund të përjetojnë fryrje barku, gazra, të përziera, diarre ose kapsllëk. Efektet serioze janë të rralla, por çdo simptomë e pazakontë duhet të diskutohet me mjekun.

7. Kush duhet të ketë kujdes me përdorimin e fitoestrogjeneve?

Gratë me histori të kancerit të gjirit, kancerit të endometrit, sëmundjeve të mëlçisë ose tumoreve hormon-vartëse duhet të konsultohen me specialistin përpara përdorimit të suplementeve.

8. A është më mirë të konsumohen ushqime apo suplemente?

Në përgjithësi preferohen burimet ushqimore, pasi ato ofrojnë edhe fibra, proteina, vitamina dhe minerale. Suplementet rekomandohen vetëm në raste të përzgjedhura.

9. A mund të merren fitoestrogjenet së bashku me terapi hormonale?

Kjo nuk rekomandohet pa këshillën e gjinekologut, pasi mungojnë të dhëna të mjaftueshme për përfitimet dhe sigurinë e kombinimit.

10. A duhet të bëj kontrolle edhe nëse përdor fitoestrogjene?

Po. Vizitat gjinekologjike, Pap Test-i, mamografia dhe kontrollet e tjera të rekomanduara mbeten të domosdoshme për çdo grua pas menopauzës.

Literaturë

1.         The Menopause Society (formerly North American Menopause Society). The 2023 Nonhormone Therapy Position Statement. Menopause. 2023.

2.         National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Menopause: Diagnosis and Management (NG23). Updated 2024.

3.         American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Management of Menopausal Symptoms. 2024.

4.         European Menopause and Andropause Society (EMAS). EMAS Clinical Guide: Non-hormonal Management of Menopausal Symptoms. 2023.

5.         International Menopause Society (IMS). Recommendations on Women’s Midlife Health and Menopause Management. 2023.

6.         Messina M. Soy Foods, Isoflavones and the Health of Postmenopausal Women. Nutrients. 2022.

7.         Berek JS. Berek & Novak’s Gynecology. 16th Edition. Wolters Kluwer; 2024.

8.         Hoffman BL, et al. Williams Gynecology. 5th Edition. McGraw-Hill Education; 2023.

9.         World Health Organization (WHO). Women Ageing and Health. Geneva: WHO; 2023.

10.       National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Menopausal Symptoms and Complementary Health Approaches. Updated 2024.

Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën me mjekun specialist. Nëse simptomat e menopauzës ndikojnë në cilësinë tuaj të jetës ose po mendoni të përdorni fitoestrogjene, konsultohuni me gjinekologun për të zgjedhur trajtimin më të sigurt dhe më të përshtatshëm për gjendjen tuaj shëndetësore.

Ju keshillojme te merrni informacione profesionale nga IUGA.